هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

یاد بگیریم با زلزله زندگی کنیم

گروه گزارش: موضوع و خطر همیشگی زلزله در کنار کیفیت نامطلوب ساختوسازهای شهری و روستایی، ظاهراً از دغدغههای پایانناپذیر مردم و مسئولان است. یکی از این افراد پیروز حناچی است. وی که دارای مدرک دکترا، استاد دانشگاه تهران، معاون معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری کشور است در گفتگو با پیام ساختمان میگوید؛ در دبیرخانه شورای عالی به دنبال بازگرداندن نظام و انضباط به ساختوسازها هستند، هم در روستاها تا جلوی ساختن برج در زمینهای کشاورزی را بگیرند و هم در شهرها تا مردم مجبور نشوند در تعطیلاتی چندروزه، به تعبیر وی مثل جنزدهها از شهر بگریزند!

پیام ساختمان: علیرغم اینکه دارای غنای خوب علمی در مهندسی ساختمان هستیم ولی به نسبت کشورهایی که زلزلهخیزتر از ما هستند شاهد بروز تلفات در حوادث طبیعی هستیم. مشکل ما در کجاست؟

واقعیت این است که «کیفیت» یک فرایند است و فقط پایداری سازهای نیست. یعنی نمیتوان مردم را در یک اسکلت فلزی محبوس کرد فقط به خاطر اینکه زلزله میآید. ما در عین پایداری سازهای باید به مسائل اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی هم توجه کنیم و مثل تمام دنیا از تجربیاتمان درس بگیریم. الگوهای بومیمان را باید تبدیل به واحدهای پایداری کنیم که در برابر سوانح انعطاف داشته باشند و مقاومت کنند. حرکتهای خوبی هم در کشور آغاز شده ولی آسیبپذیریم. اقداماتی که انجام دادهایم با آسیبی که در پیش رویمان است هنوز با هم برابری نمیکنند. علت اصلی هم همین است و معمولاً هم آن قسمتهایی صدمات اصلی را متحمل میشوند که بهسازی نشدهاند. این حرکت را باید جدیتر، سریعتر و کیفیتر و عمیقتر تعقیب کنیم. ما دیر شروع کردیم ولی بهطور نسبی درجاهایی که این فرایند را درست طی کردهایم جواب هم گرفتهایم. البته در آخرین زلزله سنگینی که در کشور داشتیم اتفاقات عجیبی افتاد: هم ساختمانهایی که آئیننامه 2800 را رعایت کرده بودند خراب شدند و هم ساختمانهای سنتی که با خشت ساخته بودیم بعضاً سالم ماندند! به نظر میآید پدیدهای به نام میکروزونیشن (microzonation) را در محاسبات باید لحاظ کنیم.

پیام ساختمان: عمدهترین مشکل در کلانشهرهاست که بافتهای فرسوده زیادی دارند. شهری مثل تهران توان مقاومت در برابر زلزلهای با چه شدتی دارد؟

مطالعات انجامشده در تهران نشان میدهد دو گسل اصلی این شهر را تهدید میکند: گسل اوشان فشم و گسل ری. مطالعاتی که ژاپنیهای باتجربه در تهران داشتند نشان میدهد که در سناریوی حادثه، در بدترین وضعیت میتواند فاجعهای جهانی در این شهر شکل بگیرد. الحمدلله تلاشهای خوبی در زمینه ساختوساز و نوسازی واحدها، البته به قیمت افزایش تراکم ساختمانی در تهران شده است. اگر فرض کنیم برآیند نسبی کنترل کیفیت درست عمل کرده باشد، وضعیتمان از آن موقعی که این مطالعه آغازشده باید بهتر باشد ولی درهرصورت کشور ما منطقه زلزلهخیزی است، مخصوصاً محدودههای شمالی کشور و محدودههای کوهستانی. ما باید یاد بگیریم که با زلزله زندگی کنیم. زلزله یک واقعیت است و راههای مقابله و انطباق با زلزله؛ کیفی ساختن، سبک ساختن و مطلوب ساختن است. البته این یادمان باشد که صرفاً موضوع پایداری نیست. اصلیترین هدف در بافتهای فرسوده، پایداری سازهای بود ولی حل کردن مشکل زلزله در کشور ما نباید صرفاً تحت سایه پایداری سازهای تعقیب شود. کیفیت معماری، مسائل فرهنگی و اقتصادی موضوعات بسیار مهمی است که باید از چشم متخصصان دور نماند.

پیام ساختمان: یکی از مشکلات کلانشهرها، مهاجرپذیر بودن است، این موضوع راهحل دارد؟

در سال 1335 ما در کشور 70 درصد جمعیت روستایی داشتیم و 30 درصد جمعیت شهرنشین، ولی تا سال 1390 این آمارها برعکس شده است. نرخ رشد شهرنشینی ما از کشورهای اروپای مرکزی هم بالاتر است ولی ما بهرهوری بسیار پایینتر و به جهت انطباق با شرایط زیستمحیطی وضعیت شکنندهای داریم. پس از تجربیاتمان باید درس بگیریم. وقتی در ماده 137 قانون برنامه سوم توسعه، موضوع بهسازی شهری و روستایی موردتوجه قرار گرفت خوشبختانه بنیاد مسکن با هوشمندی این موضوع را تعقیب کرد و جریانی به نام بهسازی روستاها را در دستور کار خودش قرار داد که اکنون مجموعهای ارزشمند از تجربیات را به دست آوردهاند. باید فضای مناسبی برای نقدپذیری و اصلاح روشها ایجاد کنیم و در صورت تکرار نکردن اشتباهات گذشته و ریشهیابی مشکلات، تدوین برنامههای آتی فرصت مناسبی تلقی میشود. ما در آستانه شکلگیری قانون برنامه ششم توسعه هستیم، طبیعتاً استفاده از تجربیات گذشته و جلوگیری از اشتباهات، در تدوین برنامههای آتی ما باید در دستور کار قرار گیرد.

پیام ساختمان: یعنی امکان دارد روزی شاهد مهاجرت مردم از شهرها به روستاها باشیم؟

الآن در کشور ما مهاجرت از شهرها به روستاها به شکل برنامهریزی نشده وجود دارد؛ مثلاً خروج مردم به سمت باغات اطراف شهر طلیعه این موضوع است. ولی ما در روستاها زیرساختها را فراهم نکردهایم تا این اتفاق به شکل برنامهریزیشده بیفتد. بهطور طبیعی در همه کشورها نرخ رشد شهرنشینی درجایی متوقف میشود و میزان افزایش مهاجرت به روستاها افزایش مییابد. آنجا که متوقف میشود جایی است که آستانه شرایط زیستمحیطی شهرها یا اصطلاحاً تابآوری شهر به حداقل میرسد و مردم احساس میکنند کلانشهرها دیگر محل زندگی کردن نیست؛ از آن لحظه مهاجرت از شهرها به روستاها یا شهرهای کوچک آغاز میشود.

پیام ساختمان: فکر میکنید در کشور ما همچنین وضعیتی پیش بیاید؟

بله، الآن هم این اتفاق افتاده است. مثلاً وقتی دو سه روز تعطیلی پشت سر هم در کلانشهرها اتفاق میافتد مردم مثل جنزدهها از شهر میگریزند اما باید برنامهریزی صحیحی برای آن در نظر گرفته شود. باید برای جذب جمعیت به روستاها حداقل امکانات برای زندگی مناسب فراهم شود.

پیام ساختمان: طرحهای هادی روستایی در این زمینه مؤثر نبوده است؟

ایراد اصلی طرحهای هادی اجراشده در روستاها این است که همان اتفاقی که در شهرها میافتد در طرحهای هادی روستاها نیز اتفاق میافتد. درصورتیکه روستاها ازلحاظ کالبدی متفاوت هستند. یعنی اگر ما میخواهیم ارزشهای فرهنگی، جغرافیایی، اقلیمی و دینی را حفظ کنیم قطعاً نباید به دنبال توسعه روستاها در سطح باشیم. باید مراکز روستاها و هستههای اصلی روستاها را بهعنوان فرصت تلقی کرده و روی آنها سرمایهگذاری کنیم. اگر برمیگردیم به روستا، نباید همان اتفاقی که در شهرهای بزرگ افتاد در روستاها بیفتد. ساخت برج 16 طبقه در شهرهای کوچک؛ فدا کردن مصلحت جمع برای منافع فردی است. این وظیفه حاکمیت و دولت است که امور را کنترل کند.

پیام ساختمان: دولت چه زمانی میخواهد به این موضوع وارد شود ؟

بهطورقطع ما در برنامه ششم توسعه این موضوع را تعقیب میکنیم ولی الآن با اغتشاش و بینظمی در حوزه شهرها و روستاهایمان مواجهیم. اینکه وظایف حاکمیتی تعطیل شود و هرکسی احساس کند که در هر جای کشور میتواند ساختوساز کند وضعیت بسیار خطرناکی است. ما سعی میکنیم در شرایطی که آب گلآلود شده و خیلیها بینظمی به نفعشان خواهد بود و میتوانند منافع بادآوردهای را به دست بیاورند، نظم را برگردانیم که کار بسیار سختی هم هست. دولت بهطورقطع باید مقتدرانه وارد عمل شود و این موضوع از دستورهای اصلی دبیرخانه شورای عالی است.

پیام ساختمان: یعنی در برنامه پنجم هیچ برنامهریزی برای این موضوع نشده بود؟

چرا، در ماده 194 هست ولی به نظر میرسد گسستی در قانون برنامه پنجم نسبت به قانون برنامه سوم و چهارم و سند چشمانداز داریم. اصلیترین ایرادی که به قانون برنامه پنجم توسعه گرفته میشود این است که ارتباطی با سند چشمانداز ندارد و اهداف بلند 20 ساله کشور را هدف قرار نداده است.

پیام ساختمان: شما در این زمینه چه اقداماتی انجام دادهاید؟ 

گزارشهای ما برای حدود 8 ماه اخیر که در دبیرخانه شورای عالی حضور داریم موجود است که بهطور مرتب یکییکی وارد پروژهها میشویم و رسیدگی میکنیم مثل پروژه اطلس مال، پارک مادر، پردیسبان، زمینهای کشاورزی شمال کشور و ... این اتفاقات وقتی حادث میشود که کنترلهای حاکمیتی ضعیف است. خطرناکترین وضعیت این است که سازنده در هر نقطه از کشور بتواند ساختوساز کند که این کار زمینهای کشاورزی را از بین خواهد برد. تمام تلاش ما در دبیرخانه شورای عالی برگرداندن این موضوع به نظم است که فضای عمومی آن را شما مطبوعات باید ایجاد کنید. شهروندان باید به حقوقشان آگاه باشند.