نشریه شماره   162   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آشـفته بازار تاسیساتی


گروه تاسيسات: تجارب گذشته و مشاهدات عيني نشان مي‌دهد، در بيشتر ساختمان‌هاي كشور مقررات ملي ساختمان به درستي رعايت نمي‌شود و اغلب ساكنان از ابتداي سكونت با مشكلاتي نظير؛ كارايي ضعيف و جانمايي نامطلوب سيستم‌هاي تاسيساتي و همچنين اتلاف فراوان انرژي يا نفوذ گرما و سرما به درون ساختمان گله‌مند هستند. مشاهده چنين مواردي در وهله اول نشان دهنده، فاصله بين حرف تا عمل است و در ابعاد كلي‌تر سوء استفاده از اعتماد مردم تلقي مي‌شود. اين در حالي است كه تاسيسات به عنوان قلب تپنده ساختمان تلقي شده و اجراي درست سيستم‌هاي تاسيساتي ‌با آسايش ساكنان آن نسبت مستقيم دارد.

مهندس كوروش سليم‌پناه، كارشناس ارشد سازه، مدرس، مشاور و پيمانكار پروژه‌هاي ساختماني در گفتگو با پيام ساختمان مي‌گويد: طراحي و اجراي درست سيستم‌هاي تاسيساتي عامل مهم و تاثيرگذار در افزايش عمر ساختمان محسوب مي‌شود. البته يك سري از مسائل اين حوزه تئوري و يك سري مربوط به اجراست. با اين حال وقتي از سيستم تهويه مطبوع صحبت مي‌شود لزوماً بايد مشخص كنيم اين دستگاه‌ها در كدام منطقه و تحت چه عوامل محيطي و درجه حرارتي كار مي‌كنند، زيرا دستورالعمل‌های نصب و استفاده در اين خصوص متفاوت است.

سليم‌پناه با اشاره به عدم تعهد پيمانكارهاي ساختمان به توافقات اوليه، تاكيد مي‌كند: متاسفانه كارهاي اجرايي در كشور ما از همان ابتدا بر پايه درست انجام نمي‌شوند و طراحان ساختمان بدون توجه به گريد‌ها مختلف، الگوي مناسبي را ارائه نمي‌دهند. همه اين موارد به ضعف كنترل كيفي برمي‌گردد. حال اينكه در كشوري مثل ژاپن، كنترل كيفيت از ابتدا تا انتهاي خط توليد يك پروژه صنعتي به طور كامل اعمال مي‌شود و ما اثرات مطلوب آن را بر اقتصاد اين كشور مي‌بينيم. اين در حالي است كه تقسيم وظايف بين مهندسان ساختمان به درستي اعمال نمي‌شود و چرخه ساختمان‌سازي ايران در مقايسه با كشورهاي ديگر كامل و هماهنگ نيست. اگرچه چارت سازماني مشخصي داريم ولي چگونگي انجام كار مشخص نبوده و 97 درصد ساخت و سازهاي كشور در سطح كم و توسط يك سري بساز و بفروش غير متخصص انجام مي‌شود.

كيفيت فداي كميت

به اعتقاد سليم‌پناه؛ دانشگاه‌هاي ما به سمت كمي شدن پيش مي‌روند‌ و مهندساني كه از اين دانشگا‌ه‌ها فارغ‌التحصيل مي‌شوند از تخصص و تجربه كافي برخوردار نيستند. آنها بعد از دو سال با شركت درآزمون سازمان نظام مهندسي مدرك پايه 3 مي‌گيرند و كار خود را با ساختمان‌هاي متراژ پايين شروع مي‌كنند. از طرف ديگر تعداد اين مهندسان زياد است و برخلاف گذشته كه كارفرماي ساختمان براي قرارداد با يك مهندس بايد چند ماه در نوبت مي‌ماند، اكنون تعداد آنها به قدري زياد است كه وقتي يك شركت ساختماني براي جذب نيرو آگهي مي‌دهد صدها مهندس عمران ثبت نام مي‌كنند. از طرف ديگر، هدايت پروژه‌هاي ساختماني در دست كارفرماست و توجه نمي‌كند چه مهندسي براي چه قسمتي مناسب است و هر كس كه پول كمتري تقاضا كند، طرفدار بيشتري دارد. نتيجه اين مي‌شود يك معمار يا پيمانكار تجربي به راحتي برگه‌هاي محاسباتي، نظارتي و طراحي هزاران مهندس را به قيمت پايين مي‌خرد.

اين كارشناس ارشد سازه با اشاره به ضعف نظارت در اجراي پروژه‌هاي ساختماني تصريح مي‌كند: طبق قانون شهرداري، كارفرما يا پيمانكار نمي‌تواند به تنهايي مهندس طراح و ناظر را انتخاب كند بلكه نظام مهندسي در اين خصوص تعيين تكليف مي‌كند. اگرچه اين كار انجام مي‌شود ولي در عمل نقشه‌هاي اجرايي به شركت‌هايي واگذار مي‌شود كه توان اجرايي بالايي ندارند و كارفرما بدون توجه به اين مسئله تنها به درج اسم مهندس ناظر در سردر پروژه ساختماني اكتفا مي‌كند.

سليم‌پناه كه سابقه پيمانكاري در پروژه‌هاي خارج از كشور را دارد، مي‌گويد: در اغلب كشورها يك شركت ساختماني دپارتمان كامل مهندسان معمار، سازه و تاسيسات را در اختيار دارد و براي اجراي پروژه‌‌ها به صورت يكپارچه از آنها استفاده مي‌كند و بر كارشان نظارت مستقيم دارد. حال اينكه در ايران از طريق آگهي مهندسان بخش‌هاي مختلف را جذب مي‌كنند و براي آنها سابقه كار و تخصص مهم نيست بلكه هدف انجام پروژه با حداقل هزينه است، بدون اينكه به كيفيت كار توجه شود.

اشتباه در جانمایی

كارشناش و پيمانكار پيشكسوت ساختماني ضمن انتقاد از شيوه‌هاي نامناسب نصب و استفاده از سيستم‌هاي تاسيساتي در ساختمان‌هاي كشور، تصريح مي‌كند: هم‌اكنون نصب سيستم‌هاي تهويه مطبوع به خصوص در بحث كانال‌كشي، از اصول خاصي تبعيت نمي‌كند به نحوي كه كولرها را در بالكن يا نماي ساختمان هم قرار مي‌دهند. در يك بالكن دو متري، كولر 7 هزار روي پايه فلزي قرار مي‌گيرد. اين كولر جلو زن است و جريان هوا از طريق كانال به اتاق‌هاي مجاور منتقل مي‌شود. در حالي كه كولر بايد بالا زن در نظر گرفته شود و دريچه فن آن رو به بالا باشد تا كانال به صورت عمودي روي آن سوار شود و با يك زاويه كم، هواي خنك را در اتاق‌ها به شكل درست منتقل كند. از طرف ديگر؛ سيستم‌هاي تهويه بر اساس ظرفيت و فضاي مورد نظر خريداري و نصب نمي‌شوند و از قبل در اين خصوص تدابير خاص انديشيده نشده و طول و عرض كانال‌ها سليقه‌اي است، به نحوي كه رايزرهاي آنها بسيار تنگ مي‌باشد. اين مسئله احتمال بروز حادثه را افزايش داده و ضمن اتلاف انرژي، فشار زيادي به سيستم‌هاي تهويه وارد مي‌كند.

سليم‌پناه با انتقاد از جانمايي سيستم‌هاي تاسيساتي در مراحل انتهايي ساخت و ساز مي‌گويد: در حال حاضر نقشه ساختمان بدون ملاحظات تاسيساتي طراحي مي‌شود و تنها به موافقت مهندس ناظر اكتفا مي‌كنند. در حالي كه عبور تجهيزات سيستم‌هاي تاسيساتي از جمله لوله‌هاي سرد و گرم بايد از مسيرهاي مشخص و تعريف شده باشد. همچنين در خصوص رايزرها تمهيداتي در نظر بگيرند تا در هر طبقه يك دريچه آدم‌رو براي مراجعه تعميركار وجود داشته باشد. اجرايي شدن اين موارد مستلزم هماهنگ شدن مهندسان بخش‌هاي مختلف است.

موتورخانه به جاي پكيج

دستيابي به يك سيستم تهويه مطبوع ايده‌ال به نوع و ابعاد ساختمان كه در آن زندگي مي‌كنيم بستگي دارد. كارشناس و پيمانكار ارشد پروژه‌هاي ساختماني، با تاكيد بر اين مسئله تصريح مي‌كند: در حال حاضر مرسوم شده در ساختمان‌هاي بلندمرتبه براي هر طبقه يك پكيج نصب مي‌كنند. اين كار توجيه اقتصادي ندارد و نبايد به صرف جداسازي سيستم‌هاي آب و برق در مجتمع‌هاي مسكوني از پكيج‌ها استفاده كنيم در حالي كه مي‌توان از يك موتورخانه مركزي استفاده كرد و در ورودي هر ساختمان كه قرار است آب گرم از آنجا عبور كند، يك سنسور كار گذاشت تا ميزان استفاده مشخص شود.

سليم‌پناه ادامه مي‌دهد: در حال حاضر ديگ‌هاي دوجداره موتورخانه سختي‌گير ندارند. حال اينكه رسوب بين منبع و ‌جداره داخلي لوله‌ها، حركت سيال را با كندي مواجه مي‌كند و به دليل خاصيت عايق بودن مانع از عبور گرما و تبادل حرارت بين لوله‌ها مي‌شود كه نتيجه آن مصرف زياد گاز در مشعل موتورخانه است. در حالي كه اكنون رسوب‌شكن‌هاي تاسيساتي وارد بازار شده كه در ابتدا و انتهاي لوله‌ها نصب مي‌شود و با ايجاد ارتعاش، باعث شكستن مولكول‌هاي آب و در نهايت كاهش رسوب لوله‌ها خواهد شد.

صدور شناسنامه كار

به گفته اين كارشناس، اغلب ساختمان‌ها بدون نظارت دقيق ساخته مي‌شوند و به علت رونق ساخت و ساز، تقاضا براي استفاده از مجريان، مهندسان و مشاوران بخش‌هاي مختلف ساختمان افزايش يافته است.

در اين فضاي رقابتي، پيمانكار يا مشاور براي جلب اعتماد كارفرما مجبور است قيمت خدمات را كاهش دهد كه نتيجه آن كاهش استفاده از افراد متخصص در ساختمان‌سازي مي‌باشد. طبيعي است كه كارفرما يا پيمانكار به دنبال نيروي ارزان قيمت است تا سود بيشتري ببرد بنابراين نمي‌توان با قطع و يقين در خصوص كيفيت ساختمان‌هاي كشور اظهار نظر كرد. در شرايط فعلي بهترين راهكار اين است كه وزارت كار براي تمام مشاغل ساختماني شناسنامه كار صادر كند و كيفيت كار مجريان از ابتدا تا انتهاي پروژه تحت نظارت باشد و در نهايت تاييديه ساختمان صادر شود.