نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جایگاه ما در ســاخت و ســاز دنیا

گروه ساخت وساز: درحالي که عمر ساختمانهاي کشور در بهترين حالت به 30 سال نميرسد، در کشوري مانند آلمان ساختمانهاي 50 سال ساخت نوساز به حساب ميآيند. قطعا در به وجود آمدن اين وضعيت عوامل زيادي دخيل هستند که ازجمله آنها ميتوان به کيفيت مصالح ساختماني، نظام حاکم بر ساخت وساز، قوانين و آيين نامهها و همچنين عملکرد نهادهاي مسئول اشاره کرد. بنابراين يکي از راههايي که ميتواند به بهبود وضعيت ما بينجامد، بررسي ساخت وساز کشورهاي توسعه يافته و مقايسه آن با کشور ماست. شهريار مشيري، رئيس سازمان نظام مهندسي استان هرمزگان به عنوان کسي که سالها در کشورهاي اروپايي تحصيل کرده و از طرفي در بطن ساخت وساز است، به خوبي ميتواند نظام ساخت وساز را با ديگر کشورها مقايسه کند. در همين رابطه پيام ساختمان گفتگويي با وي ترتيب داده که در زير آمده است:

پيام ساختمان: قوانين ساخت وساز ما در مسائلي مانند نحوه صدور پروانه چقدر با کشورهاي توسعه يافته مطابقت دارد؟

در ايران علاوه بر اينکه ضوابط صدور پروانه ساختماني از کشورهاي توسعه يافته مانند اروپاي غربي، ژاپن، آمريکا و کانادا بسيار عقبتر است؛ از کشورهاي حوزه خليج فارس هم عقب تريم. صدور پروانه توسط شهرداريهاي ايران گاهي اوقات حتي تا 300 روز طول ميکشد درحالي که در کشورهاي توسعه يافته يک هفته طول ميکشد و هيچ کدام از ضوابط دست وپا گير ما را ندارند. در کشورهاي خارجي مناطقي را براي بلندمرتبهسازي مشخص کردهاند و هر کس هر جا که صلاح ديد، نميتواند بسازد.

پيام ساختمان: آيا در کشورهاي ديگر هم طرح تفصيلي تعريف ميشود؟

قبل از جنگ جهاني دوم کشور هلند و بعد هم انگلستان شروع به نوشتن طرحهاي تفصيلي براي شهرها کردند. بعد از جنگ جهاني دوم عملا طرحهاي تفصيلي کنار گذاشته شدند. در حال حاضر در هيچ کدام از کشورهاي توسعه يافته چنين طرحهاي را مصوب نميکنند. ما شهرمان را پهنه بندي کردهايم که مثلا املاک فلان منطقه بايد کاربري مسکوني و املاک فلان منطقه بايد کاربري خدماتي داشته باشند و جالب اينکه اگر کسي تمايلي به کاربري خدماتي نداشته باشد، شهرداري بخشي از ملک او را ميگيرد و بخش اندکي از آن را به کاربري موردنظر مالک تبديل ميکند. درحالي که شايد مالک به اين کاربري راضي نباشد. در اسلام همچنين موضوعي نداريم که کسي مالک ملکي را ملزم به استفاده ديگري غير از آنچه ميخواهد، بکند. موضوع عجيب ديگر اينکه در بسياري از شهرهاي ايران ضوابط طرح تفصيلي به شما اجازه ميدهد، تا 300درصد زيربنا بسازيد، اما شهرداري با گرفتن پول اجازه ميدهد مردم تا 700درصد زيربنا ساخت وساز کنند.

پيام ساختمان: مي خواهيم نظرتان را در رابطه با پولهايي که مردم در اين ارتباط به شهرداري ميپردازند، بدانيم؟

اين چه ضوابطي است که با پول خريدوفروش ميشود؟ چگونه در کوچه شش متري ساختمان 10 طبقه ميسازند. دست مردم باز است که در هر منطقهاي با هر کاربري ساخت وساز کنند اما مثلا ميگويند بايد براي ساخت وساز تجاري چهار طرف ملک شما قابليت دسترسي داشته باشد و علاوه بر اين ميزان پارکينگ به ازاي هر واحد تجاري هم براي مالک و هم براي ارباب رجوع تأمين شود. کدام مرکز تجاري ما اين ضوابط را دارد؟ انبوهساز در کشورهاي اروپايي موظف است به ازاي هر 50 واحد مسکوني يک مهد کودک بسازد و دولت هيچ هزينهاي در اين رابطه پرداخت نميکند. علاوه بر اين در يک مرکز تجاري تمام مغازهها نميتوانند بوتيک بــاشند بلکه بـايددرصدي از آنها مانند آرايشگاه، کفاشي، قنادي، رستوران و کاربري خدماتي داشته باشند تا کسي که به اين مراکز مراجعه ميکند تمام احتياجاتش را برطرف کند و از طرفي باعث ايجاد ترافيک نشود. عربهايي که تا 50 سال پيش باديه نشين بودند حالا بهترين ضوابط دنيا و بهترين مشاوران را دارند اما ما همه چيز را به پول تبديل کردهايم و شهرداريها تحت نظارت دولت نيستند و هر جوري که صلاح بدانند عمل ميکنند. در رابطه با شوراي شهر که ما از انجمن شهر اروپاييها تقليد کردهايم، بر خلاف کشورهاي اروپايي که حقوقدان، شهرسازان و معماران بزرگ در شورا هستند، در کشور ما افراد دانش و تخصص لازم را ندارند و شورا تبديل به مجموعهاي سياسي شدهاست.

در اين کشورهامنابع شهرداري از کجا تأمين ميشود؟

برخلاف ما که شهرداريها مستقل هستند، در کشورهاي توسعه يافته اولا دولت کمک ميکند و بخش ديگر منابع از محل عوارضي مانند جمعآوري زباله، استهلاک آسفالت توسط دارندگان خودرو و تأمين ميشود.

پيام ساختمان: چه کسي ساختمان را ميسازد و چه کسي نظارت ميکند؟

ساختمان توسط شرکتهاي مهندسي داراي صلاحيت ساخته ميشود و هر مهندس داراي صلاحيتي هم نميتواند بسازد. ساخت وساز در اروپا آنقدر تخصصي و داراي اهميت است که در دانشگاه رشته سازندگي ساختمان تدريس ميشود. نظارت هم از طريق شرکتهاي طرف قرارداد شهرداري انجام ميشود. بدين صورت شهر را به محلههاي مختلف تقسيم کردهاند و پس از صدور پروانه ساختمان به شرکتها اعلام ميکنند که کار نظارت را شروع کنند و نظارتها هم هر روز انجام ميشود.

پيام ساختمان: مهندسي ما چقدر با اروپا مطابقت دارد؟

مهندسان در اروپا هرسال بر اساس رشته بايد دورههاي تخصصي را بگذرانند. اساتيد دانشگاه ما، موضوعاتي را که 30 سال پيش و قبل از بازنشستگي خواندهاند به دانشجوها ياد ميدهند. در اروپا اگر امسال کتابي را در رابطه با واحد درسي ميخوانيد، در سال آينده آن کتاب تغيير ميکند و دانشجوها ملزم به خواندن کتابهاي ديگري ميشوند. خدا دکتر احمد حامي را رحمت کند. ايشان 50 سال پيش کتاب مصالح ساختماني را نوشته و همين حالا هم همان کتاب توسط دانشگاه تهران چاپ و تدريس ميشود. بايد بپذيريم صنعت ساختمان تغيير کردهاست. همين حالا شش نوع گچ و 30 نوع سيمان به تناسب نوع زمين و شرايط اقليمي در دنيا توليد ميشود درحالي که ما در بهترين حالت فقط چهار، پنج نوع سيمان توليد ميکنيم. آنها صنعت ساختمان را محل ذخيره سرمايهها ميدانند اما در کشور ما بعد از 20 سال اين سرمايهها را تخريب ميکنيم.

پيام ساختمان: با توجه به اينکه قانون نظام مهندسي و کنترل ساختمان نتوانسته انتظارات را برآورده کند، بهتر نبود همان زمان به جاي نوشتن قانون، نظامهاي ساخت وساز ديگر کشورها را الگو قرار ميدادند؟

همان موقع بايد اين کار را ميکرديم. همين الان هم ماهي را از آب بگيريم تازهاست و ميتوانيم موضوع ساخت وساز را براي هميشه حل کنيم. بايد قوانين چند کشور پيشرفته را بررسي و ترجمه و اجرايي کنيم. بايد از تجربيات ديگر کشورها استفاده کنيم.