هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   156   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

یک لیوان آب با کیفیت

گفتگو با متخصص سیستم‌های تصفیه آب

گروه تاسیسات: کشور ایران کم آب است؛ مهم‌تر از همه اینکه درصد بالایی از آب‌های موجود غیر قابل دسترس و غیر قابل شرب هستند. در چنین شرایطی استفاده از حداکثر امکانات برای بهره‌برداری از منابع آبی ضروری به نظر می‌رسد. صرف نظر از ایجاد سدها، حفر چاه‌ها و انتقال آب از طریق لوله‌کشی به منظور استفاده از آب شرب، امروزه دستگاه‌های «آب‌شیرین‌کن» هم وارد گود شده‌اند تا در کنار سایر تجهیزات موجود، آب سالم و بهداشتی به سهولت در دسترس همگان قرار گیرد. دیر زمانی نیست که این دستگاه‌ها وارد کشور شده‌اند ولی به علت پاره‌ای از مشکلات هنوز استفاده از آنها آن طور که باید، فراگیر نشده است. مهندس حمید صالحی، کارشناس سیستم‌های تصفیه آب، در خصوص تکنولوژی آب‌شیرین‌کن‌ها به خبرنگار پیام ساختمان می‌گوید:برای تولید آب آشامیدنی و منابعی که قابلیت شرب ندارند، استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها اصلح‌ترین انتخاب است. اگرچه در گذشته استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها حرارتی مرسوم بود ولی به خاطر آلودگی حاصل از احتراق باعث آلودگی هوا می‌شد، ضمن اینکه هزینه تولید هر مترمکعب آب رقم بسیار بالایی را به خود اختصاص می‌داد. ولی در تکنولوژی جدید آب‌شیرین‌کن‌های صنعتی به روش «اسمز معکوس» از انرژی برق به مقدار خیلی کم استفاده می‌شود، بنابراین راندمان تولید آب بالاتر است، مضاف بر اینکه آلودگی ندارد و هزینه تولید آن حدود 18 تا 23 تومان برای هر مترمکعب است. این موضوع باعث شده که مصرف آب‌شیرین‌کن‌های صنعتی روز به روز بیشتر شود. در شهرهای جنوب کشور به این خاطر که آب با کیفیت در دسترس نیست یکی از بهترین روش‌ها استفاده از دستگاه آب‌شیرین‌کن صنعتی (RO)است.

  صالحی که حدود پنج سال مدیر کارخانه آب و عمران بود و در سطوح مختلف مدیریتی شرکت‌های مهندسی فعالیت کرده است، تاکید می‌کند: یک دستگاه آب‌شیرین‌کن بر اساس اصول صنعتی و مونتاژ یک سری قطعات تولید می‌شود که باید در طراحی آن آنالیز آب ورودی و همچنین، مصرف خروجی آب نیز مشخص شود. بحث بعدی مقدار آبی است که این دستگاه تولید می‌کند. به طور طبیعی برای مصارف محدود، دستگاهی با ظرفیت پایین باید استفاده شود. قطعاً برای مصارف بیشتر، ظرفیت قطعات دستگاه افزایش پیدا خواهد کرد. در حال حاضر تکنولوژی تولید و مونتاژ اکثر قطعات این دستگاه در اختیار صنعتگران داخلی قرار گرفته است. بنابراین در مناطقی که کیفیت آب مناسب نبوده و دستیابی به یک لیوان آب با کیفیت به سهولت امکان‌پذیر نیست، می‌توان این دستگاه‌ها را نصب و برای تأمین آب شرب منازل مسکونی استفاده کرد.

صالحی در خصوص کارکرد اجزای دستگاه توضیح می‌دهد: در وردی این دستگاه برای تقویت فشار آب، یک پمپ تغذیه وجود دارد و بعد در ستون‌های پیش تصفیه با کمک مواد مختلف مثل فیلترهای شنی، کربن فعال و رزین‌های تبادل یونی، پالایش‌های اولیه روی آب انجام می‌شود. البته ممبران قلب اصلی دستگاه تصفیه بوده و یک غشای نیمه تراوایی است که آب پرفشار روی آن تغذیه شده و آب خالص از لابه‌لای مش آن رد می‌شود و سایر املاحی که وجود آنها در آب ضرورت ندارد در پشت غشا باقی می‌ماند و از آنجا به صورت هرز آب به بیرون دستگاه تخلیه می‌شود. از آنجا که دستگاه آب‌شیرین‌کن، با برق کار می‌کند قطعاً یک تابلوي برق نسبتاً خوب نیازمند است تا همه بخش‌ها را تحت کنترل داشته باشد و پارامترهای لازم را اندازه‌گیری و کنترل نماید.

راهکارها و موانع فراگیری آب‌شیرین‌کن‌ها

آب‌شیرین‌کن‌ها انواع و اقسام متفاوتی دارند آنهایی که سیستم‌های پالایش کاملی دارند یک آب با کیفیت تحویل مصرف‌کننده می‌دهند. البته برخی از آنها در ابعاد کوچک عرضه می‌شوند که به آب‌شیرین‌کن‌های خانگی معروف هستند و معمولاً زیر سینک ظرف شویی نصب می‌شوند و پس از تصفیه فاضلاب ناشی از شستشو برای مصرف آب آشامیدنی یک خانوار 4 نفره کفایت می‌کنند. قطعاً این مورد برای استفاده در مجتمع‌های مسکونی مناسب نیست چون دبی خیلی کمی دارد. در این گونه مواقع که تعداد خانوار بالا باشد می‌توان جایی را به عنوان موتورخانه و محل تأمین آب شرب در نظر گرفت تا آب ورودی مجتمع مسکونی از داخل این دستگاه رد شود و آب با کیفیت در لوله‌کشی داخلی تزریق شود و به مصرف برسد.صالحی در خصوص میزان موفقیت این طرح و احتمال جایگزینی طرح‌های بزرگ آب رسانی توضیح می‌دهد: معمولاً برای هر پروژه یک امکان سنجی اولیه توسط کارشناسان مختلف انجام می‌شود. در واقع با کمک تکنولوژی‌ها موجود هزینه‌ها را برآورد می‌کنند و بر این اساس تصمیمات لازم اتخاذ می‌شود. اگرچه شرکت آب و فاضلاب از طریق اعلام مناقصه این کار را به پیمانکاران بخش خصوصی واگذار کرده ولی هنوز در مقیاس‌های بزرگ و در منازل عملی نشده است.

این کارشناس تاسیساتی با اشاره به موانع موجود می‌افزاید: وقتی مناقصه در سطح کلان باشد بر اساس قوانین کشور باید مراحل خود را طی کند ولی عدم توجه دولت به تعهدات خود یکی از موانعی است که شرکت‌های صنعتی و کسانی که وارد مناقصات می‌شوند با آن دست به گریبان هستند نکته دیگر نوسانات قیمت بازار است که در مناقصات بزرگ بسیار تأثیرگذار است به نحوی که بسیاری از شرکت‌ها را دچار مشکل کرده و ناچار به عقب‌نشینی می‌شوند. عدم پرداخت مطالبات دولتی یکی از مشکلات شرکت‌های اقماری است که در مناقصات وارد می‌شوند. با توجه به اینکه توان مالی آنها قوی نیست و از طرفی هم اگر این شرکت‌ها سود بسیار بالا را در نظر بگیرند امکان برنده شده ندارند بنابراین با حداقل سود این کار را انجام مي دهند. واقعیت اینکه نوسانات قیمت برای شرکت‌های خصوصی قابل پیش‌بینی نیست و این موضوع باعث کاهش ریسک ورود به مناقصات دولتی شده و عدم تمایل شرکت‌ها برای ورود به مناقصات را به دنبال دارد. به نظر من برگزاری مناقصات انجام کار را با تأخیر مواجه می‌کند.

صالحی در ادامه تصریح می‌کند: برای انتقال آب نیازمند دستگاه‌های پایپینگ هستیم به اضافه پمپ‌هایی که در مسیر افزایش فشار ایجاد کنند تا آب قابل انتقال باشد. بنابراین شرکت‌های انتقال آب باید وارد عمل شوند ضمن اینکه دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن هرچه به محل مصرف نزدیک‌تر باشند به طور قطع هزینه کمتری دارند مگر اینکه منبع تأمین آب دور از دستگاه باشد. از آنجا که پساب دستگاه باید به جایی برگردد که تأمین شده است لذا مجبوریم دستگاه را در قسمت منبع اولیه آب نصب کنیم تا با روش پایپینگ آب بهداشتی به محل مصرف انتقال داده شود. به طور کلی، عمل انتقال آب تجهیزات و طراحی‌های خاص خودش را دارد که نیازمند امکان‌سنجی و کارشناسی دقیق است. این مهندس مکانیک سیالات در خصوص در خصوص تضمین بهداشتی بودن آب حاصل از این دستگاه‌ها می‌گوید: اکثر آزمایشگاه‌های کشور امکان آنالیز فیزیکی، شیمایی و میکروبی آب را دارند ولی باید در نظر داشت؛ معمولاً نصب تجهیزات بهداشتی روی آب‌شیرین‌کن‌ها گران است. البته روشی که سازمان آب در دستور کار قرار داده است استفاده از مواد گندزدا است. بنابراین در جاهایی هم که در آنالیز آب ورودی میکروبی مشاهده شود می‌توان با طراحی سیستم «دزینگ پمپ» در محل‌های مصرف به میزان کاملاً کنترل شده ماده گندزدا را به آب اضافه کرد تا چرخه گندزدایی تکمیل شود.

وی در پاسخ به این سوال که؛ با توجه به شرایط حال حاضر کشور چه ابعادی از این دستگاه و در چه مکان‌هایی قابل استفاده است، می‌گوید: به طور کلی هر چه مقیاس دستگاه بزرگ‌تر باشد هزینه سرانه تولید آن هم کاهش می‌یابد، به خصوص در مکان‌های عمومی و مجتمع‌های مسکونی و تجاری که قطعاً مسائل اقتصادی اهمیت دارد ولی زمانی که منبع تأمین آب آلوده است، بدون توجه به میزان هزینه‌ها باید سرمایه‌گذاری کرد و آب پاک را به مردم تحویل داد، چون سلامتی مردم در اولویت اصلی قرار دارد.  صالحی در پایان به خریداران و مصرف‌کنندگان آب‌شیرین‌کن‌ها توصیه می‌کند: کسی که می‌خواهد از این دستگاه استفاده نماید، اول تحقیق کند و قابلیت‌های دستگاه را بشناسد و بعد نسبت به خرید دستگاه اقدام نماید. متأسفانه انتخاب نامناسب یک دستگاه صنعتی باعث افزایش هزینه‌ها و کاهش کیفیت آب مصرفی شده و توجیه اقتصادی دستگاه در کوتاه مدت از بین می‌رود. بنابراین مشتریان با افزایش دانش فنی می‌توانند به فراگیری موضوع کمک کنند. البته صاحبان شرکت‌های تولیدکننده این تجهیزات باید آموزش و اطلاع رسانی را در اولویت قرار دهند. امیدواریم با همکاری مردم، مسئولان و کارشناسان امر شاهد بهبود کیفیت آب آشامیدنی کشور باشیم.