خانه‌هاي خورشيدي بدون متولی

شمار نشریه : 164


گروه تاسيسات: دكتر عبدالله كعبي‌نژاديان، از جمله صاحبنظران برجسته انرژي‌هاي تجديدپذير محسوب مي‌شود كه بيش از سه دهه در بخش‌هاي مختلف علمي و اجرايي كشور خدمت كرده است. وي كه تحصيلات خود را در رشته انرژي خورشيدي در كشور ژاپن به اتمام رسانده بيشتر از همه در بخش بهينه‌سازي سيستم‌هاي تهويه مطبوع با استفاده از انرژي خورشيدي متمركز شد و حاصل تحقيقات خود را در كنفرانس‌هاي داخل و خارج كشور ارائه داد. رئيس انجمن انرژي خورشيدي ايران(77 تا 88)، معاون و مشاور سازمان انرژي‌هاي نو (77 تا 80)، عضو شبكه‌ جهاني انرژي‌هاي تجديدپذير، تاليف 9 جلد كتاب در زمينه انرژي خورشيدي، دريافت مدال و نشان امپراطور از كشور ژاپن و ... تنها بخشي از سوابق و افتخارات اين دانشمند ايراني است. كعبي‌نژاديان در حال حاضر رياست انجمن علمي، مهندسي، حرارتي و برودتي ايران را بر عهده دارد و همچنان پيگير توسعه انرژي‌هاي تجديدپذير و رفع موانع موجود بر سر راه فراگيري آن در ساختمان‌هاي كشور است. گفتگوي پيام ساختمان با اين دانشمند ايراني را مي‌خوانيد.

پیام ساختمان:در محافل مختلف همواره در خصوص اهميت استفاده از انرژي‌هاي نو صحبت مي‌شود، آيا توانسته‌ايم اين موضوع را در ساختمان‌هاي كشور نهادينه كنيم؟

استفاده از انرژي‌‌هاي نو، مبحث جديدی نيست، اكثر كشورها به اين سمت حركت مي‌كنند ولي ما به صورت محدود در بخش توليد انرژي‌هاي نو فعاليت داشتيم و با تمركز بر بخش روشنايي و سولارهاي خورشيدي از انرژي حرارتي و برودتي غافل مانديم. اگرچه آبگرمكن‌هاي خورشيدي تبليغ مي‌شوند ولي هنوز جايگاه واقعي خود را در كشور پيدا نكرده‌اند. اين در حالي است كه پروژه‌هاي مختلف ساختماني كه به آبگرمكن‌هاي خورشيدي تجهيز شده‌اند، نيازمند ارزيابي مجدد هستند تا ميزان كارآيي آنها مشخص شود. در حال حاضر تنها به نصب اين تجهيزات اكتفا مي‌شود، بدون اينكه قابليت آنها در طول زمان مورد بررسي قرار گيرد.

پیام ساختمان:منظورتان اين است كه دولت در حمايت از سيستم‌هاي خورشيدي كوتاهي كرده است؟

خير، ولي حداقل مي‌توان گفت اين حمايت‌ها به صورت متوازن نبوده و تمام بخش‌هاي تاسيساتي ساختمان به يك اندازه مورد توجه واقع نمي‌شوند. البته در يك برهه از زمان(سال 79) دولت موافقت كرد 70 درصد هزينه توليد آبگرمكن‌هاي خورشيدي را به صورت يارانه پرداخت كند ولي دوره‌اش محدود بود و به مرور زمان متوقف شد. شايد به اين علت كه كار علمي نبود و جدي گرفته نشد.

پیام ساختمان:به عنوان رئيس انجمن علمي حرارتي و برودتي و كسي كه سال‌ها در عرصه انرژي‌هاي تجديدپذير فعاليت داشتيد، به اين مسئله اعتراض نكرديد؟

من به رئيس جمهور نامه نوشتم و حمايت همه جانبه از انرژي‌هاي تجديدپذير را خواستار شدم. در اين نامه به مشكلات توليد كنندگان و مصرف كنندگان انرژي‌هاي نو اشاره كردم و اينكه اين صنعت نيازمند متولي مشخص و تعريف شده است و لزوماً بايد زير نظر سازمان انرژي‌هاي نو باشد. البته مفاد نامه در حد پيشنهاد بود. تا قبل از اين دولت تصميم داشت كه سازمان انرژي‌هاي نو«سانا» را با سازمان بهره‌وري«سابا» و سازمان توسعه برق ايران ادغام كند. خوشبختانه اين كار متوقف شد، ولي بحث ادغام سازمان بهره‌وري و سازمان انرژي‌هاي نو همچنان پابرجاست. ما با اين طرح مخالفت كرديم و نظر ما حفظ جايگاه سازماني فعلي و تقويت آنهاست، در غير اين صورت توسعه انرژي‌هاي نو با آسيب جدي مواجه مي‌شود.

پیام ساختمان:قرار است بخش خصوصي با ورود خود اجراي پروژه‌هاي توسعه انرژي‌هاي تجديدپذير را تسريع كند، چگونه مي‌توان از ظرفيت‌هاي اين بخش به شكل بهينه استفاده كرد؟

اگر كارها طبق برنامه باشد و سياست منسجمي اعمال شود، بخش خصوصي مي‌تواند موفق شود. اما نبايد آزاد گذاشته شوند تا هر طور كه دلش خواست كار كنند، پول بگيرند و جنس را تحويل دهند، بلكه بايد نظارت لازم در اين خصوص اعمال شود. دولت بايد صنعتگران داراي صلاحيت را شناسايي كند و به آنها مشروعيت دهد و با در اختيار گذاشتن حمايت‌هاي مالي قيمت فروش تجهيزات و ميزان خدمات را مشخص كند. خوشبختانه دولت بازار مصرف خوبي را براي صنعتگران بخش خصوصي فراهم كرده است ولي دو موضوع بايد در نظر گرفته شود؛ يكي تثبيت قيمت‌ آبگرمكن‌هاي خورشيدي و ديگري افزايش كيفيت آنهاست. ضمن اينكه تمام فعاليت‌هاي مرتبط با اين صنعت بايد زير نظر سازمان انرژي‌هاي نو باشد. در اين صورت واگذاري يارانه‌ها و ارائه خدمات به توليد كنندگان و مصرف‌كنندگان، يكپارچه و سازماندهي مي‌شود.

پیام ساختمان:به هر حال مسئله اصلي در هنگام اجراي طرح و چگونگي نصب تجهيزات مشخص مي‌شود.

دو مسئله در اين خصوص مطرح است يك شناسائي شركت‌هاي پيمانكار و ديگري كيفيت تجهيزاتي كه توليد مي‌شوند. دولت بايد معيار ارائه مجوز به پيمانكاران را مشخص كند. داشتن تخصص و سرمايه اوليه مهمترين شرط است، زيرا دولت بخشي از توسعه كار را بر عهده مي‌گيرد. البته بايد به سوابق كاري شركت متقاضي هم توجه شود و تجهيزات توليد شده استانداردهاي لازم را داشته باشند. دولت نبايد منتظر تقاضاي پيمانكار يا سرمايه‌گذار بماند بلكه بايد با شناسائي افراد واجد صلاحيت در روند كارها تسهيل ايجاد نمايد.

پیام ساختمان:بحث بعدي توسعه خانه‌هاي خورشيدي و افزايش قدرت خريد مردم است.

بايد ظرفيت‌هاي كشور شناخته شوند زيرا اين ساختمان‌ها به مراتب بيشتر از ساختمان‌ها معمولي هزينه دارند. دولت مي‌تواند استفاده از سيستم‌هاي خورشيدي را در برخي از مناطق كشور اجباري كند و ساختمان‌هاي بدون تجهيزات خورشيدي را در اين مناطق تاييد نكند. همچنين بايد در مناطق مختلف كشور مدل‌هايي از خانه‌هاي مجهز به انرژي‌هاي نو احداث و پس از بررسي نتايج آن ميزان صرفه‌جويي انرژي مشخص شود. افراد متقاضي خانه‌هاي خورشيدي قبل از هر چيز بايد با سازمان انرژي‌هاي نو مشورت كنند تا بتوانند يك انتخاب درست داشته باشند. متاسفانه اين اختيارات به سانا داده نشده و ساخت خانه‌هاي خورشيدي در ايران بدون متولي است.

پیام ساختمان:شما براي خانه‌هاي خورشيدي معماري خاصي در نظر مي‌گيريد؟

جهت و شكل ساختمان، توزيع فضا، وزش باد، تابش خورشيد، عايقكاري و... از جمله مسائلي است كه بايد در كنار هم در نظر گرفته شوند تا در عمل يك خانه خورشيدي منطبق بر معيارهاي علمي و ايده‌آل داشته باشيم. هدف از احداث خانه‌هاي خورشيدي مديريت مصرف انرژي است؛ به اين معني كه وقتي نور خورشيد به سقف و ديوار ساختمان مي‌تابد انرژي در آنجا ذخيره مي‌شود. در حال حاضر ساخت و ساز كشور از معماري خاصي تبعيت نمي‌كند و از آنجا كه قيمت سوخت در كشور پايين است، مالك ساختمان هر گونه كه بخواهد خانه را مي‌سازد. حال اينكه شرط اول خانه‌هاي خورشيدي توجه به اصول معماري ساختمان است، به نحوي كه حداقل انرژي در ساختمان‌ها مصرف شود.

پیام ساختمان:چگونه تهويه مطبوع خورشيدي به معناي واقعي در ساختمان‌هاي كشور نهادينه مي‌شود؟

در حال حاضراستفاده‌از سولارهاي خورشيدي براي توليد روشنايي و آبگرمكن خورشيدي براي توليد آب گرم در كشور رواج دارد، ولي در توليد سرمايش خورشيدي كار خاصي انجام نداده‌ايم. اين در حالي است كه اكثر پروژه‌هاي خورشيدي حال حاضر كشور نمايشي بوده و نمي‌توانند پاسخگوي تهويه مطبوع و تبريد باشند، به عبارت ديگر ما آبگرمكن خورشيدي در كشور داريم ولي هنوز در بخش تهويه مطبوع ورود نكرده‌ايم، بنابراين هر گونه تبليغ در اين خصوص اشتباه است. شايد گران بودن تجهيزات خورشيدي عامل اصلي توسعه اين بخش باشد، در چنين شرايطي براي فراگيري طرح بايد حداقل به مدت 10 سال به توليد كنندگان و خانواده‌هاي متقاضي تسهيلات پرداخت شود و بررسي نتايج كار و كيفيت تجهيزات خورشيدي نيز در اولويت قرار گيرد.