نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مقبره پیرپالان دوز

وارد حرم امام رضا(ع) که ميشوي، در قسمت شمال شرقى حرم بنايى چهارگوش با گنبدى پيازي شکل و  و زيبا  بر فراز آن و ايواني آجري روبه روي آن ميبيني که شکوه وصفناپذيري دارد.

اين آرامگاه مربوط به محمد عارف عباسي، از عرفاي بزرگ قرن دهم هجري معروف به پير پالاندوز است. ميگويند وي از اقطاب  مهم سلسله ذهبيه بوده است اما به خاطر عشق و ارادت به امام رضا (ع) هميشه روبه روي حرم و در همين مکاني که  مقبره وي قرار دارد، ،به کار کفاشي و پالاندوزي مشغول بوده و  پس از شتافتن به ديار باقي نيز همانجا دفن ميشود.

ابن بنا در  سال 985 قمري توسط سلطان محمد خدابنده  ساختهشده و بعد از انقلاب نيز توسط آستان قدس بازسازيشده است. نقل است روزي شيخ بهايي روزي از او مي پرسيد: اي پيرمرد! چرا جاي ديگري نميروي و در همين مکان زندگي ميکني؟ پاسخ مي دهد: اي شيخ! من عاشق امام رضا هستم. قادر بر کيمياگري هم هستم اما از امام جدا نميشوم.

برخي معتقدند قبل از اينکه  پير پالاندوز در اين مکان  دفن شود يکى از عرفاى مشهور توس به نام ابونصر سرّاج در اوايل سده پنجم در آنجا مدفونشده است.

در داخل مقبره احساس خوبي به آدم دست مي دهد.آرامش را از طريق نقاشيهايي که بر سقفها شکل گرفته و از دوران صفوي بهجاي ماندهاند ميتواني حس کني. نماي بيرون و درون مقبره با لچکيهاي کاشيکاري و زيبا زينت يافته است.سقف اين بنا مثل تمام بناهاي ديگر بسيار ساده است و فقط در وسط آن يک نقش به کار رفته که خيلي تيره است.

داخل آرامگاه، شاهنشينى وجود دارد که يزدي بنديهايي نيز در بالاى آن اجرا شده و جلوه بسيار زيبايي دارد. بدنههاى بنا، از دوران صفويه، داراى تزئينات نقاشى بوده که بر اثر گذشت زمان و نفوذ رطوبت، جز بخش کمى از آن، که مرمت و ثابت شده، بقيه از ميان رفته است. در زير کاسه گنبد نيز ترنج زيبايى با نگارههاى گياهى نقشاندازى شده است.

نماى خارجى بنا به ايجاد تاقنماهاى تيزه دار آجرى و پشت‌‌بغلهاى کاشى و قابهاى مستطيل تزئينى بر فراز آنها، در عين سادگى، منظرهاى زيبا دارد. سطح گنبد پيازى شکل فراز بنا که بر روى گردنى استوانهاى شکل استوار شده، داراى پوشش سادهاى از کاشى فيروزهاى است. شکل کلى بنا و بازمانده‌‌هاى نقاشىهاى درون آن، بنا را اثرى از دوران صفوى معرفى مىکند که در سال 985 هـ.ق ساختهشده است. تاريخ مزبور، بر کتيبه سنگ سفيد مربعى کندهشده است.

مقبره پير پالاندوز در مشهد، خيابان نواب صفوي، ضلع شرقي حرم امام رضا (ع) واقعشده و اين اثر در تاريخ 5 ارديبهشت 1356 با شماره ثبت 1375 بهعنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.