هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   187   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

احیای بافت فرسوده به شیوه نرم‌افزاری

هرساله مدیران شهری بر اراده و عزم جدی در نوسازی بافتهای فرسوده تأکید کرده، طرح و برنامههای زیادی برای 76 هزار هکتار بافت فرسوده شهری ارائه میدهند. پرداختن پیرامون تأمین منابع مالی و ارائه تسهیلات بانکی برای احیاء بافتهای فرسوده یکی از داغترین موضوعات سالهای گذشته بوده است، اگرچه تاکنون رقم بسیار ناچیزی برای وام نوسازی در نظر گرفته میشود که آن نیز پرداخت نمیشود.

ازآنجاییکه در طرحریزیهای شهری همه سرانهها برای اقشار متوسط و بالای جامعه در نظر گرفته میشود و برای اقشار متوسط رو به پائین و کمدرآمد طرح قابلتوجهی پیشبینی نمیشود که این اقشار نیز بتوانند در داخل محدوده شهرها به یک واحد مسکونی ارزان و قانونمند دسترسی پیدا کنند، ناخودآگاه به حاشیهها رانده میشوند. اینچنین است که "اسکان غیررسمی" شکلگرفته و در کنار بافتهای فرسوده تبدیل به دو چالش مهم شهرسازی میشوند.

اگرچه پس از کندی اقدامات متعدد درروند احیاء بافتها، تأکید بر طرحهای حوزه سختافزاری، اکنون به این نتیجه رسیدهاند که شرط تسهیلگری و محرک توسعه در نوسازی بافتهای فرسوده در کنار اهمیت اقتصادی آن-یعنی جذب منابع مالی و سرمایهگذار- بعد نرمافزاری یعنی حوزههای مختلف فرهنگی، اجتماعی، امنیتی، بهداشتی و ... است که نیز باید دیده شود.

موضوعی که پیشتر پیروزحناچی، معاون وزیر راه و شهرسازی، در حاشیه نشست مدیران بافتهای فرسوده کلانشهرهای کشور گفته، تجربیات تیمهای حرفهای در دنیا نشان میدهد: اقدامات اجتماعی، اقدامات نرمافزاری، مشارکت نیروهای محلی و ... قبل از هرگونه اقدام اجرایی و کالبدی در موفق بودن نوسازی، تأثیرگذار است.

دو چالش شهرسازی ایران

دراینباره دکترای شهرسازی و عضو هیئتعلمی دانشگاه رازی کرمانشاه با اشاره به تشریح اقدامات نرمافزاری و بازنگری در اهمیت احیاء بافتهای این مناطق، گفت: بافتهای فرسوده و اسکان غیررسمی از چالشهای شهرسازی ایران هستند که در حال حاضر تبدیل به بحرانهای شهری شدهاند.

بیژن کلهرنیا، با اشاره به مشابهت و تفاوتهای این دو گونه بافت در میزان بالای فرسایش و فرسودگی و عدم توان اقتصادی در احیای خود، افزود: نکته کلیدی این است که با توجه به نبود استطاعت ساکنان آن، این مناطق پاسخگوی نیاز مسکن مناسب برای مردمان آن نیست.

وی بابیان اینکه باید بتوان در چارچوب سیاستهای جدید بهسازی و نوسازی مسکن، هرچه زودتر این مناطق را احیاء و ساماندهی کرد، اظهار داشت: آمارها نشاندهنده افزایش ریسک حوادث در این مناطق است و ازلحاظ ایمنی در این بافتها مشکلات زیادی وجود دارد.

نایبرئیس سازمان نظاممهندسی ساختمان استان کرمانشاه، گفت: تاکنون سیاستها به این صورت بوده که بافتهای فرسوده را به سمت بهسازی و نوسازی مشارکتی سوق دهیم، اما این اقدامات تبدیل به نهادهای مؤثر نشده و حال حاضر در شرایطی هستیم که باید چند گام اساسی برداریم، یکی نهادسازی مشارکتی، به این معنی که ظرفیتها را بهگونهای ایجاد کنیم که مردم بتوانند نقش خود را در آن تعریف کنند؛ دوم ایجاد بنیانهای مشارکتی و پایدار برای مردم، بهنحویکه با اعتمادسازی بپذیرند در این چارچوب مشارکتی ذینفع بوده و هستند.

سیاستگذاری با چاشنی انعطاف

کلهرنیا با اشاره به اهمیت وجودی پیششرطهای اصلي تحقق مشاركتي، بیان داشت: این بار دولت نقش بسترساز و تسهیلگر را پیدا میکند اما برای واگذاری مسئولیت به مردم سیاستهای «منعطفتری» لازم است تا آنها خود، تعیینکننده زمان و چگونگی آن باشند.

وی با تأکید بر اینکه قطعاً منابع مالی باید هدفمند تعریف شود تا با حداکثر ظرفیت، بازدهی بیشتری حاصل شود، ادامه داد: در غیر این صورت منابع مالی به هدر میرود، همانگونه که تاکنون درزمینه تولید مسکن منابع زیادی تعریف و اتلاف کردهایم، یعنی با مقایسه دورههای گذشته در بازده تولید مسکن و منابع مالی صرف شده، مشاهده میشود که بازدهی بسیار پایین بوده است.

این عضو هیئتعلمی دانشگاه افزود: اگر برای این نهاد مالی، نظارت چند سویه همچون نظارت فنی، مهندسی، اجتماعی و مردم یعنی ذینفعان اعمال شود، انتظارات بیشتر و بازدهی در اجرا به حداکثر میرسد.

نایبرئیس سازمان نظاممهندسی ساختمان استان کرمانشاه، گفت: با توجه به اینکه در سیاستگذاریهای جدید از طرحی مثل مسکن اجتماعی صحبت میکنیم، این بستر ایجاد میشود که ذینفعان از ابتدا تعریفشده، در تصمیمگیریها حضورداشته، نظارت و بهرهبرداری کنند، در این فرایند نهتنها صاحب مسکن میشوند، بلکه ارزش اقتصادی بیشتری هم نصیب آنها میشود.

کلهرنیا در پایان اظهار داشت: در حال حاضر از دیدگاه برنامهریزی، مشکلی وجود ندارد و با توجه به اینکه ادبیات کار از ابتدا درست تعریفشده است، "شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری" بهعنوان متولی آن، مسلط بر سیاستگذاریهای احیاء، ساماندهی و بهسازیها در "بافت فرسوده" و "اسکان غیررسمی" هست.