نشریه شماره   228   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مسابقاتی برای اعتلای معماری

کد مطلب: 3568
به جرأت می‌توان گفت معماری تنها هنری است که هنرمند را مقید به رعایت ضوابطی معین و اصولی تعریف‌شده در حوزه کاربردی و زیبایی‌شناختی می‌نماید که وی می‌بایست به‌موازات همه خلاقیت ذاتی و ایده‌پردازی ذهنی خویش برای خلق اثر، به تعهد هنری و حرفه‌ای خود در چارچوب فرهنگی، زیبایی‌شناختی و اقتصادی نیز واقف بوده و مسئولیت ناشی از عدم رعایت این الزامات را پذیرا باشد. ایجاد تعادل و تعامل بین دو فاکتور سلیقه شخصی و حفظ بایدهای مطرح‌شده در طراحی از سویی سهل و از طرفی دیگر مشکل می‌نماید. به نظر می‌رسد دانش و توانایی برقراری و رعایت این وزن‌ها تا حدودی هم اکتسابی باشد و در نتیجه برداشت زیبایی در هنر و به‌خصوص هنر معماری بیش از آنکه امری شخصی تلقی شود، تابع فاکتورهایی استاندارد است که انتخاب را تحت تأثیر اجبار قرار می‌دهد و به همین دلیل آثار معماری جهت برخورداری از کیفیت‌های مطلوب نیازمند قضاوتی عادلانه و درعین‌حال سرسختانه است تا همواره بهترین‌ها به اجرا درآیند. دست معمار باید از یک‌سو به‌اندازه کافی باز باشد تا بتواند همه خلاقیت و ذهنیت خود را در طرح پیاده کند و از طرفی می‌بایست آنقدر محدود باشد که امکان ایجاد هرگونه خطایی از وی سلب گردد. به‌عنوان‌مثال او حق ندارد به ایجاد و اجرای طرحی بپردازد که در آینده منظر شهری را خدشه‌دار نماید و یا در عدم همخوانی با محیط پیرامون خویش در نقطه‌ای نامناسب قرار گیرد، هرچند از نظر خالقش بی‌نقص و توجیه‌پذیر باشد. ما تنها زمانی حق داریم برای ساختن خانه‌ای قسمتی از طبیعت زیبا را از بین ببریم که فضایی دلنشین به جای آن خلق کنیم و این مسئله به‌خوبی اهمیت انتخاب آثار ارزشمند در معماری را روشن می‌سازد.
برای نیل به این مقصود از سال‌های گذشته همواره مسابقات مختلف معماری برپا شده و بنیادهای مرتبط اقدام به انتخاب طرح‌های برتر و تخصیص جوایزی به این آثار نموده‌اند. گویا اولین مسابقه معماری در طول تاریخ در 448 سال پیش از میلاد برای طراحی و ساخت یک بنای یادبود جنگی برپا شده است که در این مسابقه آثار موردنظر در معرض بازدید مردم قرار گرفته و داوری بر مبنای نظر آنان صورت پذیرفته است. در کشور ما سابقه مستندی مبنی بر برگزاری مسابقه طراحی معماری در دوران باستان وجود ندارد اما آنچه مسلم است حاکمان در دوره‌های مختلف برای طراحی کاخ‌های خود از معماران مشهور دعوت به عمل می‌آورده‌اند که همین امر موجب ایجاد رقابت بین آنان و ارائه و انتخاب بهترین طرح‌ها می‌شده است. در دوره پهلوی با ورود مدرنیسم به ایران با معمارانی که تحصیلات خود را در خارج از کشور به اتمام رسانیده بودند، به‌مرور مسابقات معماری نیز به‌طورجدی پا گرفت و تا مدتی کیفیت و ساختار برگزاری این رقابت‌ها از روندی صعودی برخوردار بود.
طراحی کتابخانه ملی ایران و برج آزادی ازجمله مواردی بود که به‌صورت رقابتی بین معماران مطرح شد. پس از انقلاب اسلامی و وقوع جنگ که باعث توقف ساخت‌وساز و رکود معماری کشورمان شد مسابقات معماری نیز تا چندی به فراموشی سپرده شدند. تا اینکه در سال‌های پس از جنگ رقابت‌ها از سر گرفته شد. به فاصله اندک چندین مسابقه معماری برگزار شد که متأسفانه بسیاری از آنها موفقیت‌آمیز نبودند و این مسئله حاکی از وجود نابسامانی در جریان برگزاری این رقابت‌ها بود. نهادهایی که در حال حاضر به برگزاری مسابقات معماری می‌پردازند، هرچند در بسیاری از موارد نقش بسزایی در ارتقای کیفیت معماری و طراحی در کشورمان داشته‌اند لکن در بیشتر موارد تعدد این مؤسسات و بنیادها و عدم پی‌ریزی شاخص‌های استاندارد و فاکتورهای ارزش‌گذاری و برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی مدیریتی باعث بروز مشکلات و آثار سویی در این زمینه شده است.
ندا سلیمانی