نشریه شماره   219   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دودکش خورشیدی (3) و بادگیر

کد مطلب : 2702
در دو شماره 212 و 215 در مورد دودکش‌های خورشیدی و کاربرد آنها در نیروگاه‌های خورشیدی صحبت شد. در این شماره کاربرد دودکش خورشیدی در تهویه ساختمان‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن با بادگیر (یکی از شاهکارهای معماری ایران) به‌طور مختصر بیان می‌شود.
دودکش خورشیدی:
دودکش حرارتی غیرنیروگاهی، جهت خروج جریانات بخار و هوا از ساختمان به‌کار می‌رود (شکل ج).
در این نوع تهویه، بازشوها در سطوح پایین و بالای ساختمان قرار دارند. با قرار دادن یک دریچه خروجی در نواحی گرم و داغ، که این نقاط معمولاً با تابش آفتاب بر روی شیشه‌ها یا دیوارهای مذکور ایجاد می‌شود (شکل د)، هوا جهت تهویه ساختمان به درون کشیده می‌شود. در برخی از این دیوارها جاذب گرما نیز به‌کار گرفته می‌شود که عمل جذب گرما بهتر انجام می‌شود. اتاق‌های آفتابی به این دلیل طراحی می‌شوند که گرمای طاقت‌فرسایی که در تابستان در اتاق‌های جنوبی پدید می‌آید را توسط دریچه‌های بالایی تهویه کند. نیروی پیشران اصلی این نوع تهویه شناوری گرمایی است. هنگامی‌که اختلاف حرارت در سمت عمودی ساختمان وجود دارد. هوای گرم‌تر با چگالی کمتر به سمت بالا حرکت خواهد کرد و جریانی را به سمت بالا ایجاد خواهد کرد. هوای گرم‌تر از بازشوهای بالای ساختمان خارج خواهد شد و هوای سردتر از بازشوهای پایین ساختمان وارد خواهند شد. هرچه اختلاف دمای درون و بیرون و اختلاف فاصله بازشو پایین و بالا وجود داشته باشد، عملکرد این نوع تهویه بهتر خواهد شد.
بادگیر:
بادگیر به صورت تزئینی با آجرهای نقش‌دار آراسته می‌شد. بادگیرها دارای منفذهای ورودی به صورت قوس‌های زیبایی بوده‌اند. نحوه‌ی کارکرد بادگیرها به صورت کولرهای آبی امروز بوده، به این صورت که باد از منافذ بادگیر به آن وارد شده و به صورت مجمع به روی حوض آب هدایت می‌شد، پس از برخورد بر روی آب حوض، عمل تبخیر انجام می‌گرفت. عمل تبخیر عملی است گرماگیر که موجب سرد شدن باد وارد شده از دهانه بادگیر می‌شده است و سپس باد سرد وارد اتاق‌های تابستانی شده و موجب خنک شدن هوای درون اتاق‌ها می‌شده است. در بعضی از عمارت‌های قدیمی که متعقل به افراد ثروتمند بود، حوضخانه‌ فضای دربسته‌ای بود و اتاق‌های تابستانی منافذ و دالان‌هایی داشت، مانند کانال‌های کولر، که باد خنک از این دالان‌ها وارد اتاق‌های خانه می‌شد و این امر در صورتی‌ بود که اتاق‌های تابستانی تعدد داشت. از استفاده‌های دیگر بادگیرها به عنوان سردکردن فضای سرداب برای نگهداری مواد غذایی و نیز خنک نگه‌داشتن آب آب‌انبارها بود. بیشترین تعداد بادگیرها را در دشت‌های خشک و سوزان کاشان، یزد، جهرم، طبس، اروند و کرانه‌های خلیج‌فارس می‌توان مشاهده کرد. به دلیل معماری خاص بادگیرها، مقدار هوای ورودی از طریق آن کم می‌باشد، بنابراین میزان خنک کردن هوا از طریق بادگیر کمتر است.