هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   203   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سیستم مرکزی انتقال آب گرم و سرد

استفاده درست بشر از طبيعت پيرامونش در طول تاريخ همواره يکي از نشانههاي تمدن به شمار ميرفتهاست. سابقه استفاده از آب به عنوان يک منبع انرژي طبيعي به هزاران سال پيش بازمي گردد؛ زماني که انسان گرما و سرماي آب را به خدمت خود گرفت. سابقه تاريخي انتقال گرما به محل زندگي انسانها به دوران امپراتوري يونان و روم باستان برمي گردد. در آن دوران آبهاي گرم را از لايههاي آهکي با حفر کانال به حمامها و قصرها انتقال ميدادند. حتي استفاده از جريانهاي آب سرد به عنوان عامل تهويه هواي خانه در خانههاي قديمي ايران از دوره باستان تا همين دو دهه گذشته مرسوم بودهاست.

سيستم مركزي در جهان

شکل مدرنيزه شده اين سيستمهاي تاريخي را به عنوان سيستمهاي مرکزي ساختمان ميشناسيم و امروزه در اکثر ساختمانها استفاده از آن رايج است. از انواع ديگر اين سيستمها نوع منطقهاي و محلي آن است؛ در اين نوع سيستمها شبکهاي گسترده، انتقال آب گرم و يا آب سرد جهت تهويه از طريق لولههاي مخصوص از محل توليد در خارج از ساختمان که عمدتا نيروگاهها و کارگاههاي تأسيساتي غول پيکر هستند را به ساختمانهاي مسکوني و تجاري منتقل ميکنند. استفاده از اين شيوه به دليل آلايندگي بسيار پايين جهت حفظ محيط زيست، هزينه تمام شده ارزان جهت مصرفکننده و راندمان بالا در کشورها آمريکايي و اروپايي از نيمه قرن نوزدهم رايج بودهاست. کارآيي بالاي اين سامانه باعث شده تا استفاده از آن در کشورهاي آسيايي مانند ژاپن و چين و در نوع خنککننده آن در کشورهاي عربي حوزه خليج فارس سير صعودي پيدا کند.

در کشور روسيه نيز نيروگاههاي هستهاي وجود دارد که با داشتن 200 مجتمع تأسيساتي در اين حوزه توانسته انرژي حرارتي شهر 13 ميليوني مسکو را تأمين نمايد. انتقال اين حرارت به منازل در اين سيستم از طريق پمپهاي گرمايي است.

مزايا، معايب

استفاده از اين سامانه انتقال حرارت مزايا و معايبي نيز نسبت به سيستمهاي مستقل گرمايي مرکزي داخل ساختمانها دارد. استفاده از آن در مناطقي توجيه دارد که داراي ساختمانهاي بلوکي و مرتفع و به طور کلي آپارتماني، متراکم و کوچک است و در مورد مناطقي که خانهها منفرد باشند، مقرون به صرفه نيست. هزينه بالاي راه اندازي اين سامانه نيز قابل توجهاست چرا که بازده سرمايهگذاري آن در کوتاه مدت ضعيف بوده و راندمان بالاي انرژي در درازمدت سبب برگشت سرمايه خواهد شد اما مديريت مصرف توسط دولتها و يارانهاي بودن اين خدمات براي مردم و از طرفي موضوع کم بودن آلايندگي تمامي اين معايب را پوشش ميدهد.

ابعاد اين مجموعههاي تأسيساتي و لولههاي انتقال گرمايي بر اساس منطقه و تراکم جمعيتي از شهر تا روستا متفاوت است و ميتواند لولههاي 200 ميلي ليتري يا 20 تا 50 ميلي ليتري باشند. ضريب نفوذ و استفاده از اين سامانه در کشورهاي اروپايي در جدول زير نشان دهنده استفاده گسترده از آن و عقب افتادگي کشورمان از اين سيستم مديريت مصرف است. در قاره امريکا  ايالات متحده و کانادا، و در آسيا  کشور روسيه با داشتن اين سامانه پيشتاز و سرآمد هستند. بيش از نيمي از مردم روسيه در اين کشور از اين سامانه استفاده ميکنند . کشورهاي آسيايي مانند چين و ژاپن  نيز سالهاي اخير به استفاده از اين سيستم رويآورده اند. بهطوريکه در ژاپن 80 نيروگاه و 87 شرکت گرمايشي و سرمايشي  در 148 منطقه  فعال هستند.  در کشور چين نيز عمدتاً در نواحي شمالي سردسير سامانه انتقال گرمايشي فعال است.

استفاده از اين سامانه صرفاً جهت انتقال گرما نبوده و در کنار آن با تغيير فصل انتقال آب سرد در ابعاد منطقهاي به منازل صورت ميگيرد . در مناطقي که به آب دريا دسترسي دارند اين سامانه  براي ارسال آب سرد براي سيستم خنککننده مرکزي ساختمانها استفاده ميشود.  اين سيستم هاي خنککننده در کشورهاي امريکايي و از جمله حوزه خليج فارس  بيشترين کاربرد را داشته و شرکت هاي بزرگ تأسيساتي در کويت و قطر و امارات با راهاندازي  اين سامانه بزرگترين سامانه خنککنندگي جهان را تاسيس کرده اند؛ به گونه اي که کشورهاي عربي با اهداف بلند پروازانه خود به  خنک کردن کل فضاي شهر ميانديشند.

اين در حالي است که متاسفانه مديريت موثر و انديشه  خلاقي درکشور براي مصرف انرژي وجود ندارد و تنها راهکار مديريت ، همان شيوه مرسوم و قديمي  افزايش تعرفه مصرف  است و سامانهاي که مدت هاي مديدي در کشورهاي پيشرفته به عنوان يک ابزار مفيد جهت کنترل و مديريت مصرف بوده  را ناديده گرفته و از سيستمي در خانهها استفاده مي کنيم که در کشورهاي پيشرفته  فقط افراد مرفه جامعه توانايي پرداخت هزينههاي آن را دارند . 

در پايان بايد پرسيد آيا با شيوه ساخت و سازي که در کشور ما مرسوم است مي توان به اين نوع سيستم روي آورد و از مزاياي آن بهره برد و معايب آن را تا حد مقدور مرتفع نمود؟ پاسخ اين پرسش را به تهيه يک گزارش ديگر و مصاحبه با تني چند از کارشناسان حوزه تاسيسات و سيستم هاي سرمايشي و گرمايشي موکول مي کنيم.