نشریه شماره   225   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جای خالی مردم

کد مطلب: 3360
تعارض بین منافع گروه‌های مختلف اجتماعی یکی از معمولی‌ترین جلوه‌‌های حیات اجتماعی است. مروری بر تاریخ بشر به‌ویژه منطقه جغرافیایی که کشور ما در آن قرار دارد به‌خوبی بیانگر تعارض‌های تاریخی بوده که در بیشتر موارد نیز به خشونت گراییده است. تعارض در نظام اجتماعی زمانی آغاز می‌شود که
افراد و گروه‌ها، منابع و منافع، ارزش‌ها یا رسوماتی با دیگر سازمان‌ها منافع طرف‌های دیگر و حتی با منافع بلندمدت جمعی در تضاد قرار گیرد. این تضاد در محیط‌‌هایی دموکرات‌تر از طریق گفتگو، مشارکت و تعامل حل می‌شود. یکی از وظایف مدیریت نیز این است که با تمرکز بر فنون ارتباطی و علم و آگاهی مدیریتی اعتماد را بین گروه‌های مختلف تقویت کرده و به رشد آگاهی جمعی یاری برساند.
ساختار پیچیده و حجیم دولت اما در بسیاری از موارد اجازه به کار بردن فنون ارتباطی را نمی‌دهد به همین دلیل در سیستم‌های با مدیریت مرکزی احتمال بروز تعارض بیشتر می‌شود، راهکاری که در این شرایط تدبیر می‌شود بهره از ظرفیت‌های مردمی است و استفاده از توانمندی‌های نهادهای مردمی، انجمن‌های محلی، اتحادیه‌ها و سندیکاها و همچنین رسانه‌هاست. به همین ترتیب مدیریت تعارض‌های محلی معمولاً به نهادهای محلی، معتمدان محله و مناطق، نهادهای کوچک و انجمن‌ها که به‌صورت مستقیم با مردم در ارتباط هستند سپرده می‌شود. این روال در مقیاس جهانی نیز وجود دارد که به رشد مفهوم مسئولیت شخصی می‌انجامد. اما گاه این مشارکت به‌ویژه در بخش برنامه‌ریزی در حد نظرسنجی باقی می‌ماند و در موارد مهمی همچون مدیریت منابع آبی، مدیریت انرژی در کشور، مصرف انرژی در کشور و استفاده از کالاهای داخلی حد مشارکت مدیریت مرکزی با نهادها و گروه‌های محلی و به عبارتی مردم در حد هشدار و تنذیر باقی می‌ماند. به همین دلیل است که بسیاری از برنامه‌ها و طرح‌ها یا به ثمر نمی‌نشیند و حتی ممکن است نارضایتی مردم را هم در بر داشته باشد.
بحران‌هایی همچون آب، مصرف انرژی، شهرسازی نادرست و مشكلات اجتماعی عرصه‌هایی است كه ناكارآمدی تمركزگرایی و خروج مردم از عرصه تأثیرگذاری را به بهترین شكل عیان می‌سازد. در دوره‌ای كه مدیریت مصرف به ستون فقرات شعارهای دولت برای مقابله با بحران‌ها تبدیل‌شده است جای خالی مردم به‌روشنی احساس می‌شود. این در حالی است كه نخستین نهادهای مردمی كشور بعد از سال 72 آن هم زیر نظر وزارت كشور تأسیس شدند.
شاید وقت آن رسیده باشد که با اعتمادسازی مشارکت نهادهای مردمی، اصناف؛ انجمن‌ها و معتمدان محلی به سمت دولت جذب شود که این کار به چابک سازی برنامه‌های دولت و کارآمدی طرح‌ها و افزایش اعتماد عمومی منجر خواهد شد. هم‌اکنون سال‌ها  است که وزارت نیرو بر طبل مدیریت مصرف انرژی می‌کوبد و از طریق رسانه‌ها به هشدار به مردم در مورد برق و بحران آن می‌پردازد، شاید اگر به همین اندازه به تعامل با مردمان اطراف دریاچه ارومیه و زمین‌های کشاورزی اطراف زاینده‌رود می‌پرداختند امروز به چیزی با نام هزاران چاه غیرمجاز روبه‌رو نبودیم. شاید وزارت نیرو کمی صادقانه‌تر در مورد برق اطلاع‌رسانی می‌کرد و مردم نیز در جریان هدر رفت این سرمایه ملی بودند در مقابل 20 درصد هدررفت برق که قسمت اعظمی از آن مربوط به برق‌دزدی است بیشتر واکنش نشان می‌دادند. به نظر می‌رسد در بسیاری از طرح‌های ملی که مردم را هدف قرارداده است جای نهادهای معتمد مردم مانند انجمن‌ها و گروه‌های مردمی در تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌ها خالی است، این اقدامی است که در بسیاری از کشورهای دنیا تجربه شده است و دلیلی ندارد در ایران تحقق پیدا نکند.