نشریه شماره   228   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری بوتانیکال؛ خانه‌های زنده

کد مطلب: 3623
معماری بوتانیکال سیستم طراحی الهام گرفته از گیاهان است که ما را به‌سوی ساختمان‌هایی زنده پیش می‌برد. همه ما ساختمان‌های چوبی را دوست داریم و از اینکه در آنها زندگی کنیم، حس خوبی داریم. این فضای دوست‌داشتنی در خانه‌های چوبی از آنجایی پدید می‌آید که درختان موجود در ساختار خانه دی‌اکسید کربن را از ما دور می‌کنند و تنفس در این فضاها بهتر و راحت‌تر است.
اما معماران داخلی راه‌هایی را ابداع کرده‌اند که نه تنها بتوانیم از لذت زندگی در خانه‌های چوبی بهره‌مند شویم بلکه مکانیسم‌هایی در طراحی آنها استفاده شود که چوب‌ها بتوانند زنده بمانند و حتی وقتی به‌عنوان المان ساختمان به‌کاررفته‌اند زنده باشند و به‌طور فعال دی‌اکسید کربن را جذب کنند.
تئوری و تکنیک این روش نوین معماری تشریح می‌کند که چطور می‌توان سیستمی از ساختمان را احداث کرد که درختان به‌طور زنده در آن استفاده شوند.
درختان موجوداتی زنده در طبیعت هستند که سبب نفس کشیدن زمین و بهبود اکوسیستم می‌شوند و ما از آنها به‌عنوان غذا، سرپناه و دارو استفاده می‌کنیم. بنابراین برای ما انسان‌ها زندگی بدون درختان روی کره زمین غیرممکن است. امروزه معماران برای همزیستی بهتر با درختان، خانه‌هایی می‌سازند که در ساختار آنها از درختان به‌طور زنده استفاده می‌شود تا خدمات اکسیژن‌دهی آنها همچنان ادامه پیدا کند.
خانه‌های چوبی قرن‌هاست مورداستفاده بشر قرار می‌گیرد. معماران در نقاط مختلف جهان با شکل دادن چوب توانسته‌اند خانه‌های زیبایی برای بشر بسازند. اما اینکه چطور بتوانیم ساختار چوب به‌عنوان یک موجود زنده را در ساخت خانه حفظ کنیم موضوعی است که اخیراً معماران آن را موردمطالعه قرار داده‌اند. این مطالعه و بررسی نه تنها برای معماری داخلی جالب است بلکه معماران منظر نیز به آن توجه زیادی نشان می‌دهند و لزوم آن را تأیید می‌کنند.
این پروسه با درهم‌آمیخته شدن تنه درختان، ریشه‌ها و شاخه‌های آنها با هم به نوعی به‌طور خودکار اتفاق می‌افتد. این پدیده که به «پیوند» یا «قلمه زدن» مشهور است، می‌تواند برای یک درخت یا چندین درخت از یک یا چندین نوع اتفاق بیفتد. در طول زمان وقتی که یک شاخه بیشتر رشد می‌کند، به شاخه‌های کناری فشار می‌آورد و سبب درهم‌آمیختگی شاخه‌های درختان از یک نوع یا از انواع مختلف می‌شود. این باعث می‌شود تنه بیرونی پوسته‌پوسته شود و بافت داخلی آن نمایان گردد؛ به‌این‌ترتیب، آوندهای دو درخت با یکدیگر آمیخته شوند و در واقع زندگی خونی آنها با هم آغاز گردد.
پایه و اساس معماری «زنده» از فرایند مذکور الهام گرفته اما گامی هم از آن فراتر رفته است. در این نوع معماری، با ترکیب یک جزء گیاهی با داربستی فلزی و دیگر مصالح ساخت‌وساز یک ساختمان زنده که نفس می‌کشد، شکل خواهد گرفت. در طول زمان، همین‌طور که سن درختان بالاتر می‌رود، نقاط اتصال آمیخته‌شده آنها تقویت‌شده و ساپورت بهتری برای تحمل سنگینی باری که بر روی آنها قرار داده شده، ایجاد می‌کند. در واقع توانایی ترکیب درختان در حال رشد با مواد خارجی همچون آهن و پلاستیک بالقوه به ایجاد ساختارهای بوتانیکال در طراحی شهری منجر می‌شود.
البته تمام درختان برای استفاده در چنین ساختارهایی مناسب نیستند. درختان ایده‌آلی که برای ساخت چنین خانه‌هایی کاندید می‌شوند، باید انعطاف‌پذیر بوده و پوسته‌هایی باریک و البته نیرومند و قوی داشته باشند که به‌راحتی بتوان آنها را قلمه زد و برای بخش‌های مختلف ساختمان استفاده کرد.
معماران ارائه‌دهنده این طرح، درختان متعدد و مختلفی را برای استفاده در این ساختار و ساخت خانه‌های «زنده» موردبررسی قرار داده‌اند و فقط تعداد محدودی از انواع درخت را برای این ساختمان‌ها مناسب ارزیابی کرده‌اند. زیرا درختانی که پوسته‌های ضخیم داشته باشند، در زمان پیوندهای آوندی مشکلاتی را ایجاد می‌کنند. درخت بید، چنار و صنوبر از جمله درختانی هستند که کاربرد خوبی در ساخت خانه‌های زنده دارند.
معماران محقق در این زمینه هر یک از انواع درختان مذکور را برای بخش‌های مختلفی از ساختمان به کار می‌برند. برای مثال درخت بید به دلیل رشد سریع و اینکه به‌راحتی برش می‌خورد، کاربرد خوبی دارد اما در ترکیب با برخی عناصر و مصالح ساختمانی تمایل به پوسیدگی پیدا می‌کند؛ بنابراین هر نوع درخت در بخش خاصی از ساختمان کاربرد دارد و باید محاسن و معایب استفاده آن در تمام بخش‌ها بررسی گردد و همین یکی از چالش‌های مهم خانه‌سازی «زنده» محسوب می‌شود.
متخصصان محیط‌زیست تخمین زده‌اند چنانچه طرح «خانه‌های زنده» بتواند کاربردی شود تا 30 درصد به بهبود محیط‌زیست کمک می‌شود و خانه‌سازی سبب از بین رفتن بافت و پوشش گیاهی نخواهد شد.
مبتکران این طرح اعلام کرده‌اند با استفاده از نیروی بالقوه بوتانیک در ساختمان‌سازی، راه‌حل‌هایی برای انطباق آن با تغییرات آب و هوایی دارند. همچنین خانه‌های زنده مصرف انرژی را به‌شدت کاهش می‌دهند زیرا سیستم‌های سرمایشی زیادی نیاز ندارند. با کاهش تقاضا برای انرژی، تولید گازهای گلخانه‌ای نیز قطع خواهد شد.
چنین طرحی می‌تواند با جمع‌آوری دی‌اکسید کربن و گازهای گلخانه‌ای و وارد کردن اکسیژن به محیط به تغییرات آب و هوایی پاسخ مناسبی دهد.
فقط با همکاری نزدیک با طبیعت، توجه به آینده جهان و محیط‌زیست، می‌توانیم برای پیشبرد این طرح‌ها گامی به جلو برداریم و توازن را برقرار نماییم.