هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   227   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

وضعیت شهــــــرســــازی در دنیای معاصر

کد مطلب : 3575
سوده کریمی
پنجمین نمایشگاه راه و شهرسازی و صنایع وابسته از تاریخ ششم تا نهم آبان ‌ماه 1394 در مصلای بزرگ امام‌خمینی(ره) در تهران برگزار می‌شود. وزارت راه و شهرسازی ضمن آنکه یکی از مهم ترین اهداف برگزاری چنین نمایشگاهی را ایجاد تعامل دوسویه قوی‌تر میان بخش خصوصی و دولت در داخل دانسته، تأکید کرده است که شناساندن فرصت‌های سرمایه‌گذاری در ایران به کشورهای جهان نیز یکی از اصلی‌ترین اهداف ما از برگزاری این نمایشگاه می‌باشد.
در این مجال کوتاه تلاش می‌کنیم وضعیت راه و به‌ویژه شهرسازی را در برخی از کشورهای جهان بررسی کنیم تا از این مجرا بتوان تشخیص داد که کشورهای مختلف جهان از این لحاظ در چه وضعیتی قرار دارند و ما در کشور رو به رشد خودمان چطور می‌توانیم از تکنولوژی کشورهای مختلف بهره‌مند شده و درعین‌حال همکاری دوجانبه‌ای در این زمینه با جهان داشته باشیم.
همان‌طور که می‌دانید، هرسال نمایشگاه‌های بی‌شماری در زمینه راه و شهرسازی در نقاط مختلف جهان برگزار می‌شود و کشورها تلاش می‌کنند تا در این نمایشگاه‌ها ضمن نمایش پیشرفت‌ها و وضعیت فعلی خود، با کشورهای دیگر نیز در این زمینه به تبادل اطلاعات بپردازند. یکی از کشورهایی که در این زمینه به‌شدت فعال است و هرسال بیش از یک نمایشگاه در زمینه راه و یا شهرسازی برگزار می‌کند، کشور چین است. در کشور چین نمایشگاه‌های مختلفی نه‌تنها فقط در پایتخت بلکه در شهرهای مختلف دور و نزدیک این کشور در زمینه راه و حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی، دریایی و... همچنین شهرسازی و صنایع وابسته به آن برگزار می‌شود که نتایج خوبی برایش به ارمغان می‌آورد.
به‌عنوان‌مثال در تابستان سال جاری چهارمین نمایشگاه ساخت‌وساز شبکه تونل‌های مترو شهری در شانگهای برگزار شد. این نمایشگاه بین‌المللی به‌منظور ارتقاء و توسعه صنعت تونل‌سازی مترو در چین برگزار گردید و به‌عنوان نمایشی ویژه و تأثیرگذار در صنعت ساخت‌وسازهای شهری توانست برای تبادل اطلاعات در این زمینه و جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال مفید باشد. اکسپو 2015 شانگهای ضمن تمرکز بر تمامی شبکه‌های ساخت‌وساز شهری، بر ارتباط و همکاری میان شرکت‌های مختلف داخلی و خارجی در چین تأکید داشت. درعین‌حال برگزارکنندگان این نمایشگاه نوآوری شرکت‌های مربوطه و ارتقای پیشرفت‌های فنی این صنعت را مورد تشویق قرار داده و این امر را سبب افزایش جذب سرمایه‌گذاری خارجی و دلگرمی بیشتر شرکت‌های داخلی در چین دانسته‌اند. نمایشگاه شهرسازی در چین به‌عنوان یک نمایشگاه بین‌المللی گسترده فضای خوبی را برای نمایش و ایجاد ارتباط در راستای صنایع مختلف شهرسازی ایجاد می‌کند.
ازآنجاکه چین یکی از کشورهای پیشرو در صنعت راه و شهرسازی است، برای اطمینان از اینکه می‌تواند در سال‌های آینده پاسخگوی جمعیت انبوه خود باشد، تلاشی بی‌وقفه را برای نهادینه کردن این مفهوم که ساخت‌وساز شهری باید طبق اصول و قاعده‌ای دقیق و علمی پیشرفت کند، آغاز کرده است. اما برای چین، این غیرممکن است که فقط مدل‌های راه و شهرسازی در ممالک توسعه‌یافته جهان را کپی کند زیرا جمعیت این کشور بسیار زیاد و به همین ترتیب، تراکم ساخت‌وساز نیز بیشتر از بسیاری کشورهای دیگر می‌باشد. درعین‌حال در چین موضوع دسترسی کمتر به انرژی‌های تجدید پذیر نیز وجود دارد و این امر سبب شده که صنعت شهرسازی ویژگی‌های خاصی داشته باشد. از این منظر، شرایط مشابهی نیز در ایران وجود دارد و به همین دلیل ما می‌توانیم در کشور خودمان به‌خوبی از تجربیات و پیشرفت‌های کشور چین استفاده کنیم.
در ایران، ضروری است به‌سوی ساخت‌وسازهایی در شهرسازی پیش برویم که وضعیتی پایدار داشته باشند و تکنولوژی در آنها به کار رود که نسبت به هر نوع تغییرات آب و هوایی، شرایط اقتصادی و ... مقاوم و پایدار باشد. نیکوست که اساتید معماری و طراحان و مدیران شهرسازی ویژگی‌ها و المان‌های مختلف و متنوع شهرسازی ایرانی را مورد بررسی و تحلیل قرار دهند و ضمن ایجاد خلاقیت و نوآوری در این صنعت، بتوانیم یک‌به‌یک بررسی کنیم که هرکدام از ویژگی‌ها و المان‌ها در کدام کشور پیشرفته و صنعتی وجود دارد و سپس تکنولوژی‌های مربوطه را جمع‌آوری کرده و ضمن بومی‌سازی، آنها را در کشور خودمان مورداستفاده قرار دهیم.
هم‌اکنون 23 شهر جدید در ایران ساخته‌شده و یا در حال ساخت است و به همین دلیل ضرورت مجهز شدن به تکنولوژی پیشرفته و پیش‌بینی ضرورت‌های آینده بیش‌ازپیش مهم به نظر می‌رسد. بسیار مفید خواهد بود چنانچه با تأکید بر توسعه صنعت ساخت‌وساز در شهرسازی جدید ایرانی نیازها، ویژگی‌ها، استانداردهای ساختمان‌سازی پایدار و ساخت‌وساز شهری مدرن نیز مدنظر قرار گیرد و تکنولوژی‌های معرفی‌شده در نمایشگاه‌های مربوطه در تمام دنیا را وارد کرده وجدی‌تر به این مقوله نگاه کنیم. اجرای شهرسازی‌های مدون و مدرن با تأکید بر چشم‌اندازهای آینده بدون شک راه پیشرفت را که ما در آن قرار داریم، بیش‌ازپیش هموار می‌سازد.
بسیاری از صاحب‌نظران راه و شهرسازی در ایران پیشنهاد می‌کنند مدیران باید راهکارهای فنی در مراحل مختلف طراحی و ساخت شهرها را بیشتر از قبل مورد توجه قرار دهند تا هرسال مجبور نباشیم بخشی از سازه را تخریب و یا به هر دلیل نوسازی کنیم و یا توسعه دهیم؛ که همین امر خود سبب اتلاف منابع مالی و انسانی جبران‌ناپذیری می‌شود.
یکی از مؤسسات برتر پژوهشی در زمینه شهرسازی در ایتالیا در مقاله‌ای که در این زمینه منتشر کرده ،آورده است که همکاری مناسب میان محققان، طراحان و سازندگان در مراحل مختلف شهرسازی تنها عاملی است که می‌تواند سبب رشد در این زمینه شود تا نهایتاً به شهرهایی برسیم که ازنظر نکات و ضروریات شهرسازی در وضعیت خوب و ایده‌آلی قرار داشته باشند. در ادامه این مقاله آمده است:« معماری، طراحی، فیزیک ساختمان‌ها، خدمات ساخت‌وساز و برخی امور دیگر عناصری هستند که از همکاری مذکور به‌طور مستقیم بهره‌مند شده و دچار پیشرفت و تحول مثبت می‌شوند.»
این مؤسسه برتر پژوهشی در مقاله خود تأکید می‌کند برخی موضوعات که نیاز به تحقیق و به‌خصوص رسیدگی و بررسی بیشتر دارند، باید به‌طور ویژه در نشست‌ها و در نمایشگاه‌ها موردبررسی قرار گیرند تا راهکارهای خلاقانه و جدید برای آنها ارائه شود. طبق این مقاله، نیازسنجی نیز یکی از مهم‌ترین امور در بخش شهرسازی است.
شایان‌ذکر است؛ نمایشگاه‌های متعددی در مورد موضوع راه و شهرسازی و صنایع وابسته همه‌ساله در دیگر کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته برگزار می‌شود که دستاوردهای آن به‌راحتی قابل‌دسترس است. در همین زمینه نمایشگاهی در اسکاتلند، آمریکا، روسیه، ایتالیا،‌ فرانسه، ‌انگلستان، آلمان، اسپانیا، کانادا، سوئد، اتریش به‌طور سالیانه برگزار می‌شود. این نمایشگاه‌ها که ساخت‌وسازهای شهری در زمینه‌های مختلف و صنایع وابسته به آنها را مورد بررسی قرار می‌دهند، به ترتیب در زمینه مصالح نوین و مقاوم در شهرسازی (روسیه)، تجهیزات و تأسیسات شهرسازی (ایتالیا)، بهره‌وری در ساختمان‌سازی و ساختمان‌های پایدار (فرانسه)، سیستم برق‌رسانی در مناطق مسکونی (انگلستان)، ساختمان‌سازی خلاقانه در فضای شهرسازی (آلمان)، تجهیزات داخلی و خارجی ساختمان (اسپانیا)، تجهیزات سنگین در شهرسازی (کانادا)، نقش فضای سبز در شهرسازی (سوئد) و خدمات بازیافت در شهرها (اتریش) می‌باشند.
اما مقوله راه و شهرسازی در کشورهای درحال‌توسعه داستان دیگری دارد. استفان مایو (Stephan K.Mayo) محقق شورای بین‌المللی تحقیقات و نوآوری شهرسازی در فرانسه در این زمینه می‌نویسد: «رشد سریع در بسیاری از شهرهای کشورهای درحال‌توسعه ظرفیت سیستم‌های سرپناه‌سازی آنان را دچار چالش کرده است. دولت‌ها در این زمینه سیاست‌های صریح و غیرصریحی را به کار گرفته‌اند تا این چالش‌ها را پاسخگو باشند. اما این سیاست‌ها گاهی پاسخگوی نیازها نیستند و این مشکل معمولاً از این قضیه نشئت می‌گیرد که دانش کافی در زمینه بازارهای ساختمان‌سازی در شهرهای نوین و سیاست‌هایی که بر شهرسازی تأثیر می‌گذارند، وجود ندارد.» وی پیشنهاد می‌کند: «الگوی سرمایه‌گذاری در زمینه راه و شهرسازی در کشورهای درحال‌توسعه خواهان بررسی بیشتر تقاضای ساختمان و شهرسازی در این کشورها و محک زدن روش‌ها و تصمیمات پیش از اجرای آنهاست.»
به گفته مایو، تدارک منابع مالی لازم، زیر ساختارها، کدهای ساختمان‌سازی و استانداردهای لازم برای شهرسازی باید در کشورهای درحال‌توسعه بیش‌ازپیش موردتوجه قرار گیرد.
در مقاله‌ای از سازمان ملل متحد نیز که موضوع شهرسازی در کشورهای درحال‌توسعه را بررسی کرده، آمده است: «پایداری سیاست‌ها در زمینه راه و شهرسازی در کشورهای درحال‌توسعه فرآیندی گسترده است که باید به ایجاد فضایی پایدار برای زندگی انسان‌ها در این کشورها منتهی گردد. در این راستا، ایجاد شهرهای جدید هم باید در برنامه دولت قرار داشته باشد. البته که باید ساخت‌وساز پایدار موردنظر باشد اما ایجاد سیستم‌های اقتصادی، اجتماعی و نهادهای مدنی هم نباید مورد غفلت واقع شوند.»
در ادامه آمده است: «شهرسازی‌ها در کشورهای درحال‌توسعه فقط نباید با هدف ایجاد فیزیک شهری صورت گیرد، بلکه تأمین‌ رفاه، بهداشت و اشتغال افرادی که در شهرها ساکن می‌شوند هم از اصلی‌ترین نکات در شهرسازی محسوب می‌شود و غفلت از آن سبب به وجود آمدن وضعیتی می‌شود که جبران آن در آینده دشوار خواهد بود و هزینه‌هایی را به دولت تحمیل می‌کند.» این مقاله تأکید می‌کند: «در شهرسازی مدرن باید طوری عمل کرد که جامعه‌ای شهری با انسجام اجتماعی ایجاد شود. اکوسیستم و محیط‌زیست، دسترسی به حمل‌ونقل مناسب،‌ز زندگی شهری با استانداردهای لازم و دموکراسی از اموری هستند که در زمان معماری و شهرسازی باید لحاظ شوند.» سازمان ملل متحد هم تفکری همه‌جانبه‌گرایانه برای توسعه فضای شهری را لازم و ضروری دانسته است.
اما در کشورهای درحال‌توسعه نیز هرسال نمایشگاه‌های متعددی در زمینه راه و شهرسازی برگزار می‌شود که سبب توسعه‌یافتگی بیشتر در این زمینه و همچنین جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در کشورهای درحال‌توسعه می‌شود. سرمایه‌گذاری‌های خارجی از عوامل مهم رشد و رونق در کشورهای درحال‌توسعه است و می‌توان آن را مهم‌ترین دستاورد نمایشگاه‌های راه و شهرسازی دانست.
برخی نمایشگاه‌ها که در کشورهای درحال‌توسعه در مورد راه و شهرسازی و صنایع وابسته برگزار می‌شود، در کشورهای لهستان، قطر، آفریقای جنوبی، اوکراین، ویتنام، مراکش، اردن هستند. این کشورها در زمینه‌های توجه به فضای سبز در شهرسازی، مبلمان و بافت شهری، بهره‌وری انرژی در شهرسازی، بازسازی راه‌ها و شهرها، تکنولوژی‌های مهندسی در شهرسازی و نقش تصمیم‌سازان حوزه شهرسازی کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌هایی را برگزار می‌کنند.
درحال حاضر در ایران تحقیقاتی درزمینه تأثیر محیط‌های شهری حاضر، بر انسان درحال انجام است که نتایج آن می‌تواند برای اساتید و مدیران بخش شهرسازی مفید باشد.
31 اکتبر (9 آبان) روز جهانی "شهرها"ست. سازمان ملل متحد 31 اکتبر هر سال را با عنوان روز جهانی "شهرها" نامگذاری کرده است. این نامگذاری به منظور توجه بیشتر جامعه بین‌المللی به شهرها و بررسی فرصت‌ها و چالش‌های این حوزه می‌باشد.
در پایان تأکید می‌شود که بسیار مناسب خواهد بود اگر تمهیداتی فراهم شود که بتوان به تبادل نظر در این حوزه با کشورهای دیگر پرداخت و از دستاوردهای آنان در حوزه راه و شهرسازی در ایران استفاده کرد.