نشریه شماره   204   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

متهمان اصلي مرگ کارگران

گروه ساخت وساز: يکي از دوستان درباره حوادثي که در صنعت ساختمان اتفاق ميافتد، ميگفت: «آنچه خوبان همه دارند تو يکجا داري». درست هم ميگفت، چون با نگاهي به حوادث ناشي از کار به وضوح ميتوان مشاهده کرد که تقريبا انواع حوادث صنايع ديگر را در پروژههاي ساختماني ميتوان ديد. آمارها هم همين ادعا را اثبات ميکند زيرا بر اساس آمارها حدود 50درصد حوادث ناشي از کار در ساختمان اتفاق ميافتد. کافي است در موتور جستجوي گوگل عبارت «فوت کارگر» را جستجو کنيد تا خودتان واقعيت را ببينيد. به کرات مشاهده شده که کارگران بدون اينکه از طناب يا قلابهاي مخصوصي استفاده کنند، در بالاترين نقطه ساختمان مشغول کار هستند. يا به طور مثال کارگران و استادکاران بسياري از کارگاههاي بزرگ حتي فاقد کلاه و دستکش هستند.

11 اسفندماه جاري روز بهداشت محيط نام گرفتهاست. به همين مناسبت علل مختلف بروز حوادث ساختماني و مشکلات جسماني کارگران را بررسي کردهايم که خواندن آن خالي از لطف نيست.

نهادهاي متولي

نخستين علتي که ميتوان براي بروز حوادث ساختماني و آسيبهاي جسمي کارگران ذکر کرد، عملکرد ضعيف نهادهاي متولي است که با مقوله ايمني بيگانهاند. اگرچه طبق قانون، وزارت کار بايد بر محيط کارگاههاي ساختماني نظارت کند، اما در عمل شاهد اين مهم نيستيم و بسياري از مسئولين كشور که وظيفه برخورد قضايي با كارگاههاي نا ايمن را بر عهده دارند، ايمنسازي كارگاهها را به عنوان يك مانع توليد يا اشتغال تلقي ميکنند و برخي پيمانکاران از اين نگاه غلط سوء استفاده ميکنند و در نهايت اتفاقات ناگواري را شاهد هستيم. علاوه بر اين يکي از موضوعات ديگري که باعث بيمسئوليتي پيمانکاران شده اين است که بسياري از کارگران فاقد هر گونه قرارداد کار هستند و بعد از وقوع حوادث براي دريافت غرامت دچار مشکل ميشوند. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي بايد تمهيدي بينديشد که کارگران ساختماني حتي براي کار يک هفته نيز با پيمانکار قرارداد ببندند. علاوه بر اين تدوين استاندارد در خصوص ايمني تجهيزات و دستگاهها براي كنترل در مبادي توليد و واردات، بر مبناي آيين نامههاي حفاظت فني كار و با مشاركت وزارت كار، موجب كاهش چشمگير حوادث ناشي از كار ميگردد. در اين رابطه ميتوان به حوادثي که در چند سال اخير به واسطه تاورکرينهاي غيراستاندارد، اتفاق افتاده اشاره کرد.

مهندس ناظر

طبق قانون مهندسان ناظر بايد مبحث 12 مقررات ملي ساختمان را در کارگاه مدنظر قرار دهند و با ارائه گزارش به شهرداري، مالک يا سازنده مجبور به رعايت نکات ايمني شود. متأسفانه نه شهرداري و نه مهندس ناظر هيچکدام به اين اصل اساسي توجه نميکنند تا کارگران واقعا بيدفاع قرباني شوند. اخيرا تفاهمنامهاي بين سازمان نظام مهندسي ساختمان استان تهران و اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعي استان تهران منعقد شد اما اين تفاهمنامه ساختمانهاي بالاي 3000 مترمربع را شامل ميشود. ظاهرا کارگران ساختمانهاي 3هزار مترمربع با ساير کارگران تفاوت دارند.

کارفرما

زماني که کارفرما ميخواهد پيمانکارش را انتخاب کند، دنبال ارزانترين قيمت است و نهايتا پيمانکاري را انتخاب ميکند که کار را ارزانتر تمام کند. در مناقصه ممکن است مبلغ پيشنهادي برخي پيمانکاران به دليل در نظر گرفتن اصول ايمني و هزينههاي آن اندکي بالاتر از سايرين باشد اما اين مهم از ديد کارفرما مغفول ميماند و پيمانکار موردقبول کارفرما واقع نميشود. اين درحالي است که رعايت ايمني از طرف پيمانکار اگرچه ممکن است مقدار کمي هزينهها را افزايش دهد اما حوادث کمتري اتفاق خواهد افتاد؛ حوادثي که ميتواند ادامه پروژه را با مشکل مواجه کند. نمونه اين موضوع را در حوادث گود برداري به وضوح ميتوان ديد.

کارگران ساختماني

اگرچه وضعيت به گونهاي است که کارگران مجبور به کار در شرايط نامطلوب ايمني و بهداشت محيط کار هستند اما واقعيت اين است که خود کارگران هم در بسياري از موارد سهل انگاري ميکنند. چرا که فرهنگ ايمني در ميان اين گروه همچون بيشتر مردم ضعيف است. به عنوان مثال حتي اگر کارفرما توجهي به ايمني نداشته باشد، کارگر ميتواند هميشه يک جفت دستکش کار و کلاه ايمني با خودش داشته باشد اما کارگران اين کار را نميکنند. مثال دوم اينکه کارگران با استفاده از ماسک ميتوانند در فرايند تخريب ساختمانها از نفوذ ذرات گردوغبار به دهان و ريه جلوگيري کنند اما متأسفانه اهميت چنداني براي اين موضوع قائل نيستند.

بيمهها

از ديگر موارد مهم در نبود ايمني و بهداشت کار بيمهها هستند. تا زماني كه هزينه بيمههاي مسئوليت در کارگاههاي ايمن و غير ايمن يكسان باشد، کارايي لازم براي کاهش حوادث نخواهد داشت. ضعف در تعريف نظام جامع و علمي بيمهاي در خصوص تناسب هزينه خريد بيمه با ميزان ريسك خطر در هر صنعت، در تمام انواع بيمههاي كشورمان مشاهده ميشود كه شايد بدترين مصداقشان هم بيمههاي مسئوليت و حوادث باشد.

مواد خطرناک ساختماني

موارد بالا در رابطه با مهمترين عوامل عدم رعايت ايمني در ساختمانها بود. در زير به چند نمونه مواد خطرناک در ساختمانسازي که براثر بيمسئوليتي مسئولان، سودجويي کارفرمايان و پيمانکاران و همچنين سهل انگاري، سلامت کارگران در کارگاههاي ساختماني را تهديد ميکند، ميپردازيم.

سيليکا

سيليکوز يک بيماري است که به ششها آسيب ميزند و ميتواند کشنده باشد. اين بيماري در اثرتنفس ذرات کوچک گردوغبار داراي مواد سيليکايي ايجاد ميشود. اين ذرات که اغلب از گردوغبار هم کوچکترند و با چشم ديده نميشوند در حين تنفس وارد شش شده و موجب تورم و آسيب به بافت شش ميشوند. اين بيماري حتي ميتواند با سل ريوي و سرطان ريه ارتباط داشته باشد. گفته ميشود سيليکوز درمان قطعي ندارد و در نهايت ممکن است براي درمان اقدام به پيوند ريه شود.

آزبست

آزبست ماده معدني طبيعي است كه به عنوان يك عامل سرطان زا شناخته شدهاست. به دليل مقاوم بودن در برابر آتش و ويژگي عايق حرارتي، آزبست در طيف وسيعي از مصالح ساختماني ازجمله گچ، كاشي، پشت بام، عايق سقف درون منزل، ديوار و عايق سيم کشي مورداستفاده قرار ميگيرد و هنگام اطفاي حريق آتش نشانان به ويژه در ساختمانهاي قديمي در معرض صدها نوع از مصالح ساختماني حاوي آزبست قرار ميگيرند. هنگام حريق، آزبست خردشده و در هوا پخش ميگردد، سپس ابر مرگباري از گردوغبار آزبستي در فضا شناور ميشود.

جوشکاري

تابش اشعه حاصل از جوشكاري (بخصوص دستگاههاي جوش الكتريكي) بر چشم سبب ناراحتي چشم با علائم سرخي، ريزش اشك، خارش و ترس از نور، ورم ملتحمه، خيرگي و آب مرواريد ميگردد. جوشكاران بايستي از عينكها و يا سپرهاي حفاظتي شيشه اي که قادر به جذب اشعه ماوراي بنفش و مادون قرمز هستند، استفاده شود. علاوه بر اين كاهش قدرت شنوايي، تحريك اعصاب، وزوز كردن گوش، سوت كشيدن پرده گوش ازجمله عوارض ناشي از جوشکاري است. همچنين دود حاصل از جوشكاري با كاربيت و استيلن حاوي انواع فلزات سمي و ساير مواد شيميايي بوده كه استنشاق آنها به آساني صورت ميگيرد كه اين ذرات ميتوانند به قسمتهاي انتهايي ريهها نفوذ نموده و عوارض شديدي ايجاد نمايند.

براي جلوگيري از ايجاد عوارض فوق استفاده از ماسكهاي مخصوص و فيلتردار جهت حفاظت دستگاه تنفسي الزامي است. همچنين استفاده از سيستم تهويه عمومي و موضعي در كاهش بار آلودگي محيط كار مؤثر ميباشد. جوشکاراني که با سطوح داراي پوشش آزبست کار ميکنند نيز احتمال دارد به بيماريهاي آزبستوز، سرطان ريه و بيماريهاي ديگر ناشي از آزبست مبتلا شوند. چنين افرادي بايد قبل از آغاز به کار با اين مواد، آموزش ديده و از تجهيزات و وسايل حفاظتي مناسب نيز برخوردار باشند.