نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

٦ ‌برابر متوسط جهانی انرژی مصرف می‌کنیم

«نقش نهادهاي متولي در توسعه فناوريهاي نفت، گاز و پتروشيمي» موضوع پنلي بود که همزمان با «چهارمين کنفرانس بينالمللي و هشتمين کنفرانس ملي مديريت فناوري» برگزار شد. دکتر«جعفر توفيقي» عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس و دبير ستاد توسعه فناوري نفت و گاز در معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري در اين رابطه مطالبي مطرح کرده که خواندن آن خالي از لطف نيست:

توسعه فناوري در صنايع

توفيقي توسعه فناوري در صنعت نفت، گاز و پتروشيمي را ضرورتي غيرقابل انکار دانست و گفت: در ضرورت توسعه تکنولوژي دو ديدگاه وجود دارد؛ نگاه اول اين است که ضرورتي ندارد وزارت نفت ازنظر تکنولوژي توانمند شود، بلکه کافي است تکنولوژي را دريافت کرده و با کمک آن نسبت به افزايش توليد اقدام کند. دسته دوم که نظريات خود را نيز در اين پنل مطرح کردند، مدافعان توانمندسازي تکنولوژيک وزارت نفت هستند و اعتقاد دارند ضروري است صنعت نفت به توانمنديهاي تکنولوژيک مجهز شده در اين راه سرمايهگذاري کند.

توفيقي افزود: استدلال اين گروه هم، بحث وابستگي شديد صنعت نفت به تکنولوژي و صدمه خوردن آن در شرايط خاص مانند تحريم است زيرا در شرايط تحريم، به دليل آنکه تکنولوژي صنعت نفت در اختيار کشورهاي ديگر بود، صدماتي به اين صنعت وارد شد. در واقع يکي از دلايلي که تحريمها باعث کاهش توليد نفت شد، ضعف تکنولوژي بود که اين موضوع با امنيت ملي هم در ارتباط است.

وي در بخش ديگر از سخنانش در مورد حوزه مشترك ايران با قطر (پارس جنوبي) گفت: به دليل ضعف تکنولوژي، ميزان برداشت ما به مراتب کمتر از قطر است. تکنولوژي امکان ميدهد از همان ظرفيت نفت و گاز بتوانيم ارزش افزوده بيشتري داشته باشيم اما اگر تکنولوژي نداشته باشيم، ناگزير به خام فروشي هستيم.

دولت بايد دخالت كند

دبير ستاد توسعه فناوري نفت و گاز در موردنظر كارشناسان مبني بر دخالت دولت گفت: نظر اکثريت بر اين بود که دولت درهرحال بايد مداخله کند زيرا انجام برخي زمينهها از توان بخش خصوصي خارج است. براي مثال، سياست خارجي که به تحريمها يا رفع آن منجر ميشود، در حيطه کاري دولت است. چون همان طور که ميدانيم تحريمها مانع ورود تکنولوژي به کشور و رفع آن سبب تسهيل واردات تکنولوژي ميشود که اين مسئله نيز در حيطه اختيارات دولت قرار دارد.

وي افزود: مسئله ديگر مربوط به زيرساختهاي آموزش وپرورش و مراکز دانشگاهي است؛ يعني جاهايي که مايههاي فرهنگي بحث تکنولوژي از آنجا آغاز ميشود. دولت موظف به فراهم آوردن زمينههاي خلاقيت و نوآوري در کشور است و ضرورت دارد دانش آموزان، جوانان و دانشجويان از همان ابتدا با تکنولوژي و کارآفريني آشنا باشند تا وقتي که به مرز کسب وکار ميرسند، به عنوان افرادي فن آور شناخته شوند. يکي ديگر از وظايف مهم دولت به کارگيري سيستمهاي مشوقهاي مالياتي، سيستمهاي حمايتي، گمرکي و تسهيل محيط کسب وکار است که بايد در اين زمينه نقش آفريني کند.

مداخله بايد تسهيل كننده باشد

توفيقي با بيان اينكه مداخله بايد تسهيل كننده و نه ممانعت كننده باشد، گفت: درمجموع، در مورد مداخله دولت اتفاق نظر وجود دارد، اما آنچه محل اختلاف نظر است، نحوه اين مداخله است؛ يعني در کجاها دولت بايد مداخله کند و به چه ميزان. برخي به نقش حداقلي دولت در توسعه تکنولوژي اعتقاد دارند و برخي ميگويند نقش دولت بايد در اين زمينه حداکثري باشد. وي افزود: به نظر من هرچند دولت درجاهايي بايد مداخله کند، اما به تدريج که مسائل حل وفصل ميشود و تکنولوژي توسعه پيدا ميکند، دولت ميتواند نقش خود را کم رنگتر کند.

دبير ستاد توسعه فناوري نفت و گاز ادامه داد: من جزو کساني هستم که به شدت اعتقاد به ظرفيتسازي تکنولوژي در صنعت نفت و گاز دارم و معتقدم کشور بايد از تمام ظرفيتهايش استفاده کند و دانشگاهها، مراکز پژوهشي، شرکتهاي دانش بنيان، پارکهاي علم و فناوري نيز يادگيري تکنولوژي را بايد در کشور گسترش دهيم زيرا صنعتي که تکنولوژي را توسعه ندهد و آن را به کار نگيرد، صنعت دانش بنيان نيست و نميتواند در اقتصاد دانش بنيان نقش آفريني کند و قادر به رقابت هم نيست.

وي افزود: صنعتي که توانمنديهاي تکنولوژيک نداشته باشد، اساسا قادر به رقابت نيست، مثلا در صنايع بالادستي نفت ايران برداشت از مخازن نفتي متوسط بين 20 تا25درصد است. اين يعني ميلياردها بشکه نفت و در حقيقت ميلياردها دلار نفت در زيرزمين مدفون ميماند و ما هيچ گاه نميتوانيم به آن دسترسي پيدا کنيم. اين در حالي است که کشورهاي صاحب تکنولوژي، ضريب برداشتشان را 60 الي 70درصد افزايش دادهاند. در شرايطي که بحث بهينهسازي مصرف انرژي در کشور مطرح است، با به کارگيري تکنولوژيهاي جديد ميتوانيم در بحث انرژي، صرفه جوييهاي عظيمي داشته باشيم.

شدت انرژي 6 برابر متوسط جهان

توفيقي در مورد بهرهوري صنايع گفت: مطابق آمار «شدت انرژي» در ايران شش برابر متوسط جهان است. شدت انرژي به مفهوم ميزان انرژي مصرف شده براي توليد يک واحد GDP است. اين به مفهوم اين است که ما داريم شش برابرمتوسط دنيا انرژي مصرف مي کنيم.