هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری شهری دچار تهاجم غربی

مهران مطلق*

رنگ باختن مفهوم و هويت معماري در ساختار شهري امروز دردي است که نسبت به درک و تشخيص بهينه آن همرديف با توسعه و پيشرفت ساختارهاي زيستمحيطي در فضاهاي شهري امروز بدان گرفتارشدهايم و فرمهايش در پي تکرار و تقليد بدون درک زمان و مکان و ترکيب آن با علم و دانش از جهات مختلف جهانبيني و تکنولوژي شکل ميگيرند و هويت بهسازي و نوسازي در فضاهاي شهري را ازدستداده و معماري امروز ما را گرفتار دور باطل کرده که رهايي از آن نيازمند تفکري عميق در عوامل اثرگذار جهت رسيدن به نقطه و کاوش براي يافتن راهحلهايي علمي و منطق گراست .

بهسازي و نوسازي، فضاهاي شهري نيازمند دستيابي به معماري معاصرِ با هويت است که تلاش در اين راستا از نگاه هويت معماري و شهرسازي پاسخي است به نيازهاي فطري انسان، در کنار تمامي نيازهاي مادي که دارند.

سرآغاز ورود به راهحلهاي بهسازي يا نوسازي در بافتهاي فرسوده يا جديد شهري، توجه به هويت و هويت بخشي در گرايشهاي معماري امروز بهمنظور رسيدن  به درک و تشخيص ارزش آن از نگاه بهرهوري بوده و از اين طريق هويت بخشي معماري در مقوله زمينه گراي شهري افزايش مييابد.

در معماري امروز شرايط متفاوتي در ساختار بافتهاي شهري احساس ميشود که با سير تحول گذشته خود متفاوت است. در آنها همچون گذشته تفکر فلسفي معيني حاکم نيست و در حوزه انديشه و نظريه معماري همگون با فضاهاي شهري نوعي بلاتکليفي در هويت احساس ميگردد. البته ذکر بايد کرد که تقليد آيينه وار از آثار گذشته و بدون درک موقعيت و شرايط شهري نيز امري بيثمر و حتي گاهي مخرب خواهد بود.

اساس شناخت بافتهاي شهري درک زمينه ساختار و بافتهاي آنهاست نه آنچه بهمنزله ازهمگسيختگي فرهنگي شهرنشيني در شهرهاي امروز رؤيت ميگردد و نه آنچه که درنهايت آشفتگي پيشرفت تکنولوژي در کلانشهرهاي جهان اول ميبينيم، بلکه با همآوازي مطلوب بين زمينه و هويت شهرها با بافتهاي نوساز و فرسوده آنها ميتوانيم به يک نوسازي در بعد اقتصادي و اجتماعي رسيده و از آشفتگي آنها که در طول نزديک به نيمقرن اخير با آنها بهسختي مواجه بودهايم پيشگيري نماييم و به يک راهکار مقابلهبهمثل با آنها رسيده و پايداري در توسعه و بهسازي شهرها را افزايش دهيم تا با مشکل امروز مسکن مهر روبهرو نشويم که پاسخ کوتاه در اين مقوله از نگاه بيهويتي و ناپايداري است، هرچند در بعد سياسي و اقتصادي در يک نگاه کوتاهمدت مؤثر بوده اما درنهايت، بيهويتي ساختار نوساز شهري آن را لمس ميکنيم.

معماري در ساختار شهري امروز دچار نوعي از تهاجم فرهنگ غرب شده که فاقد درک واقعيتهاي جامعه ماست و از سوي ديگر در شرايط اجتماعي و فرهنگي آشفته جامعهاي قرار گرفته که در طول کمتر از چهار دهه تغيير ساختار زيستمحيطي صد در صد (مهاجرت از روستاها به شهرها) را در پي داشته است . لذا بايد در جايگاه ديگري به دنبال مفهوم هويت در معماري همگون با ساختار شهري امروزمان گشت چراکه برخلاف گذشته از معناي قديمي خود فاصله گرفته و با تحول و توسعه ساختار زيستمحيطي آشفته شهري امروز نتوانسته است همآغوش فکري قابلبيان و درک، بهويژه از نگاه توسعه در بهسازي و نوسازي بافتهاي نوساز و فرسوده شهري داشته باشد، بلکه گريبانگير بيهويتي فرهنگ معماري در بافت شهري است.

ارائه راهحلهاي يکطرفه در بعد تکنولوژي يا نوسازي و يا تعريف معابر شهري و مشوقهاي مالي و اضافه تراکم و يا تدوين ضوابط و مقررات شهرسازي و توسعه مسکن (همچون مسکن مهر) و يا حتي نگرش تکبعدي در نوسازي بافتهاي فرسوده شهري و يا قانون شهرداريها و مصوبات شوراهاي شهري از نگاه تکبعدي اقتصادي نميتواند پاسخگوي ما در هويت بخشي ساختار مطلوب شهري و شهرنشيني پايدار بدون درک و پذيرش انواع روشها و چهارچوبهاي تصميمگيري جمعي با بهرهگيري از تکنيکهاي جديد باشند.

 

*عضو سازمان نظاممهندسي  استان تهران