نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ميداني براي انقلاب نمادها

گروه معماري دکوراسيون: ماجراي انتخاب نماد حجمي تازه براي ميدان انقلاب اسلامي به سال 1386 و سر برآوردن ايستگاه مترو از اين ميدان بازميگردد که نماد حجمي اوليه اين ميدان را که طراح آن ايرج اسکندري بود به کناري نهاد.اين اتفاق با واکنشهاي بسياري روبهرو شد و شرکت مترو وعده داد که تا پايان کار ساخت مترو، اين اثر به جايگاه اوليه خود بازگردد، اما اين اتفاق عملي نشد و نماد حجمي ديگري که حالا به گفته طراحش، کپيبرداري بسيار زشتي از طرح اوليه اوست و به شکل نامناسبي نيز اجراشده، اکنون در گوشهاي از اين ميدان قرار دادهشده است.پسازآن مسئولان به اين فکر افتادند که اثر حجمي تازهاي را براي ميدان انقلاب اسلامي بسازند که درخور شأن اين ميدان باشد. سرانجام بعد از بحث و بررسيهاي بسيار اين نتيجه حاصل شد که اين اثر منتخب از طريق اعلام فراخوان عمومي و با نظر هيئتداوران و کارشناسان امور انتخاب شود.

پس از چند دوره برگزاري مسابقه، سرانجام طراحي اين نماد به سعيد روانبخش سپرده شد و گنبدي از وسط اين ميدان سر برآورد که سازه ششضلعي گنبدي شکل نقش برجسته است که بخشي از اين گنبد آجرکاري و بخش ديگر کاشيکاري شده بود. روي اين سازه ششضلعي گلهاي نقش برجسته به نشانه شکوفههاي انقلاب ديده ميشد اما اين سازه نيز با واکنشهاي رسانهاي بسياري مواجه شد چراکه شکل اين سازه و اشکال آن را برگرفته از نمادهاي جريانهاي ماسوني دانستند که نتيجه آن تخريب بخشي از اين سازه بود.در ادامه سازمان زيباسازي رايزنيهايي را با مرکز هنرهاي تجسمي حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي براي طراحي نماد حجمي ميدان انقلاب اسلامي داشت و حوزه هنري نيز طرح خود را در اين زمينه تهيه کرد. در فراخوان اول از سوي مسئولان سازمان زيباسازي اعلام شد که هيچ اثري شايستگي اجرا در ميدان انقلاب را نداشته است، در فراخوان دوم که سال 93 منتشر شد، معيارهايي چون اثر هويت گرا و منطبق با متن وقايع تاريخي ميدان، اثري شاخص و ملهم از رويدادهاي اجتماعي و حماسي ميدان، قابليت نماد شدن اثر بهعنوان تصويري از ميدان انقلاب اسلامي تهران درمجامع رسانهاي بينالمللي، بستر شکلگيري اثر طبيعتمحور بر اساس مفاهيم زيباشناسي وحدت شکلي اثر با زمينه کالبدي و بهرهگيري از نگاه تکنولوژيک در انتخاب مصالح و سازماندهي نحوه ساخت، در نظر گرفته شد و آثار ارسالي از سوي هيئتداوراني متشکل از محمد بهشتي، مهدي چمران، حبيبالله صادقي، مهدي حجت، طاهر شيخ الحکمايي و محمدحسين حليمي داوري شد. نتيجه اين فراخوان چندي پيش از سوي سازمان زيباسازي و به نقل از رياست اين سازمان جمال کامياب اعلام شد.اثري که بهعنوان منتخب براي اجرا در ميدان انقلاب اعلام و تصوير آن رونمايي شد، با واکنشهاي هنرمندان، مسئولان و حتي هيئتداوران اين مسابقه روبرو شد چراکه اين طرح منتخب بعد از سالها کشوقوس، انتظارات جامعه هنري و مردمي را که مشتاقانه در انتظار رونمايي طرح نماد حجمي اين ميدان بودند، برآورده نکرد. تعدادي از هنرمندان و مسئولاني که با موضوع طرح نماد حجمي ميدان انقلاب اسلامي مرتبط بودند، نظرات خود را به شرح زير بيان کردهاند:

اين اثر در  شان مردم نيست

ايرج اسکندري طراح اولين نماد حجمي ميدان انقلاب با بيان اينکه طرح جديدي که براي اين ميدان انتخابشده در شأن مردم و اين ميدان مهم شهر نيست، ميگويد:« اثر منتخب اين مسابقه با برداشتي سطحي از انقلاب طراحيشده و هيچ مطابقتي با ويژگيهايي که در فراخوان سازمان زيباسازي براي طراحي اين اثر اعلامشده بود، ندارد».

طرح حجمي ميدان انقلاب اسلامي اجرايي نميشود

محمدمهدي تندگويان سخنگوي کميسيون شهرسازي و معماري شوراي شهر تهران نيز درباره انتخاب اين طرح ميگويد:« طرح ميدان انقلاب اجرايي نخواهد شد چراکه در حال تدوين طرح جامع ميادين شهر تهران هستيم و طي آن نامهاي به معاونت شهرسازي و سازمان زيباسازي در خصوص ساماندهي ميادين پايتخت ارسال کرديم که در آن تأکيد شده تغييري در 30 ميدان و معبر اصلي شهر داده نشود».وي از تدوين طرح جامع ميادين شهر تهران خبر داده و ميافزايد:« بر اساس اين طرح جامع، طراحي ميادين بزرگي مانند انقلاب، آزادي، جمهوري و... بايد از قوانين و ضوابط همسان و خاصي پيروي کند».

طرح انتخاب هيئتداوران نيست

سيد محمد بهشتي يکي از داوران مسابقه «طراحي نماد حجمي ميدان انقلاب اسلامي» درباره انتخاب اثر برگزيده اين مسابقه ميگويد: «من در جريان جزئيات اين ماجرا نيستم اما به نظر ميرسد که طرح منتخب اعلامشده، نتيجه داوري هيئتداوران نيست اما از اينکه چه اتفاقي منجر به اعلام اين طرح بهعنوان برگزيدهشده است، بياطلاع هستم».وي ميافزايد:« تا آنجا که به خاطر دارم، طرحهاي ارسالي خوبي به اين مسابقه رسيده بود».

چهار کبوتر قابلقبول نيست

مهدي حجت، عضو ديگر هيئت انتخاب نماد جديد ميدان انقلاب معتقد است:« طرح نهايي ارائهشده براي اين ميدان انتخاب هيئتداوران نبوده و اين نماد ترکيبي از برخي از آثار برگزيده است».وي با بيان اينکه پيمانکار از هيئتداوران درخواست کرده بود اگر در ميان طرحهاي دوم و سوم، طرحي انتخاب و کامل و جامع شود، احتمال موافقت با آن طرح وجود دارد که ما نيز با اين پيشنهاد موافقت کرده بوديم،ميگويد: «اينکه چهار کبوتر را کنار هم بگذاريم و يک نماد را براي ميدان مهمي چون انقلاب انتخاب کنيم، قابلقبول نيست».

نشانهها بسيار گويا است

حسين شناور يکي از دو طراح نماد جديد ميدان انقلاب نيز به برخي انتقادها پاسخ داده و اظهار ميدارد: «المانهاي ايراني- اسلامي در اين طرح در نظر گرفتهشده است».اين هنرمند مجسمهساز با بيان اينکه طرح برگزيده قابليت ارتباط برقرار کردن با همه طيفهاي مخاطبانش را دارد، ميگويد:« اثر برگزيده هم ساده است و هم قابليت ارتباط برقرار کردن با مخاطب خاص و عام را دارد؛ چراکه نشانهها و المانهاي بهکاررفته در آن بسيار گويا و رسا است و از دل همين مردم و ريشههاي فرهنگي آنها برآمده است».وي در توضيح اين المانها تصريح ميکند:« گنبد فيروزهاي آن که يادآور معماري   ايراني اسلامي ماست و کبوتران موجود در اين اثر نيز بهنوعي جزئي از معماري ايراني و اسلامي محسوب ميشود که در نظر مخاطبان بسيار آشناست.وي ميافزايد:« در اين اثر دروازهاي از خون ديده ميشود که الماني شناختهشده براي مردم کشور ماست و دروازهاي است که تاريخ اين ملت و کشور را نشان ميدهد.همچنين جمعيتي از کبوتران سفيد را ميبينيم که از روي گنبد فيروزهاي رنگ به سمت آسمان در پروازند و يادآور جمعيتي از مردم ماست که انقلاب کرده و بهسوي آسمان حرکت کردهاند. اين المانها برخاسته از ريشههاي فرهنگي و انقلابي ما ايرانيهاست».

اهل نظر مشارکت کنند

روحالله شمسيزاده يکي از دو طراح برگزيده براي ساخت نماد حجمي ميدان انقلاب اسلامي است که  درباره اين طرح ميگويد:« اين اثر با مشاورههاي مختلف کارشناسي در 10 مرحله اصلاحشده و مباحث مختلف از قبيل فرم اثر، مفهوم آن و مناسباتش با ميدان، نمادشناسي، رنگ فضا و ...از طريق مشاورههايي که با تيمهاي مختلف کارشناسي داشتهايم، بررسيشده است، بنابراين نگاه ما تک جانبه نبوده است، حتي تا زمان نصب اثر، فضا براي ارائه نظرات کارشناسانه باز است و اهل نظر ميتوانند در شکلگيري يک اثر فاخر ملي و حتي بينالمللي که جايگاه لازم را براي ميدان انقلاب داشته باشد، مشارکت کنند.

اکنون بايد منتظر ماند و ديد که آيا اين طرح منتخب با توجه به اهميت ميدان انقلاب اسلامي، فرصتي براي اجرا و نصب هميشگي در اين مکان را خواهد يافت يا خير.