هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   205   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مسائل مالي به جاي حساسيت فني

گروه تأسيسات‌: شبكه فاضلاب شهري يكي از زيرساخت‌هاي اساسي شهري است كه در برخي كشور‌ها از قدمت بسيار بالايي برخوردار است‌. در مورد ساخت اين زيرساخت اساسي در شهرسازي شهري كشور غفلت شده‌است به گونه‌اي كه مهم‌ترين شهر ايران‌، تهران تنها 55 درصد از سطح شهر به سيستم فاضلاب مجهز شده‌است‌. نتيجه آن ورود فاضلاب به رودخانه‌، دريا و آب‌هاي زيرزميني است كه مشكلات بهداشتي و محيط زيستي براي شهروندان ايجاد كرده‌است كه نمونه‌اي از آن افزايش نيترات آب‌هاي آشاميدني است‌. گرچه مدتي است تكميل شبكه فاضلابي در دستور كار قرارگرفته‌است اما در مورد كارآمدي اين سيستم هم شائبه‌هايي وجود دارد‌، ازجمله آن مي‌توان به عدم محاسبه دقيق لوله‌ها و مجرا‌هاي فاضلاب و همچنين تراكم بسيار بالاي شهري و افزايش جمعيت مناطق شهري و درنتيجه افزايش حجم فاضلاب اشاره كرد‌.
با آيدين روشن كارشناس تأسيسات شهري و محيط زيست در مورد مشكلات اجراي فاضلاب گفتگويي داشته‌ايم كه در پي مي‌آيد‌. وي که ساکن شمال کشوراست بيشتر مشکلات سيستم فاضلاب در اين مناطق را موردتوجه قرار مي‌دهد‌:
پيام ساختمان‌: مشكلات اجراي طرح كلان فاضلاب را چگونه تقسيم بندي مي‌كنيد‌؟
ايران ازنظر اقليمي متفاوت است و بر اين اساس مي‌بايد طرح‌هاي فاضلاب را تفكيك كرد‌. مثلا سطح آب‌هاي زيرزميني در مناطق شمال كشور بالا است و فاضلاب شهري به دريا‌، رودخانه‌ها و جنگل وارد شده و آلودگي ايجاد مي‌كند‌. راهكار‌هاي مختلفي توسط سازمان محيط زيست براي اين معضل پيشنهادشده كه اجرايي شدن آنها ازيک طرف نياز به تعريف رديف بودجه دارد و از طرف ديگر به تعامل وزارت نيرو و سازمان شهرداري با سازمان محيط زيست نيازمند است‌. سازمان محيط زيست از ابتدا نسبت به جداسازي فاضلاب‌ها‌، ايجاد تصفيه خانه‌هاي فاضلاب و نظام نامه‌هاي فاضلابي جديت داشته‌است اما براي عملي كردن آنها بايد با ديگر سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها تعامل وجود داشته باشد‌. مثلا در ساخت وساز‌هاي شهري از چاه‌هاي جذبي استفاده مي‌شود كه به دليل بالا بودن سطح آب زيرزميني جوابگوي شرايط شمال كشور نيستند‌. همچنين سيستم فاضلاب بايد به صورت يكپارچه و كلان ديده شود كه با اين حجم بالاي تراكم شهري و ساخت وساز بالا سيستمي كه اجرا مي‌شود جوابگوي اين حجم بالاي فاضلاب نيست‌.
پيام ساختمان‌: شما مشكل را در نبود تعامل و بودجه مي‌بينيد‌؟
ازيک طرف نبود بودجه مناسب‌، نبود نيروي انساني و از طرف ديگر مشكل تعامل دستگاه‌ها با يكديگر شرايط را به جايي رسانده که در شهر‌هاي شمالي به معضلي براي سازمان محيط زيست تبديل شده‌است‌. آنگونه كه مي‌بايد نظارتي دقيق بر روند اجراي فاضلاب صورت نمي‌گيرد‌. در تهران بخش عظيم مشكل نبود رديف بودجه براي سيستم‌هاي فاضلاب است كه اين مشكل در جمع‌آوري و بازيافت زباله شهري نيز وجود دارد‌. من اين دو مسئله را به يكديگر مرتبط مي‌دانم و مي‌گويم بايستي به صورت يكپارچه سازمان يابند‌. البته شهر‌هاي حاشيه كوير مانند اصفهان‌، قم و تهران اين شدت آلايندگي را در مقايسه با شهر‌هاي شمالي ندارند چون در شهر‌هاي شمالي بستر آب‌هاي زيرزميني بالا است و دريا و جنگل داريم كه ورود فاضلاب به آنها به معضلي تبديل شده‌است‌.
پيام ساختمان‌: به راهكار‌هاي سازمان محيط زيست اشاره كرديد‌. اين راهكار‌ها چيست‌؟
جداسازي زباله هاي‌تر از خشك‌، آموزش همگاني در مورد استفاده از سيستم‌هاي كمپوست در خانه و بازيافت زباله هاي‌تر در خانه و استفاده به عنوان كمپوست يکي از اين راهکار‌هاست‌. نبود پايه فرهنگ بازيافت و مشكلات نبود تعامل در سطح بالا منجر به اين شده كه چنين مشكلاتي ايجاد شود‌. گرچه هم اکنون نيروگاه‌هاي تبديل زباله به برق در شهر‌هاي كشور مانند اراك‌، تهران و چند شهر شمالي تأسيس شده‌اند‌، در اين زمينه 50 تا 60 درصد موفق بوده‌ايم اما نياز به بودجه كلان كشوري داريم تا حمايت بخش خصوصي و دولتي را به دست آوريم‌.
پيام ساختمان‌: شما به نوعي معتقديد كه تفكيك زباله و فاضلاب بايد با يكديگر ديده شوند‌؟
كاملا‌. اگر مانند كشور‌هايي كاستاريكا‌، بلژيك و نروژ سيستم‌ها زباله جداسازي شود و سازمان نظام مهندسي اين موضوع را به صورت قانوني براي ساختمان‌ها تدوين كند تا هر واحد و آپارتمان پكيجي براي تفكيك زباله ديده شود آنگاه مي‌توان از سيستم فاضلاب سازماندهي شده و يكپارچه سخن گفت‌. در اين مسير سازمان نظام مهندسي نيز وظيفه‌اي بر عهده دارد‌. متأسفانه اين تعامل در سيستم دولتي ميان اين سازمان‌ها كمرنگ است گرچه سازمان محيط زيست براي آن تلاش‌هاي زيادي كرده و الآن در بهشهر و قائم شهر زباله‌ها جدا مي‌شود و كارخانه كمپوست ايجادشده‌است‌. سازمان محيط زيست وظيفه نظارتي بر عهده دارد و به تنهايي در اين زمينه نمي‌تواند کاري از پيش ببرد‌.
پيام ساختمان‌: ازنظر فني در فاضلاب‌ها لوله‌هايي ديده مي‌شود كه قطر كمي دارند و اين شائبه را ايجاد كرده‌است كه ظرفيت جمع‌آوري فاضلاب با آن حجم تراكم جمعيتي را نداشته باشند‌. به نظر شما نظارت مناسبي روي اين طرح صورت گرفته‌است‌؟
متأسفانه در بحث ساخت وساز ديده مي‌شود كه اشتباهات به سادگي انجام مي‌گيرد‌. اين موضوع بايد فرهنگ‌سازي شود و سازمان‌هاي نظارتي با قدرت در برابر اين مسئله ظاهر شوند‌. خود سازمان نظام مهندسي ضابط قضاست و مي‌تواند با تعامل با ديگر سازمان‌ها وظيفه خود را انجام دهد‌. مهندسي كه براي نظارت آمده بايد سيستم تأسيسات (‌از ساختمان تا تأسيسات زيربنايي‌) را به گونه‌اي نظارت كند كه بعدا مشكل ساز نشود زيرا در اين زمينه مسئوليت اخلاقي دارد‌. در زمينه پيمانكاري بحث نظارتي و اجرا به عقيده من به خوبي ديده نشده‌است‌. بعضا صلاحيت كافي پيمانكار براي اجراي پروژه‌اي با اين سطح سنجش نشده و مسائل مالي جاي حساسيت‌هاي فني و صلاحيتي را گرفته‌است‌.
پيام ساختمان‌: قبلا به بودجه اشاره كرديد‌. آيا تعرفه‌اي كه از مردم گرفته مي‌شود‌، جوابگو نيست‌؟
در ميان برخي از پيمانكاران ديده‌ايم كه اين بودجه دريافت مي‌شود ولي آن كاري كه بايستي صورت بگيرد را انجام نمي‌دهند‌. چند دليل براي آن وجود دارد؛ يكي اينكه صاحب کار بايد اطلاع و علم كافي براي آن كاري كه مهندس دارد انجام مي‌دهد را داشته باشد‌. ديگر اينكه مهندس ناظر كار را انجام مي‌دهد و مي‌رود و دست كارفرما به جايي بند نيست و ازنظر قضايي نمي‌تواند پيگيري كند‌. عدم اطلاعات كافي از جانب صاحب كار‌، نبود دانش در ميان پيمانكاران‌، آسان گيري مهندسان ناظر و همچنين مشكل بودجه موردنياز كه هزينه سرسام‌آوري است باعث مي‌گردد سيستم پايداري كه بايد ساخته شود‌، به صورت نامناسب اجرا می شود.