برنامه جامع بهسازی و نوسازی شهری

شمار نشریه : 183

محمد سعید ایزدی، معاون وزیر و مدیرعامل شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران  به مناسبت هفدهمین سالروز تأسیس این شرکت پیامی را در رابطه با بازآفرینی محدودهها و محلات هدف بهسازی و نوسازی منتشر کرد. متن پیام بدین شرح است:

گسترش بیرویه کالبدی و استقرار نامتعادل جمعیت در نواحی شهری، سبب گسترش عرصههای نابسامان شهری به صور مختلف شده است. مراکز شهری که به علت نزول کیفیت زندگی با ترک ساکنین اصیل و بومی مواجه شدهاند، سکونتگاههای غیررسمی با حداقل امکانات، زیرساختها و خدمات شهری که عمدتاً در حاشیه کلانشهرها و شهرهای بزرگ رشد و گسترش یافتهاند، سکونتگاههای روستایی ادغامشده واقع در محدوده شهرها و شکلگیری بافتهای فرسوده با پیشینه روستایی در این نواحی، گسترش پهنههایی با کاربری ناکارآمد اعم از کاربریهای صنعتی-کارگاهی، انبار و نظامی و همچنین بسیاری از اراضی بایر و رهاشده در محدوده شهرها و همچنین محلات پیرامونی مراکز شهری با ساختاری ناپایدار و حداقل خدمات مورد نیاز ساکنین از مهمترین محدودههای نابسامان در عرصه شهرها به شمار میروند.

تجارب گذشته نشان دادهاند که توجه صرف به ابعاد زیبایی شناسانه و کالبدی بدون توجه به نیاز ساکنان و همچنین عدم حضور آنها در فرایند برنامهریزی و اجرای برنامههای بهسازی و نوسازی شهری سبب ناکارآمد شدن بسیاری از این طرحها و برنامهها شده است. امروزه مهمترین ویژگی رویکرد و چشمانداز آینده برنامههای بهسازی و نوسازی شهری و ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی، تلاش برای تقویت حضور و مشارکت گسترده ساکنان، مالکان و سایر دستاندرکاران امر بهسازی و نوسازی شهری در این فرایند است. امروزه بازآفرینی شهری به دنبال شکلدهی به تشکلهایی از همه گروههای ذینفع است که این خود منجر به بهبود همهجانبه و پایدار وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی محدودههای هدف برنامههای بهسازی و نوسازی میشود.

تحقق مشارکت پایدار مردمی و حضور گسترده کلیه دستاندرکاران، در گرو فراهم کردن بسترهای لازم و تشویق و تحریک این فرایند از طریق فراهم کردن شرایط کمی و کیفی سکونت در این محدودهها است. از سوی دیگر فراهم شدن زمینههای فوق و اجرای پروژههای محرک توسعه نیازمند وجود ساختار مدیریتی مناسب،  هماهنگ و کارآمد است. لذا در این رویکرد نوین ابزارسازی، توانمندسازی و فرهنگسازی سه رکن بسترسازی تحقق اقدامات بهسازی و نوسازی شهری به شمار میروند. الگوسازی، توسعه خدمات و ارتقای زیرساختها نیز سه برنامه کلیدی تحریک توسعه این فرایند و نهادسازی، ظرفیتسازی و هماهنگ‌‌سازی سه محور استراتژیک مدیریت این سیاست محسوب میگردند.  برای دستیابی به چنین ساختاری سه اقدام نهادسازی، ظرفیتسازی و هماهنگسازی ضروری است. بر این اساس، راهبردها، سیاستها و برنامههای مربوط به طرح جامع بازآفرینی محدودهها و محلات هدف برنامههای بهسازی و نوسازی شهری به شرح زیر پیشنهاد میشوند.

1- اجتماع محوری در فرایند بهسازی و نوسازی شهری

2- پیشنگری و پیشگیری از ایجاد و گسترش بافتهای نابسامان شهری

3- مدیریت کارآمد به منظور تضمین تحقق برنامهها و سیاستهای اتخاذشده

4- اثربخشی و رضایتمندی مردم از طرحها و برنامههای بهسازی و نوسازی شهری

راهکارها

1-1- جلب مشارکت حداکثری ساکنان و مالکین واقع در محدودهها و محلات هدف برنامههای بهسازی و نوسازی شهری

1-2- اجرای پروژههای محرک توسعه به منظور ایجاد انگیزه در ساکنان و مالکین واقع در محدودهها و محلات هدف برنامههای بهسازی و نوسازی شهری

1-3-تاکید به نقش گروههای اجتماعی، تقویت جایگاه مالکان و ساکنان و توجه به نیازمندیهای آنها

1-4- هدایت سرمایه شهر و سرمایهگذاران مختلف به مشارکت در نوسازی بافتهای فرسوده شهری و روانسازی امر سرمایهگذاری بخش خصوصی (اعم از انبوهسازان و سازندگان خرد)

1-5- اولویتبخشی به برنامههای بسترسازی از طریق اتخاذ رویکردهای ابزارسازی، توانمندسازی و فرهنگسازی

1-6- تقویت نقش تسهیل گری، سیاستگذار، راهبری و کنترلکننده دولت و نیز نقش برنامهریزی و مدیریت اجرایی شهرداریها و همچنین تلاش برای واگذاری امور اجرایی به بخش خصوصی در فرایند بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی

1-7- حفظ هویت فرهنگی و ارتقای سرمایه اجتماعی به منظور ایجاد حس تعلق مکانی و همبستگی جمعی

2-1-اولویتبخشی به سیاستها و برنامههای پیشگیری از ایجاد بافتهای نابسامان شهری

3-1-تاکید بر نهادسازی، ظرفیتسازی و هماهنگسازی به عنوان سه محور استراتژیک مدیریت برنامههای بهسازی و نوسازی

3-2-جلب همکاری و مشارکت کلیه دستگاههای ذیربط در فرایند بهسازی و نوسازی بافتهای نابسامان شهری

3-3- تدقیق شاخصهای شناسایی بافتهای نابسامان و گونه شناسی محدودههای هدف برنامههای بهسازی و نوسازی شهری و ارائه چارچوب مواجهه در هر یک از عرصههای فوق

برنامهها

1-1-الگوسازی، توسعه خدمات و ارتقای زیرساختها به منظور تحریک توسعه

1-1-1-تعریف و برنامهریزی پروژههای کوچک مقیاس،مشارکت پذیر،کم هزینه ولی کارآمد و تأثیرگذار برنامههای بهسازی و نوسازی شهری به عنوان پروژههای الگو

 1-1-2-تنظیم برنامههای توسعه زیرساختهای شهری با هماهنگی دستگاههای مسئول و تعیین اولویتهای اجرایی در محلات هدف

 1-1-3- برنامهریزی و اولویتبخشی به تأمین خدمات شهری و محلهای مورد نیاز بافتها بر اساس تقاضا و نیازسنجی ساکنین و مدیریت شهری در محدودههای هدف و هماهنگی با برنامهها و اقدامات نهادها و دستگاههای اجرایی مسئول

1-5-پرداخت تسهیلات ارزانقیمت، اعطای تخفیفات و فراهم کردن اسکان موقت ساکنان

1-6-تعریف مکانیزم ها و ابزارهای  تشویقی، تسهیلات و قوانین حمایتی به منظور حمایت از سرمایهگذاران بخش خصوصی

1-7-توجه به پیوستهای اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی  در تهیه و اجرای برنامههای بهسازی و نوسازی محدودهها و محلات هدف

1-8-اطلاعرسانی به ساکنان بافتهای فرسوده و ایجاد زمینه آگاهی شهروندان از حقوق خود در حوزه نوسازی

1-9-ارتقای سطح فرهنگ و ترویج فرهنگ نوسازی بافتهای فرسوده در محلات از طریق رسانههای محلی، منطقهای و کشوری

1-10- پیگیری اجرای برنامه اقتصادی به منظور بهبود وضعیت اشتغال و درآمد ساکنان کلیه نواحی نابسامان شهرها توسط دستگاههای مدیریت شهری مرتبط

2-1- ارائه پیشنهادات به نهادهای مسئول و پیگیری تنظیم آییننامهها و ضوابط کنترل کیفی و نظارت بر فرایند تولید فضا با هدف پیشگیری از ساخت و سازهای نابه سامان

2-2- گسترش و بسط برنامه مقاومسازی ساختمانها و مستحدثات در محدودههای هدف برنامههای نوسازی

3-1- ایجاد نهادی مستقل جهت پیگیری امور  مربوط  به احیاء و نوسازی بافتهای فرسوده در سطح استانی، شهری و محلهای

3-2- توسعه و تقویت دفاتر خدمات نوسازی محلات به عنوان نهاد تسهیل گر برنامههای بهسازی و نوسازی شهری از طریق تدوین دستورالعملها و آییننامههای اجرایی

3-3- فراهم نمودن بسترهای لازم برای تقویت تشکلهای غیردولتی و نهادهای غیردولتی به منظور مشارکت و حمایت از اجرای برنامهها و بهسازی و نوسازی در محدودهها و محلات هدف

3-4- راهاندازی توسعهگرهای تخصصی در امر بهسازی و نوسازی شهری و همچنین هماهنگی با سازمان نظام مهندسی کشور برای تقویت نظامهای کنترل و نظارت و همچنین ارجاع کار ویژه در محدوده و محلات هدف برنامههای نوسازی شهری

3-5- همراستاسازی برنامههای بهسازی و نوسازی بافت به منظور استفاده از ظرفیتهای فراهمشده

3-6- ایجاد کمیتهها و کارگروههای میانبخشی و فرابخشی با تاکید بر همراستا سازی و هماهنگی برنامهها و اقدامات اجرایی دستگاههای مدیریت شهری در چارچوب اسناد قانونی فرادست

3-7- ایجاد کارگروه هماهنگی سیاستهای توسعه شهری (تشکیل ستاد هماهنگی امور اجرایی توانمندسازی و ساماندهی نواحی نابسامان شهری) در مقیاس ملی برای هماهنگی و همراستا سازی سیاستهای توسعه

3-8- ایجاد هماهنگی بین کلیه دستگاههای اجرایی به ویژه نهادهای تأمین خدمات و زیرساختهای شهری و اولویتبخشی به برنامههای این دستگاهها در تأمین خدمات و ارتقای زیرساختها  بر اساس نیازها و اولویتهای ساکنین در محلات هدف برنامههای بهسازی و نوسازی

3-9- تنظیم شرح خدمات طرحها و برنامههای بهسازی و نوسازی شهری و ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی به شکل همسان و تنظیم روابط و جایگاه این طرح در ارتباط با سایر طرحهای توسعه شهری

3-10- بازنگری در قوانین و مقررات حاکم در دستگاههای اجرایی، نهادها، شهرداریها و غیره و بهروزرسانی آنان با هدف رفع موانع و مشکلات امروزین پیش رو در امر بهسازی و نوسازی بافت‌‌های فرسوده و ناکارآمد شهری

3-11- طراحی ساختار و تبیین نقش مدیریت محله در مدیریت نوسازی بافتهای فرسوده شهری

3-12-برنامهریزی به منظور ظرفیتسازی مدیریت شهری با هدف پذیرش مدیریت اجرای برنامههای بهسازی و نوسازی شهری

3-13- تعریف برنامههای مشترک با دانشگاهها، و مؤسسات پژوهشی به منظور مستندسازی تجارب ، تحلیل و آسیبشناسی اقدامات و مطالعات کاربردی به منظور ارتقای کیفی اقدامات

3-15- تنظیم دستورالعملها و راهکارهای اجرایی متناسب با گونهها و مسائل مختلف بافتهای نابسامان به ویژه محدودههای با پیشینه تاریخی، سکونتگاههای غیررسمی و محدودههای فرسوده میانی

3-16- پیشنهاد و پیگیری بازنگری طرحهای توسعه و عمران و تجدیدنظر در طرحهای موجود توسعه شهری با رویکرد توانمندسازی  به نحوی که شامل برنامهریزی بهسازی و نوسازی بافتها نابسامان گردد.

3-17-پایش و ارزیابی دورهای اقدامات انجامشده به منظور اطمینان از اثربخش بودن برنامهها و اقدامات بهسازی و نوسازی در محدودهها و محلات هدف.