نشریه شماره   216   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تهدید اقتصاد پس از رفع تحریم

کد مطلب : 2366
گروه گزارش: در آخرین گفتگوی زنده تلویزیونی رئیس‌جمهور که چند شب پیش از شبکه یک سیما پخش شد دکتر حسن روحانی در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه آیا با رفع محدودیت‌ها و باز شدن درهای کشور و آزاد شدن دارایی‌ها، نگرانی واردات بی‌رویه به کشور به وجود نخواهد آمد، اظهار داشت: فکر می‌کنم این نگرانی بجاست چراکه سابقه خوبی درگذشته ما در این زمینه نداشتیم. ما در گذشته کالا وارد کردیم و اشتغال برای دیگران درست کردیم. اشتباه است کالای ساخته‌شده و کالای مصرفی وارد کنیم. اگر این تحریم‌ها به‌طور کامل لغو و دروازه‌ها باز شد مصیبت است تجربه قبلی تکرار شود.
رئیس‌جمهور همچنین گفت: ما جلسات اقتصادی متعددی البته قبل از توافق داشتیم و هفته‌ای یک روز جلسه با تیم اقتصادی و ستاد اقتصادی داریم و با اجرای این توافق که در ماه‌های آتی اجرایی می‌شود و تحریم‌ها کنار می‌رود، آنچه شما باید حواستان باشد ورود سرمایه است. ما باید اشتغال برای جوانان ایجاد کنیم؛ چیزی که می‌خواهیم اشتغال جوان‌هایمان است.
روحانی افزود:ما باید به سمت ایجاد اشتغال برای جوانان برویم  چراکه 32 میلیون جوان 20 تا 40 ساله در کشور داریم، ما پنجمین کشور دنیا در فارغ‌التحصیلی در رشته‌های مهندسی هستیم. ما قدرت بزرگی از نیروی انسانی ، منابع عظیم با موقعیت جغرافیای ممتاز داریم. این تحریم کنار رفت باید شرایط را مهیا کنیم برای تولید و اشتغال و تولید را بالا ببریم و صادرات غیرنفتی را بیشتر کنیم، این دغدغه شما به‌حق است.
این گفته‌های دکتر روحانی نشان از آن دارد که دولت، حداقل در لفظ، به همان اندازه‌ای که برای دستیابی به این توافق عرق ریخته، وقت صرف کرده و برنامه‌ریزی داشته است، به بایدها و نبایدهای اقتصادی پس از توافق نیز اندیشیده است. بااین‌حال در این مقال به واکنش‌های احتمالی اقتصاد ایران به توافق هسته‌ای پرداخته‌شده است؛ واکنش‌هایی به افزایش درآمدهای کشور و بهبود برخی از شاخص‌های اقتصادی که می‌تواند در صورت عدم مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح، تهدیدی برای اقتصاد کشور به شمار آید. ازاین‌رو ذکر چند نکته ضروری است:
جَوگیری ممنوع
تجربه نشان داده پس از توافق‌هایی اینچنینی، نوعی خوش‌بینی غیرواقعی در محافل اقتصادی کشور شکل خواهد گرفت. ازآنجاکه این خوش‌بینی به‌صورت شوک روانی بوده و ریشه در واقعیات اقتصاد ایران ندارد پس از گذشت مدتی دچار افول شده و تعدیل می‌گردد. برای مثال بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم و زمزمه‌های آغاز دور جدید مذاکرات هسته‌ای، شاهد اتفاقات مثبت اقتصادی ازجمله کاهش نرخ ارز، افزایش شاخص بورس، کاهش نرخ طلا و ... بودیم. برخی آن اتفاقات را امیدوارکننده تلقی کرده و عده‌ای دیگر منتظر ادامه این مسیر بودند اما بسیاری از کارشناسان اقتصادی می‌گفتند: این تغییرات ناشی از جو روانی انتخابات و روی کار آمدن دولت یازدهم است و اگر از برنامه‌ریزی‌های ساختاری غافل باشیم به‌زودی با تعدیل این فضا، به نقطه قبل از انتخابات باز خواهیم گشت. همان‌طور که دیدیم بعد از گذشت چند ماه از روی کار آمدن دولت جدید، این پیش‌بینی‌ها درست از آب درآمد و پس از مدتی شاهد افت شاخص بورس و افزایش نرخ ارز بودیم. نمونه بارز دیگر در این موضوع که شباهت بیشتری به شرایط پس از توافق هسته‌ای دارد، موضوع پذیرش قطعنامه بعد از پایان جنگ تحمیلی است. آن زمان نرخ ارز که به دلیل وجود جنگ در کشور به 130 تومان افزایش‌یافته بود بعد از پذیرش قطعنامه و ایجاد یک شوک روانی در اقتصاد ایران به‌سرعت به حدود 100 تومان کاهش پیدا کرد اما به دلیل عدم مدیریت اقتصادی مناسب در آن برهه بعد از گذشت 5 ماه و با تعدیل این فضای روانی نرخ ارز مجدداً به 130 تومان رسید.
پول گره ناگشای نفت
افزایش فروش نفت و به‌تبع آن افزایش درآمدهای ارزی پس از لغو تحریم‌ها، یکی از مثبت‌ترین اتفاقات اقتصادی برای کشور محسوب می‌شود. در مورد افزایش فروش نفت باید بدانیم این مسئله به دلیل وجود خام فروشی در اقتصاد ما، باعث شکوفایی اقتصاد و اصلاح زیرساخت‌های اقتصاد ایران نخواهد شد. اگرچه برخی از مسئولان اقتصادی دولت یازدهم از چند برابر شدن فروش نفت در صورت لغو تحریم‌ها و سرازیر شدن دلارهای نفتی به اقتصاد ایران استقبال می‌کنند اما واقعیت این است که تا وقتی بند ناف اقتصاد ایران از شریان‌های نفتی جدا نشود مشکلات ساختاری اقتصاد گریبان اقتصاد کشور را رها نخواهد کرد که اگر غیرازاین بود بعد از 100 سال فروش نفت خام، نباید اقتصادی وابسته و غیرمولد می‌داشتیم.
سرمایه و تکنولوژی خارجی
افزایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی بعد از توافق هسته‌ای یکی دیگر از گزینه‌های قابل‌اتکای تیم اقتصادی دولت در بهبود روند سرمایه‌گذاری در کشور و خروج از رکود موجود در اقتصاد ایران به شمار می‌آید.
در این خصوص رئیس‌جمهور در همان نشست خبری به گفتگوی خود با وزیر امور خارجه فرانسه اشاره کرد و گفت: من به وزیر امور خارجه فرانسه که به تهران آمده بود در مذاکره‌ای که با او داشتم، گفتم و خود او هم با تأکید این را گفت. گفتم ما بعد از تحریم با هر کشوری که حاضر باشد به این کشور سرمایه و تکنولوژی بیاورد و با هم مشارکت کنیم برای صادرات، به او خوش‌آمد می‌گویم. فابیوس هم گفت که من در پاریس اتفاقاً به شرکت‌ها و کمپانی‌های فرانسوی گفتم که آن دوره تمام شد و اگر می‌خواهید کالا ببرید به ایران این دولت قبول نمی‌کند، شما باید سرمایه و تکنولوژی ببرید.
در این خصوص گفتنی است؛ صنعت ساختمان ما خوشبختانه یکی از بخش‌هایی است که قابلیت زیادی برای جذب سرمایه و تکنولوژی خارجی دارد؛ چنانکه رئیس اتاق تعاون ایران در نشست خبری روز چهارشنبه 14 مردادماه سال جاری از رشد حضور خارجی‌ها در پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان خبر داد و با اشاره به رشد 47.5 درصدی حضور شرکت‌های خارجی در این نمایشگاه، گفت: این نمایشگاه با حضور بیش از 1200 شرکت داخلی و خارجی برگزار می‌شود و 25 کشور خارجی در این نمایشگاه حضور دارند که به‌صورت مستقیم توسط شرکت‌های خارجی یا به‌صورت غیرمستقیم نمایندگان آنها در داخل کشور حضور خواهند داشت.
بهمن عبداللهی افزود: با توجه به شرایط جدیدی که در کشور ایجادشده با استقبال خوبی از سوی کشورهای غربی مواجه شدیم و بیشتر کشورهای اروپایی جزو شرکت‌کنندگان هستند.این فرصت مغتنمی برای تولیدکنندگان مصالح ساختمانی، سازندگان و تولیدکنندگان مسکن در کشورمان است که از این نمایشگاه حداکثر بهره‌وری را داشته باشند.
وی از رشد 15 درصدی شرکت‌کنندگان نمایشگاه خبر داد و گفت: درصورتی‌که زمان بیشتری برای برگزاری نمایشگاه بود با توجه به توافق هسته‌ای صورت گرفته و باز شدن فضای جدید در کشور، شاهد حضور بیشتر شرکت‌های خارجی بودیم.
رئیس اتاق تعاون ایران 25 کشور شرکت‌کننده در پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان را کشورهای آلمان، روسیه، استرالیا، چین، ژاپن، کره جنوبی، تایوان، ویتنام، امارات، مالزی، ایتالیا، اسپانیا، سوییس، سوئد، انگلیس، بلژیک، لهستان، استرالیا، پرتغال، هلند، فرانسه، آلمان، قبرس، ‌یونان و آمریکا نام برد.
بازار بورس و سرمایه
بازار سرمایه به‌عنوان نبض اقتصاد هر کشور نشان‌دهنده شرایط کلی اقتصاد آن کشور است. تجربه ثابت کرده حوادث و رویدادهای سیاسی و بین‌المللی بر روی بازار سرمایه اثرگذار است. به‌عنوان‌مثال در سال 92 و در پی تفاهم ژنو، شاخص بازار سرمایه پس از روند صعودی کوتاه‌مدت حتی تا حدود 89 هزار واحد پیش رفت اما پس از یک بازه زمانی کوتاه‌مدت با افت و تعدیل شاخص مواجه شد. یعنی در ابتدای توافق، افزایش شاخص بورس یک افزایش غیرواقعی بود.
حسین عبده تبریزی دبیر کل پیشین بورس و مشاور کنونی وزیر راه و شهرسازی دراین‌باره می‌گوید: آثار واقعی توافق به سال 94 نمی‌رسد و بورس فقط متأثر از آثار انتظاری حرکت کرده و به آینده خوش‌بین خواهد بود. وی در این مورد معتقد است: هم‌اینک بخشی ازآنچه ما از آن به‌عنوان رکود تعبیر می‌کنیم تعطیلی بازارهای سفته بازانه است که در همه حوزه‌ها مانند مسکن و ... نیز اتفاق افتاده اما ازآنجاکه بورس دارای شاخص است صدایش بلندتر شده است. بنابراین اگر کسی بگوید پس از توافق شاخص بورس باید در روز  5 تا 10 درصد بالا برود سخنی غیرمنطقی و اشتباه بوده و تا زمانی که هیجان‌زدگی در بورس ایران وجود داشته باشد امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای حضور سرمایه‌گذاران واقعی در بورس وجود نخواهد داشت.
سخن آخر
کارشناسان می گویند اقتصاد مکانیزمی زنده است که مثل هر موجود زنده دیگری احتمال و امکان رشد، بیماری و مرگ آن وجود دارد، کما این که تا چند سال پیش مفاهیمی چون بیماری هلندی و جراحی اقتصادی در همه محافل و مجالس کشورمان شنیده می شود. از این رو بی راه نیست اگر بگوییم که پس از بیماری هلندی، بیماری دیگری اقتصاد کشورمان را تهدید می کند و از الان، یعنی قبل از اجرایی شدن توافق هسته ای و رفع تحریمهای بین المللی، باید به فکر واکسیناسیون اقتصادمان باشیم. اگر تا امروز، تحریمهای بین المللی بزرگترین آفت اقتصاد کشور بوده، به نظر می رسد بزرگترین تهدید پس از اجرایی شدن توافقات هسته ای و رفع تحریمها، تلقی رونق اقتصادی و یا همان رونق کاذب خواهد بود، رونقی گول زننده و فریبنده که این توهم را دامن می زند که همه گیر و گرفتاری های اقتصاد کشورمان به شکل ریشه ای حل شده و دیگر انجام هر مانور اقتصادی مقدور است. خوشبختانه صحبتهای اخیر رئیس جمهور نشان داد که وی نسبت به بروز این مشکل بزرگ آگاهی و هشیاری لازم را دارد.