نشریه شماره   210   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

خانه تکانی در سبک های معماری

عارف اسماعیل نیا
در دوران معاصر و به‌خصوص بعد از دوران رکود اخیر ساخت‌وساز در ایران،معماری و سبک‌های آن احتیاج به خانه‌تکانی دارد. خانه‌تکانی به معنی نفی کل سبک‌های معماری قبل از دوران رکود نیست بلکه به معنی ارائه سبک‌های جدیدتر و قابل‌مقایسه با نوآوری‌هایی است که در سطح جهان صورت می‌گیرد.  
معماری جدیدی که الآن در جهان در حال متولد شدن است به‌نوعی معماری آینده هم محسوب می‌گردد.  حتی بر روی نام این نوع معماری هم اتفاق‌نظر نیست؛ به‌طوری‌که تعدادی آن را «معماری دست‌آزاد یا  Free-Hand Architecture» ، «معماری مجسمه‌ای یا  Sculptural Architecture، » و«معماری امواج یا Wavy Architecture  » و ... می‌نامند. در نوع پیشرفته‌تر این نوع معماری طریق محاسبات اسکلت آن هم فرق می‌کند چون دیگر ستون‌ها حذف‌شده و پوسته خارجی خود  نقش باربر را بازی می‌کند. نوع اسکلت و ساخت آن هم متفاوت است تقریباً مثل معماری که فرانک اوُ گِهری(-Frank O. Gehry  )،زاها حدید (Zaha Hadid  ) و دیگران به کار می‌برند.
معماری پوسته‌ای و هویتی
در بحثی که این روزها مطرح است در یک‌سو مسئله جهانی‌شدن و در سوی دیگر مسئله هویتی دیده می‌شود. یعنی با اینکه نباید از نظر تکنولوژی از جهان عقب ماند درعین‌حال نیز نباید فقط دنباله‌روی و کپی کردن را رویه خویش قرار داد و باید هویت معماری خویش را هم حفظ نمود. راه‌حلی که می‌شود ارائه کرد این است که در دادن ایده‌های نو بتوان در عرصه جهانی رقابت نمود.
در مورد رابطه معماری معاصر پوسته‌ای  و معماری هویتی باید گفت که این نوع معماری ازنظر اسکلتی به‌نوعی جزو معماری‌های بومی ما هم محسوب می‌گردد. نمونه‌اش اسکلت پروژۀ زاها حدید برای باکو است که اسکلت آن تقریباً مانند ادامه اسکلت یک آلاچیق ترکمنی است.          
جالب‌توجه است که اسکلت پوسته‌ای که در معماری نوین به کار می‌رود برایمان بسیار آشناست و تقریباً ادامه اسکلتی است که در آلاچیق‌ها و یورت های ایلات شاهسون و ترکمن ایران به کار گرفته می‌شود و درست مثل آنها در معماری مدرن پوسته‌ای از درون و بیرون بر روی این اسکلت کشیده می‌شود.
در اینجا سعی می‌شود با معرفی ابعاد دیگری از این موج جدید ، توان و گستردگی این حرکت نوین معماری را نشان داد. 
نمونه آن کار جین گنگ – Jeanne Gang درشیکاکو (هتل مارک شندل کارلسون) است که دارای اسکلتی به‌صورت خیلی ساده است که پیچیدگی دیگر معمارهای این سبک را ندارد ولی دارای نتیجه‌ای است بسیار زیبا و موج رودخانه و دریاچه را برایمان بازگویی می‌کند. در اینجا خانم جین گنگ باز رجوعی هویت گرایانه به اسکلت قایق‌های سرخپوستی بومیان امریکا دارد. 
با اینکه کارهای جدیدتر جین گنگ بر روی ساختمان‌های بلند را باید ادامه این کار دانست ولی این هتل از بیرون زیبایی خاصی دارد . در کارهای جدیدتر جین گنگ سعی شده که تمام  برآمدگی‌های موجی تا کناره هایش به پنجره تبدیل شود تا این صفحات افقی جلوی دید از پنجره به‌طرف شهر و پایین را نگیرد. (تنها اشکال این طرح زیبا) 
در طرح‌های جدید جین گنگ که برای ساختمان‌های بلند داده است ، باز رجوع به طرح اسکلت قایق سرخپوستی به‌نوعی تکرار می‌گردد و رجوع به امواج آب شکل‌دهنده اصلی طرح است. جین گنگ با اینکه در طرحی که در سال 2014 برای برج160 Folsom داده، به‌وضوح تأثیر چرخشی اثر آسمانخراشی که "کالاتراوا" برای شیکاگو داده است، دیده می‌شود اما در اثر سال 2015 خود برای آسمانخراش Wanda Vista Tower  دوباره به "حرکت موجی آب" بر می‌گردد.
 آسمانخراش حلزونی سانتیاگو کالاتراواSantiago Calatrava- در شیکاگو که در طراحی بلندمرتبه‌سازی در جهان تأثیرگذار شده است، ساخت آن بعد از بحران مالی 2007 به تأخیر افتاده بود  و الآن ساخت آن دوباره از سر گرفته‌شده و قرار است  که به بلندترین آسمانخراش امریکا تبدیل گردد و از همین الآن به نماد شهری در شیکاگو تبدیل‌شده است. امید است که بلندمرتبه‌سازی در تهران هم بتواند به‌وسیله طرح‌هایی با جرات و نوآور، نمادهای شهری نوینی ارائه دهد.  
جین گنگ در ساختمان 14 طبقه خود دوباره به ساخت اولیه قایق  برمی‌گردد چون باز موضوع کنار آب و دریا است . در این طرح میامی با اضافه نمودن صفحاتی عمودی بر صفحات افقی طرح‌های اولیه خود به دو نوع موج عمود بر هم دست می‌یابد. در ضمن اینجا صفحات افقی نقش محافظ از آفتاب گرم میامی را هم به عهده دارند. این نوع بالکن‌های صفحه‌ای محافظت از آفتاب تابستان برای آب‌وهوای ایران بسیار مناسب است ولی چون در ساخت‌وساز ایران جزو متراژ فروش محسوب نمی‌گردند لذا کمتر سودآور تشخیص داده‌شده و از طرف سازنده‌ها حذف می‌گردند. در دوران خروج از رکود ساخت‌وساز در ایران، امید است که خریدارها و سازنده‌ها تغییر سلیقه داده و موجب پیدایش معماری تحول‌یافته‌تری در آینده گردند.