هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   163   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اصول عكاسي مـعماري


گروه معماری و دکوراسیون : زندگی در شهر یعنی تماس روزانه و همیشگی با معماری. از دوران غارنشینی تا برج‌نشینی با مصالح و معماری آغشته‌ایم و نه فقط راحتی و آرامش بلکه زیبائی و هنر را نیز با معماری توام کرده‌ایم. "عکس معماری" نیز باید هم در خدمت زیبائی و هنر و هم راحتی و آرامش معماری باشد. مواردي از قبيل نور، روشنائی و تاریکی عكس، رنگ نور، شدت نور، زاویه‌ تابش نور و نوع نور در یکایک سوژه‌های "عکاسی معماری"، سرنوشت آن سوژه معماری را مشخص می‌کند. هر نوری نمی‌تواند نظر و خواسته‌ مهندس و طراح را که پله‌گردان با پنجره‌های باریک و عمودی طراحی کرده نشان بدهد. یک شومینه که با چوب و سنگ طبیعی ساخته شده و فضائی بس رمانتیک و شاعرانه بوجود آورده، اگر با لامپ‌های مهتابی فراوان که سقف را پوشانده عکاسی شود، فضای عاشقانه‌ ما را بیشتر به چلوکبابی یا پیتزا فروشی تبدیل خواهد کرد. نورپردازی این فضا با شمع که بسیار جذاب می‌شود کار آسانی نیست و عکاس باید دانش و تجربه‌ی زیادی در رابطه نور و معماری داخلی داشته باشد. تمام رشته‌های عکاسی مانند پرتره در استودیو با اشیاء و لوازم زندگی در آتلیه‌ عکاسی صنعتی و بسیاری عکسبرداری‌های دیگر به نورپردازی و تنوع نور نیازمند می‌شود، ولی عکاسی معماری چه داخلی و چه خارجی بدون نورپردازی و انتخاب صحیح نور حتماً جذابیت لازم را نخواهد داشت. برای پیگیری این مبحث نقش نور و انواع دوربین های عکاسی معماری به سراغ مسعود زمانیان کارشناس ارشد معماری از دانشگاه bologna ایتالیا رفتیم.

پیام ساختمان :در آغاز اهميت و نقش نور در عكاسي معماري را بيان كنيد؟

نور در عكاسي معماري اهميت فوق‌العاده‌اي دارد.اجسام گوناگون موجود در طبيعت داراي سه بُعد طول، عرض و ارتفاع هستند كه مجموع اين ابعاد، حجم را به وجود مي‌آورد. اما هنگامي كه اجسام به تصوير در مي‌آيند، خصوصيات سه ‌بُعدي آنها بر روي سطحي دو بُعدي نمايان مي‌شود. درست است كه توقع نداريم ابعاد حجم را در تصوير لمس كنيم، اما به كمك سايه‌روشن‌هايي كه بر روي حجم مورد نظر تشكيل مي‌شود، مي‌توان احساس حجم و برجستگي را در تصوير ايجاد كرد.

حجم‌هايي كه به طور يكنواخت و يكدست روشن ‌شده باشند و يا به طور يكدست در سايه قرار گيرند در تصوير از برجسته‌نمايي مطلوبي برخوردار نيستند. بنابراين، اغلب عكاسان براي عكاسي معماري و منظره، مايل به استفاده از نور مايل صبحگاهي يا هنگام عصر هستند؛ چرا كه اين نور كنتراست متعادلي دارد. اما نور نيمه‌ روز به خصوص در فصل تابستان شديد است و سايه‌هايي عميق ايجاد مي‌كند. در عكاسي معماري ايده‌آل آن است كه نماي اصلي ساختمان و يا قسمتي كه در تصوير مورد توجه اصلي قرار مي‌گيرد، در معرض تابش نور قرار گرفته و در سايه نباشد. مثلا بهتر است نماهاي رو به مشرق، هنگام صبح كه آفتاب به آنها مي‌تابد و بناهايي كه نماي اصلي آنها رو به مغرب است، هنگام عصر عكسبرداري شوند. هنگام عكسبرداري در نور صبحگاهي، براي اينكه بنا در تصوير از برجسته‌نمايي بهتري برخوردار باشد، ترجيح دارد سايه‌هايي كه در سمت چپ ساختمان ايجاد مي‌شود را در تصوير بگنجانيد و هنگام عكسبرداري از بنا در غروب بهتر است زاويه عكسبرداري اندكي به سمت راست بنا متمايل باشد تا سايه‌هاي ايجاد شده نيز در تصوير بيايد.

همچنين اغلب بناها هنگام شب زيباترند، به ويژه اگر از آنها عكس رنگي گرفته شود. تداخل و تركيب رنگ‌هاي حاصل از نورهاي مختلف موجود نيز بر جلوه و زيبايي تصوير مي‌افزايد. دقت در نورسنجي، استفاده از سه پايه و سيم دكلانشور از نكات مهم در اين شرايط است. با نصب اين سيم در محل مخصوص و هنگام فشردن آن به خصوص در استفاده از سرعت‌هاي كمِ ‌شاتر، دوربين دچار كمترين لرزش شده و از وضوح تصوير كاسته نمي‌شود.عكاسي از بناهاي معماري در وضعيت ضد نور، تصويري را مي‌سازد كه فقط كلياتي از ساختمان ديده مي‌شود. در حالت ضد نور چون منبع نور پُشت بنا و رو به عكاسي است، موضوع كاملاً تيره ديده مي‌شود و حالتي مرموز به خود مي‌گيرد.

پیام ساختمان : چه فاکتور هایی را باید در عكسبرداري از جزييات ساختمان در نظر گرفت؟

علاوه بر نماي كلي، جزييات قابل توجه بنا از قبيل: نقش و نگارها، كاشي‌كاري‌ها و تزيينات روي ديوارها، موضوع‌هاي خوبي براي عكاسي معماري تلقي مي‌شود. استفاده از نور مايل به ويژه براي عكسبرداري از نقوش برجسته و كنده‌كاري شده و همچنين درهاي حجاري‌شده براي تأكيد بر برجستگي‌ها و نقوش آنها ايده‌آل است.

پیام ساختمان :آیا دوربین های خاصی برای عکاسی از معماری نیاز است ؟

در اين نوع عكاسي بايد خطوط و سطوح عمودي بنا در تصوير كاملاً عمودي باشند و چون با دوربين‌هاي قطع بزرگ به سادگي مي‌توان پرسپكتيو صحنه را كنترل و اصلاح و خطوط و سطوح را عمودي ثبت كرد، از اين دوربين‌ها بيشتر استفاده مي‌شود.

البته با دوربين هاي SLR و لنزهاي Perspective Correction نيز مي‌توان به عكاسي معماري پرداخت. با لنزهاي Perspective Correction تا حدودي مي‌توان پرسپكتيو را كنترل كرد و يا در صورت عدم دسترسي به لنزهاي Perspective Correction تلاش شود كه در حد مقدور خطوط عمودي ساختمان دچار اغتشاش نشده و تصويرهايي با كيفيت مطلوب ارائه شود.

به عبارتي ديگر از اصول اوليه عكاسي معماري، كج نبودن خط افق در تصوير، عمود بودن كامل ساختمان و خطوط و سطوح عمودي آن در تصوير است، اما در مورد بناهاي مدرن كه كيفيت گرافيكي نماي آنها چشمگيرتر است، مي‌توان از زواياي غيرمتعارف و وجود پرسپكتيو سود جُست و اندكي از اصول اوليه چشم‌پوشي كرد. عكاساني كه به كيفيت و وضوح كامل تصوير خود مي‌انديشند، استفاده از سه پايه عكاسي را بسيار جدي تلقي مي‌كنند. از سويي ديگر براي اينكه تصوير از بيشترين وضوح برخوردار باشد، نبايد در محيط‌هاي كم‌نور يا فضاهاي داخلي، بدون آنكه دوربين بر روي سه پايه نصب باشد، اقدام به عكاسي كرد.

پیام ساختمان :نقش لنز در عکاسی چقدر مهم است؟

لنزهاي گوناگون تأثيرات مختلفي در تصوير نهايي به جا مي‌گذارند. براي اينكه ابعاد و شكل جزييات مورد عكسبرداري دچار اغراق يا اغتشاش نشود، بهتر است از لنزهاي تله و حتي‌المقدور از نماي كاملاً روبرو عكسبرداري انجام شود. لنزهاي وايد در فواصل نزديك، ابعاد و تناسب‌هاي سطوح نزديك را درشت‌تر كرده و آنها را دچار دگرگوني مي‌كند و سطوح دورتر را كوچكتر نمايان ساخته، فضاي گسترده‌تري را به تصوير مي‌كشد. لنزهاي تله براي عكسبرداري از فاصلة دور يا عكسبرداري از جزييات بنا با درشت‌نمايي بيشتر مناسبتر است. اين لنزها زاوية ديد بسته‌تري دارند و فضاي كمتري را به تصوير مي‌كشند اما اگر از فاصله‌اي مناسب كه كل بنا در تصوير بگنجد، عكسبرداري انجام شود، خطوط، سطوح و ستون‌هاي موازي عمودي بنا در تصوير موازي و عمودي ديده مي‌شود. در صورت عدم دسترسي به دوربين‌هاي قطع بزرگ، لنزهاي Perspective Correction روش مفيدي براي اصلاح پرسپكتيو در عكاسي معماري است.