نشریه شماره   219   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

انتخاب شـــهــردار در کشورهای مختلف

کد مطلب‌: 2696
شهرداران در جهان با میزان توانایی هایشان در جمع آوری زباله‌، روان سازی ترافیک‌، توسعه مراکز تجاری و تفریحی‌، رفع مشکل مسکن و کنترل جرم مورد قضاوت عموم قرار می گیرند‌. آنها به وسیله این کار‌ها اعتبار کسب می کنند و این اعتبار با رای مردم‌، اعضای شورا و یا هر نوع انتخاب دیگری تایید می شود و به کار آنها استحکام می بخشد‌. شهرداران با فعالیت های متفاوت‌شان شناخته می‌شوند‌، فعالیت هایی که محبوبیت آنها را دچار نوسان می کند‌.
در نیویورک‌، جیولانی شهردار سابق نیز در حادثه ۱۱ سپتامبر با مدیریت قوی توانست اقبال عمومی را به سوی خود جلب کند و به عنوان چهره برتر سال شناخته شود تا این اقبال را به عنوان پشتوانه ای برای انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا نگه دارد‌.
کلاوس ووریت شهردار برلین نیز گرچه با مشکلات اقتصادی فراوانی دست به گریبان است اما در پایتخت آلمان به عنوان محبوب ترین سیاستمدار به شمار می آید‌.
آنیکا بیلستروم شهردار استکهلم سوئد به رغم اینکه حزب سوسیال دموکرات که در آن عضویت دارد‌، نمایش ضعیفی از خود نشان داد اما به تنهایی طرفداران زیادی در بین گروه های کم درآمد جامعه پیدا کرده‌است‌. دلیل این محبوبیت در بین مردم ساده است‌: «کار شهرداران»
عمل گرایی نه تصویرگرایی موضوعی است که شهروندان روی آن حساب می کنند‌. اما در این بین نوع نظامی که مدیریت شهری در آن به فعالیت می پردازد نیز دارای اهمیت بالایی است چراکه این نظام میزان قدرت مدیران شهر را مشخص می کند‌. نظامی که می تواند در آن دولت حرف اول را بزند و به نوعی مدیریت شهر تحت سلطه دولت باشد و یا اینکه وظایف آن به مردم تنفیذ شده باشد‌. در هریک از این نظام‌ها مدیر شهر و یا شهردار و همچنین شورا‌ها دارای میزان قدرت متفاوتی هستند که براساس این قدرت ارتباط آنها با مردم مشخص می شود‌.
سابقه طولانی آمریکایی‌ها در انتخاب شهردار
نیم قرن پیش در شیکاگو سومین شهر بزرگ ایالات متحده فردی بر مسند شهرداری این شهر نشست که در حال حاضر پسر ارشدش میراث دار او در شهرداری شیکاگو است‌. سال ۱۹۵۵ انتخابات شهرداری های شیکاگو در حالی برگزار شد که ریچارد ژوزف دالی نماینده حزب دموکرات در این انتخابات به شمار می رفت و در نهایت با ۱۵۹ هزار و ۷۶۲ رای بر رقیب جمهوریخواه خود پیروز شد‌. او بعد از این انتخابات با مدیریت بسیار مدبرانه‌اش در شیکاگو‌، پنج بار دیگر نیز کلیددار شهر شد تا در نهایت بعد از ۲۱ سال «آقای شهردار» بودن‌، بر اثر سکته در دفتر کارش با شیکاگو خداحافظی کند‌.
اما خاطره خوش شهردار بودن دالی در ذهن اهالی شیکاگو باقی ماند و ۱۳ سال بعد پسر ارشد فرعون آمریکایی لقبی که برخی به دالی می دادند توسط مردم بر مسند ریاست شهر شیکاگو نشست‌. سال گذشته دالی پسر‌، پنجمین دوره مدیریت خود بر شهرداری این شهر را آغاز کرد تا به رکورد پدرش در میزان سال های شهردار بودن‌، نزدیک شود‌.
همگان بر این باورند که اعتبار نخستین انتخاب دالی به عنوان شهردار توسط پدرش شکل گرفت اما در دوره های بعد این اعتبار با فعالیت های موثرش در شهر محکم شد و مردم شیکاگو به خون «شهردار بودن» در رگ های «دالی»‌ها اعتقاد پیدا کردند‌.
در ایالات متحده از دیرباز اشکال مختلفی از حکومت های شهری وجود داشته‌اند که در این بین نوع «شهردار شورا» آزمایش خود را به عنوان یکی از انواع حکومت های شهری موفق پس داده‌است‌. در حال حاضر در ۲۶ شهر اصلی آمریکا این نوع حکومت شهری حاکم است که در آن روابط بین شهردار و شورا بدون ابزار خاصی همسو و هماهنگ می شود ولی به طور کلی شوراهای شهر که در دوران استعمار حاکمیت زیادی داشت‌، با گسترش نقش شهردار قدرت خود را از دست دادند‌.
در این نظام هم اعضای شورا و هم شهردار به صورت مستقیم با آرای عمومی انتخاب می شوند ولی شهردار دستگاه اداری و قدرت اجرایی قوی ای دارد‌. همچنین شهردار با اشراف بر شورا می تواند مصوبات آن را «وتو» کند‌. حق وتو می تواند مطلق باشد یا با طرح سوالاتی موضوع به شورا عودت داده شود تا با اکثریت آزاد اعضا‌، شورا تغییرات مورد نظر در طرح را ایجاد کند‌. معمولا شهردار بودجه شهر یا منطقه تحت پوشش خود را برای ارایه به شورا تنظیم و تهیه می کند و از شورا می خواهد تا با تشکیل جلسه به سوالات مشخص پاسخ دهد‌.
نوع دیگر حکومت شهری در ایالات متحده آمریکا نوع «مدیر شورا» است که هم اکنون در ۱۳ شهر آمریکا حاکم است‌. چنین الگویی از شیوه سازماندهی شرکت های تجاری که در دهه نخست قرن بیستم وجود داشتند نشات گرفت‌. در آن زمان شرکت های تجاری یک مدیر عامل با هیاتی از مدیران تحت مسئولیت خود را برای انجام فعالیت هایی انتخاب می کردند‌. با استفاده از این مفهوم در حکومت شهری شورای کوچکی با سه الی ۹ نفر عضو که از سوی مردم انتخاب می شدند شکل گرفت‌. از جمله وظایف این شورا‌ها صدور حکم‌، تنظیم و تصویب بودجه‌، تصمیم گیری در مورد نرخ مالیات‌ها و معرفی «مدیر شهر» است‌. چنانچه شهردار وجود داشته باشد او یک نقش تشریفاتی خواهد داشت بنابراین رییس اجرایی واقعی مدیر شهر است‌. جایگاه مدیر شهر به طور معمول در آیین نامه‌ها و منشور شهری تعریف شده‌است بنابراین شورا در امور اداری مربوط مداخله نمی کند البته او موظف است تمام اطلاعات لازم برای تصمیم گیری شورا را تامین کند‌. در برخی از شهر‌ها‌، شهردار در این نظام می تواند رییس یا اعضای انجمن را انتخاب کند ولی بعد از آن دیگر حق اعمال نفوذ مستقیم در امور آن انجمن را ندارد و یا این نقش بسیار کم رنگ خواهد بود‌.
آخرین نوع حکومت شهری در ایالات متحده نوع کمیسیونی است که تشکیلات کوچ مرسوم به کمیسیون های انتخابی جایگزین شورا‌ها هستند و سیاست های عمومی اداره شهر را بر عهده دارند‌. در شکل کمیسیونی یکی از اعضای کمیسیون به عنوان شهردار از سوی اعضای کمیسیون انتخاب می شود و در برخی موارد این عضو کمیسیون از طریق آرای مستقیم مردم برای تصدی سمت شهردار برگزیده می شود‌.
انگلیس نوپا در انتخاب مستقیم شهردار
کن لیوینگستون شهردار جنجالی لندن تنها شش سال است که به عنوان نخستین شهردار با رای مستقیم مردم انتخاب شده‌است‌. مهمترین اقداماتش در فعالیت‌های ترافیکی خلاصه می شد‌. مهمترین این فعالیت‌ها گرفتن بهای تردد خودرو در مراکز شهر به طور روزانه بود که تا ۳۰ درصد از حجم ترافیک آن مناطق کاست‌.
اما مردم جهان می پرسند‌، کشوری که سابقه طولانی در تشکیل پارلمان‌های محلی دارد چرا این قدر دیر به فکر انتخاب مستقیم شهردار افتاد‌.
با توجه به این اوضاع و احوال شهرداران انتخابی می توانستند این چرخه نادرست را به چرخه ای کارا تبدیل کنند‌. همچنین جدایی بین قدرت شهردار و شورا این عقیده را محکم‌تر کرده بود که با انتخاب مستقیم شهردار شفافیت در تصمیم گیری‌ها به وجود می آید‌. بعد از برگزاری نخستین انتخابات شهرداری در لندن نظرسنجی هایی هم از اهالی لندن به عمل آمد که یکی از موارد این نظرسنجی‌ها نشان می دهد داشتن شهردار نسبت به داشتن انجمن شهر از محبوبیت بیشتری برخوردار است‌. ۳۴ درصد لندنی‌ها بعد از انتخابات معتقد بودند که انتخاب شهردار باعث واگذاری قدرت بیشتر به این فرد می شود ولی در عین حال ۸۳ درصد وجود شورای لندن بزرگ را برای نظارت بر کار شهردار لازم می دانستند‌. پیش از انتخابات سال ۲۰۰۰ در انگلیس شهرهای این کشور شهردارانی تشریفاتی داشتند که فاقد قدرت اجرایی بودند و قدرت بیشتر در دست شوراهای محلی بود‌.
چین حاکمیت کمونیست‌ها بر شهرداری‌ها
پنگ چن شهردار سابق پکن سال ۲۰۰۴ به دلیل توانایی نداشتن در کنترل شیوع بیماری سارز ابتدا از حزب کمونیست برکنار شد و بعد از سمت خود خلع شد‌. او توسعه اقتصادی را مهمترین وظیفه خود عنوان کرد‌. او تصویر سازی در بعد خارجی و تکیه بر مردم را در بعد داخلی شعار خود قرار داد و استراتژی ای تحت عنوان «پکن جدید‌، المپیک های بزرگ» را تدوین کرد‌. شهرداری پکن یکی از شهرداری هایی است که مستقیما تحت رهبری دولت مرکزی اداره می شود و شهردار آن مستقیما به دولت مرکزی گزارش می دهد‌. شهردار و معاونان او توسط کنگره خلق شهرداری انتخاب می شوند‌. در شهرهای دیگر جهان نیز با مدل های مختلف انتخاب شهردار مواجه می شویم اما در نهایت اعتبار شهرداران با نوع فعالیت آنها ارتباط دارد‌. اعتباری که ژاک شیراک را به کاخ ریاست جمهوری فرانسه هدایت کرد یا لی میونگ باک شهردار سئول را در رویاهای ریاست جمهوری می برد.