هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بازي تاج و تخت و قیمت نفت

خبر درگذشت ملك عبدالله 90 ساله موجب تلاطم موقتي در بازار نفت جهان شد، به گونهاي كه بهنگام تهيه اين گزارش قيمت نفت «وست تگزاس اينترمديت» با افزايشي 2درصدي به 47 دلار به ازاي هر بشكه رسيد و محمولههاي نفت برنت نيز به قيمت 30/49 دلار مبادله شد كه نسبت به روز پيش از آن 78 سنت افزايش داشتهاست. بااين همه كارشناسان پيش بيني ميكنند در سياستهاي نفتي كشور سلطنتي عربستان تغييري رخ ندهد، به ويژه اينكه سلمان بن عبدالعزيز پادشاه جديد عربستان شخصي محافظه كار شناخته ميشود كه پيش ازاين هم در سياستهاي اين كشور دخالت داشتهاست. از سويي استاندار سابق رياض خود از اعضاي پير خانواده سلطنتي كهنسال سعودي است كه از آلزايمر هم رنج ميبرد. اين موارد باعث شده تا كارشناسان سعودي آينده پرتلاطمي را براي عربستان پيش بيني كنند. علي النعيمي، وزير نفت 79 ساله اين كشور كه از سال 1995 عهده دار اين وزارتخانه مهم بودهاست در جايگاه خود ابقا شده اما معلوم نيست كه در سالهاي آينده نيز در اين سمت باقي خواهد ماند يا خير.

از پادشاهي تكنوكرات به پادشاهي محافظه کار

شايد عنوان كلماتي چون تكنوكرات و محافظه كار براي اتلاق به پادشاهان عربستان دقيق نباشد اما در تحليل سياسي اين كشور بسته، ملك عبدالله شخصيتي مترقي به حساب ميآمد؛پادشاهي كه خود در پيري به سلطنت رسيد و در هنگام وليعهدي از يك سكته مغزي جان سالم به در برد. مهمترين چالش او در دوران سلطنت را ميتوان «بهار عربي» دانست كه پس از آن رويكرد سختگيرانه به جاي سياست سنتي ديپلماسي پولي در دستور کار ديپلماسي عربستان قرار گرفت.

پشتيباني سخاوتمندانه عربستان در قبال متحداني چون حسني مبارك و مخالفت با بشار اسد و اخوان المسلمين و رقابت منطقهاي با ايران در راستاي همين سياست بودند. ملك عبدالله با انتقاد از سياستهاي اوباما در منطقه دموكراسي را تهديدي خطرناك براي منطقه دانست. او همين واكنش را در مقابل چالشهاي داخلي نيز به پيش برد و نيروي نظامي خود را به بحرين كه آن را «خارج نزديك» ميدانست گسيل كرد تا اعتراضات را سركوب نموده و امنيت كشور را تضمين كند. همين واكنش در منطقه شيعه نشين عربستان نيز تكرار شد.

بااين همه ملك عبدالله با اولين تصميم خود پس از به تخت نشستن خانواده سلطنتي را شوكه كرد. وي كمكهاي مالي به 7 هزار شاهزاده سعودي را قطع كرد و 130 ميليارد دلار صرف ساخت 500 هزار واحد مسكوني ارزان قيمت و افزايش حقوق كارمندان دولت كرد تا بتواند وفاداري شهروندان را به پادشاهي سعود بخرد و رضايت آنها را كسب كند. برخي از رسانههاي غربي از وي با عنوان «پادشاه مصلح» ياد كردند كه سعي دارد سنتهاي بدوي و صحرايي را با جهان مدرن سازگار كند. او حتي صفحه فيس بوكي راه اندازي كرد تا مردم به طور مستقيم بتوانند با وي در ارتباط باشند.

سلمان بن عبدالعزيز اما چنين جهت گيري ندارد؛ پادشاه 80 ساله كنوني عربستان سعودي كه با درگذشت دو وليعهد سابق (امير سلطان در سال 2011 و اميرنايف) به وليعهدي و سلطنت رسيد، به محافظه كاري شهرهاست و دموكراسي را سمي براي عربستان ميداند. آخرين پادشاهي كه قبل از كشف نفت در عربستان متولدشدهاست از اعضاي جناحي از قدرت است كه به پسران «سديري» معروفند. او يكي از هفت پسر ملك عبدالعزيز بنيان گذار پادشاهي سعودي از يكي از همسرانش به نام حصه بنت احمد السديري است كه چند تن از آنها هنوز زنده هستند. بر اساس گزارشها انتظار ميرود كه سلمان تأکيد بيشتري بر اجراي قوانين مذهبي داشته باشد.

سرنوشت نفت

افزايش قيمت نفت بعد از خبر درگذشت پادشاه عربستان سعودي در حالي اتفاق افتاد كه در ماههاي اخير با تصميم نشست صد و شصت و ششم اوپك مبني عدم تغيير در سقف توليد اعضا، قيمت نفت به شدت كاسته شد. برخي تحليلگران پيش بيني ميكنند كه سياست نفتي عربستان تغيير كند اما عده بيشتري بر اين باورند كه سياست عربستان تغييري نخواهد كرد. سؤال اينجاست كه در شرايطي كه بازارها اشباع هستند اين كشور به حفظ سطح توليد ادامه خواهد داد و يا ريسك كاهش توليد و از دست دادن سهم جهاني خود را ميپذيرد. بر اساس گزارشهاي بينالمللي کاهش قيمت نفت به بودجه عربستان هم فشار آورده كه با انتقادهايي از سوي اعضاي خانواده سلطنتي همراه بودهاست.

تحليلگران شبكه بلومبرگ در اين مورد اعتقاد دارند كه در کوتاه مدت تغيير زيادي در سياستهاي نفتي عربستان به وجود نخواهد آمد. اين گفته با تصميم سلمان عبدالعزيز در مورد ابقاي علي النعيمي وزير نفت عربستان همخواني دارد. اين نظر را «باب مك نالي» مدير يكي از گروههاي مشاور واشنگتن به نام «رپيدا گروپ» و از مقامات اسبق كاخ سفيد نيز تأييد ميكند: «به نظرم در دوره پادشاهي سلمان هم تغيير چنداني در سياستهاي نفتي اتفاق نخواهد افتاد. پادشاه سلمان قبل از درگذشتن ملک عبدالله در امر سياست گذاري دخيل بود. بنابراين او تغييري در اوضاع نخواهد داد اما پيش بيني ميکنم عدم قطعيت و گمانه زني درباره جانشين سلمان تغييراتي در بازار ايجاد کند».

طبق برآوردها، عربستان خود از كاهش قيمت نفت متضرر شدهاست چون اين كشور به نفت بشكهاي 80 دلار نياز داشت تا بودجه خود را تأمين كند. اگرچه اين كشور ذخيره ارزي معادل 750 ميليارد دلار در اختيار دارد و دچار كسري بودجه نيست بااين حال احتمالا از بودجه دولتي خود خواهد كاست. پيش ازاين علي النعيمي به خبرگزاريهاي بينالمللي گفته بود كه اهميتي نميدهد قيمت نفت به 20 تا 40 دلار به ازاي هر بشکه برسد، او در هر حال موضعش را تغيير نخواهد داد. بر اساس برآوردها ضرر عربستان از كاهش قيمت نفت، سالانه بيش از 120 ميليارد دلار است كه از زيان ديگر كشورهاي عضو اوپك بيشتر است، اما در واقع عربستان گزينههاي زيادي پيش رو ندارد و حتي در صورت كاهش توليد نيز با توجه به تغييرات جهاني در مصرف سوخت بعيد به نظر ميرسد كه قيمتها افزايش چشمگيري پيدا كند. تنها اين احتمال عنوان شده كه عربستان سهم بازار خود را به رقبايي چون ايران و عراق ببازد (اتفاقي مانند آنچه در اوايل دهه 1980 روي داد) و از ذخاير مالي اين كشور نيز كاسته شود.

پادشاه جديد و مسئله نفت

در اين شرايط دو سناريو در بازار نفت قابل بررسي است؛ از يک طرف با توجه به اظهارات پيشين پادشاه جديد عربستان كه تصميم اخير مسئولان نفتي را مبني بر عدم كاهش سطح توليد منطقي اعلام كردهاست، ممکن است شاهد تصميمي متفاوت در حوزه نفتي نباشيم. اما از طرفي اگر بنا به سنت خانوادگي سعوديها مبني بر روي کار آمدن جناحي متفاوت از قدرت باشيم و مقامات سياسي و نفتي عربستان تغيير كنند شاهد سناريوي دوم خواهيم بود يعني قيمت نفت افزايش پيدا خواهد كرد.

اخيرا در بين مسئولان نفتي عربستان از جمله وزير نفت هرگونه نياز به كاهش سطح توليد و زمينهسازي براي بهبود قيمت رد شدهاست. علاوه بر اين، عوامل خارج از اوپك مانند توسعه ميادين شيل در سالهاي اخير با قيمت بالاي 100 دلاري نفت توجيه پيدا كرد و آمريكا توانست با استفاده از اين فرصت توليد خود را به شكل قابل توجهي افزايش دهد به گونهاي كه تنها در سال 2014 توليد روزانه نفت اين كشور توانست بيش از 6/1 ميليون بشكه افزايش يابد. هرگونه افزايش در قيمت ميتواند در رونق گيري اين صنعت در آمريكا اثر بگذارد كه با توجه به شرايط ركود اقتصادي در آسيا چندان محتمل نميرسد.

بانك مركزي اروپا اعلام كرده كه سياستهاي انبساطي خود را تشديد خواهد كرد و در اين راستا تا 19 ماه 60 ميليارد يورو به بازار پول تزريق ميكند. اين موضوع در راستاي خروج اتحاديه اروپا از ركود عنوان شده و بر روي قيمت نفت نيز تأثير خواهد گذاشت. بر همين اساس با توجه به كاهش شديد سرمايهگذاري در شيل يكي از فرصتهاي شغلي بزرگ آمريكا به افزايش نرخ بيكاري كمك خواهد كرد و در اين راستا آمريكا احتمالا سياستهاي انقباضي خود را تا سال 2016 به تعويق خواهد انداخت كه اين مورد نيز بر روي افزايش قيمت نفت مؤثر خواهد بود. به اين ترتيب در آينده شاهد افزايش قيمت نفت خواهيم بود. حال مسئله اين است كه چرخش جهاني در استفاده از انرژيهاي نو در كشورهاي اروپايي، ژاپن و آمريكا ميتواند جلوي اين افزايش را بگيرد يا خير؟!