نشریه شماره   208   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اتلاف برق در سیم‌کشی ساختمان‌ها

فرشته توکلي

ايران ازجمله کشورهايي است که مصرف انرژي بالايي در حوزه برق دارد و بيشترين مصرف مربوط به بخش خانگي است که در حدود 40درصد است. ويژگي ساختمانهاي مسکوني و تجاري باعث شده تا حدود 30درصد از برق دريافتي در حوزه مصرف به هدر رود که عمدتا ناشي از مشکلات فني و ساختاري است و به دليل سيم کشيهاي غيراستاندارد و البته فرسوده اتفاق ميافتد.

ام المسائل ساختمانهاي قديمي

اين مسئله در مورد ساختمانهاي قديمي که عمر بالاي 20 سال دارند، بيشتر نمود کرده و اتلاف قابل توجه برق را در کنار خطرات آتش سوزي در پي دارد. سيم کشيها و اتصالات برق در ساختمانها بايد به صورت دورهاي بررسي شود تا از عيوب و مشکلات سيستم کابل کشي مطمئن شد ولي در کشور ما در ساختمانهاي قديمي و جديد سيم کشي توکار سيستم برق، معايب آن را پنهان ميکند و در کنار آن نيز به دليل استفاده از افراد غيرمتخصص و اعمال سليقه مالکان و سازندگان، از روشهاي غيراستاندارد سيم کشي در ساختمان استفاده ميشود.

در کشورهاي پيشرفته حتما بايد شرکتهاي بيمه تأسيسات برقي ساختمانها را بيمه کنند و در صورت نبود استانداردهاي لازم سازندگان ساختمان با مشکل بزرگي مواجه خواهند شد. اين در حالي است كه نسبت به رعايت استانداردها در كشور ما بياعتنايي وجود دارد زيرا تجهيزات و فنآوريهاي جديد تأسيسات برقي در بازار ايران به وفور يافت ميشوند كه در صورت استفاده ميزان تلفات و هزينه برق مصرفي را به طور قابل ملاحظهاي کاهش ميدهند، اما به نظر ميرسد در زمينه اجبار مصرف کنندگان و سازندگان به استفاده از تأسيسات برقي كم مصرف جديد و سيم كشي بهينه خلأ قانوني وجود دارد.

سيم كشي، عامل اصلي هدررفت

سيستم سيم کشي ساختمانها به شيوه رايج عامل اصلي اتلاف برق است. استفاده از کابلهاي غيراستاندارد که به دليل قيمت پايين آنها بسيار مورد توجه سازندگان است و نيز عدم توجه به سطح مقطع کابلها که براي ولتاژ مشخصي تعيين شده، باعث ميشود عبور جريان برق به خوبي صورت نگيرد. ضمن اينکه نازک بودن سطح مقطع کابل موجب گرم شدن سيمها و از بين رفتن عايق سيمها ميشود كه اتلاف برق و از آن بدتر خطرات جاني براي مصرف كنندگان را در بر دارد.

در سيم کشيهاي غيراستاندارد، طولاني بودن سيمها و بهينه نبودن آنها باعث هدر رفت برق ميشود. مضاف بر آن ممکن است در جريان سيم کشي داخل لولههاي توکار، سيمها زخمي شده و باعث از بين رفتن عايق و به تبع آن پرت جريان برق شود. استفاده از نوارچسب در اتصال سيمها نيز عامل ديگر اتلاف برق است چراکه يا اتصال به خوبي انجام نميگيرد يا جريان رفت و برگشتي به مرور باعث از بين رفتن اتصالات و ايجاد خطر ميشود.

کليد و پريزهاي غيراستاندارد نيز به دليل عدم قطع و وصل صحيح، بخشي ديگر از جريان برق را تلف ميکنند. علاوه بر آن در ساختمانهاي مسکوني و تجاري اهميت سيستم ارتينگ (كه براي حفاظت در برابر صاعقه صورت ميگيرد) به دليل هزينههاي سيم کشي مربوط به آن ناديده گرفته ميشود که خود بخش قابل توجهي از انرژي برق را از طريق انتقال به بدنه تلف ميکند. در حقيقت در نبود سيستم ارتينگ، مدار بستهاي بين زمين و حاملهاي انرژي برقرار شده که بدون استفاده مؤثر در مسير از بين ميرود.

كليدهاي جريان نشتي

به طورکلي هر وسيله الکتريکي مقداري تلفات برق به همراه دارد و هيچ گاه اين تلفات به صفر نميرسد ولي با استفاده از تجهيزات استاندارد ميتوان آن را به صفر نزديک كرد. استفاده از کليدهاي جريان نشتي يا پسماند جريان که وظيفه قطع مدار در زمان پرت جريان برق ناشي از نقص عايقها يا وسايل الکتريکي ساختمان را بر عهده دارد کمک مؤثري در شناسايي نقاط اتلاف برق و تعمير يا جايگزيني سيمهاي معيوب است. از طرفي با رصد کردن جريان ورودي و خروجي برق در مدارهادرصد اتلاف برق مشخص ميشود.

خروج از سنت

درصد اتلاف برق در حوزه مصرف کشور ما بالاست زيرا علاوه بر فرهنگ مصرف گرايي که مردم را احاطه کرده، ساختمانسازي نيز همسو با علم و فناوري روز پيشرفت نكردهاست. اين در حالي است که سيستمهاي هوشمند تأسيسات برقي در کشورهاي پيشرفته از اتلاف کمترين ولتاژ برق در ساختمانها جلوگيري ميکنند. روشهاي قديمي و سنتي سيم کشي ما نيز بسيار عقبتر از جهان بوده و ما همچنان اندر خم يک کوچهايم و نتوانستهايم اين سيستمهاي هوشمند را که تحولي بنيادين در استفاده از انرژي هستند، وارد زندگي خود کنيم. همچنين تأسيسات برقي در ساختمانهاي ما نيازمند تحولي بنيادين و خروج از شيوه سنتي است و تنها در سايه تحقق اين امر است كه ميتوانيم ازدرصد بالاي اتلاف برق بکاهيم .