نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

صنایع پشتیبان مسکن در بـــــــحران

روند تدريجي چرخه رکود و تورم حاکم بر عرصه ساخت وساز کشور، سبب شد تا در ماههاي اخير ميزان توليد صنايع پشتيبان مسکن همچون سيمان، کاشي و سراميک، فولاد و... به شدت تحت تأثير اين شرايط قرار گيرد و فعالان اين بخش را با مشکلات عديدهاي روبه رو کند.

افزايش عرضه در برخي از محصولات توليدي و کاهش ظرفيت توليد و ضرردهي واحدهاي فعال و تعطيلي ديگر واحدهاي توليدي مصالح ساختماني منجر به رکود شديد بازار مصالح ساختماني شدهاست. فعالان صنعتي نسبت به تبعات ادامه اين روند همچون افت توليد کارخانهها و بيکاري هزاران کارگر شاغل هشدار ميدهند، موضوعي که متوليانش نه قادر به کتمان آن هستند و نه توانستهاند راهکاري براي حل آن پيدا کنند!

گزارشها حاکي است، برخي شرکتها براي پرداخت هزينههاي جاري خود مجبور شدهاند محصولات توليدي خود را بعضا زير قيمت تمام شده بفروشند و يا با کاهش ميزان توليد، با بخشي از پرسنل خود تسويه حساب کنند. راه ديگر هم دپوي مصالح توليدي است که به دليل عرضه نبود تقاضا روي دست آنها ماندهاست.

اکنون بيشتر واحدهاي صنعتي در بخشهاي مختلف از جمله کارخانههاي توليد سيمان، فولاد و يا کاشي و سراميک و با مشکل کمبود نقدينگي و بازار تقاضا مواجه هستند. صنايع پيشگام و وابسته به مسکني که با بروز رکود در عرصه ساخت وساز، مشکلات تازهتري گريبان آنها را گرفتهاست، اين در حالي است که اين دسته از فعالان به عنوان کارآفرينان اين صنعت، از حمايت دولت در شرايط بحراني بيبهرهاند.

فعالان صنعتي ميگويند: توليدات مصالح ساختماني در سياست گذاريها و برنامههاي آتي مسکن و خروج از رکود چندان که بايد موردتوجه قرار نگرفته، اين در حالي است که تحرک در اين نوع صنايع پشتيبان، ميتواند اثرات متفاوتي بر بازار کار به جا بگذارد.

در اين ميان تنها فرمولي که براي برون رفت از اين شرايط بحراني از سوي آنان پيشنهاد ميشود، تمرکز بر فعاليتهاي صادراتي است که آن هم به دليل وضعيت موجود بازارهاي بينالمللي نميتواند صنايع اين بخش را از مشکلات بسيار زيادي که دارد، خلاص کند.

يحيي آل اسحاق، رئيس اتاق بازرگاني تهران در تازهترين اظهاراتش با بيان اينکه «در حال حاضر مبادلات تجاري بين ايران و همسايگان بسيار اندک است» بر اين موضوع صحه ميگذارد!

سرنوشت سيمان در دستان داعش

يکي از اين صنايع، صنعت سيمان با سابقهاي حدود 80 سال در کشور است. با توجه به اهميت سيمان و کلينکر يا ماده اوليه توليد سيمان در توليد محصولات و مصالح ساختماني، اين صنعت از جايگاهي استراتژيک برخوردار است. نکته برجسته و مهم ديگر ، جايگاه صادراتي اين محصول است که اين روزها به واسطه جنگ و تحولات پي درپي بازارهاي هدف دستخوش اتفاقات ناخوشايندي است.

اکنون اين محصول با مازاد مصرف در کشور مواجهاست، آن هم در شرايطي که با قيمت مصوب و يا حتي پايينتر عرضه ميشود. دراين باره شيخان، دبير انجمن صنفي کارفرمايان صنعت سيمان کشور اعلام کرده، در شش ماهه سال 93 بيش از 6درصد کاهش توليد داشتهايم که بيشتر ناشي از رکود صنعت ساختمان در کشور است و تا بسته خروج از رکود اجرا نشود روند کاهش توليد ادامه خواهد داشت.

طبق آمار تعداد کارخانههاي سيمان از 36 کارخانه در سال 80 به 70 کارخانه در سال 93 رسيده و ميزان توليد سيمان از 6/26 ميليون تن در سال 80 به بيش از 70 ميليون تن در سال 93 رسيدهاست. درنتيجه طي 11 سال اخير شاهد 163درصد رشد توليد سيمان بوده ايم؛ درنتيجه با توجه به شرايط موجود ميزان قابل توجهي از سيمان توليدي در انبارها ذخيره شده و کار به جايي رسيده که براي حل اين مشکل پيشنهادشده تا براي استفاده از ظرفيت مازاد توليدي، روکشهاي بتني جايگزين روکش آسفالت شوند، همچنين براي تغيير روش ساخت در اسکلت ساختمان، بتن جايگزين فولاد در ساخت وسازها شود؛ اقدامي که در دستور کار قرار گرفتهاست.

اتکا به بازارهاي بينالمللي، چگونه؟

از طرفي فعالان اين صنعت راهکار پيشنهادي براي حل اين مشکل را تقويت صادرات دانستهاند، اما آيا در شرايط فعلي ميتوان به بازارهاي بينالمللي اتکا کرد؟.

بر اساس اين گزارش، براي توليدکنندگان سيمان، کشور عراق با 57درصد از کل حجم صادرات در رتبه نخست قرار دارد و بازار اصلي ايران به شمار ميرود، اين در حالي است که ورود داعش به اين مناطق وضعيت بازارهاي منطقه را مختل کردهاست.

اين موضوع گريبان صنعت کاشي و سراميک را نيز گرفتهاست، چنانکه يک توليدکننده کاشي و سراميک ميگويد: ايران داراي بازارهاي منطقه ازجمله شمال عراق پيش از حضور نيروهاي داعش در منطقه بوده و حدود 100 ميليون مترمربع کاشي و سراميک صادر ميکرد، اما اکنون روند صادرات به اين کشور مختل شدهاست.

طبق آمار ميزان توليد کاشي و سراميک در کشور سالانه 700 ميليون مترمربع است، 50درصد توليدات کارخانههاي داخلي به بازار مصرف داخلي عرضه ميشود اما براي 50درصد باقي مانده نيز بايد تدابيري اتخاذ شود؛ ازجمله اينکه با توجه به وضعيت فعلي بازارهايي چون عراق، بايد به دنبال بازارهاي جديد صادراتي بود.

به گفته اين توليدکننده، اکنون به دليل رکود بيسابقه ساخت وساز در کشور و مشکلات پيش روي صادرات، 300 ميليون مترمربع انواع کاشي و سراميک به ميزان يک سال مصرف کشور- درانبارها دپو شده و به همين جهت انجمن صنفي توليدکنندگان اين صنف تصميم به کاهش 30درصدي توليد در کارخانههاي توليد کاشي و سراميک گرفته تا از احتمال توقف خط توليد در واحدهاي توليدي جلوگيري کرده و بحران فعلي کارخانهها پايان پذيرد.

سنگ آهن صادراتي، مازاد مصرف داخلي

اما وضعيت توليد سنگ آهن صادراتي و فولاد چگونهاست؟ به گفته شکوري، رئيس انجمن توليد كنندگان و صادركنندگان سنگ آهن، در حوزه سنگ آهن موازانه توليد و مصرف وجود ندارد يعني مجتمعهاي فولادي داخلي، قدرت جذب تمام سنگ آهن توليدشده در معادن كشور را ندارند و علت اصلي صادرات 24 ميليون تن سنگ آهن در سال گذشته، نبود بازار داخلي براي مصرف است. اين انجمن در سال گذشته بيش از50 ميليون تن توليد سنگ آهن داشته كه از اين مقدار، 26 ميليون تن آن در داخل مصرف شده و 24ميليون تن آن محلي براي عرضه نداشته و به ناچار صادرشدهاست.

کاهش ظرفيت توليد و تعطيلي کارخانهها

صنعت آجر هم به عنوان ابتداييترين و پايه ايترين مصالح ساختماني در پروسه توليد ساختمان در ايران نيز از اين قاعده مستثني نيست. بازار اين مصالح در ماههاي اخير با رکودي همراه بوده که به کاهش ظرفيت توليد و نيروي کار در کارخانهها و تعطيلي برخي کورهها انجاميدهاست. به گفته منبع چي رئيس اتحاديه فخاران تهران، تعداد واحدهاي آجرپزي در استان تهران از 300 واحد به 150 واحد رسيده و ميزان توليد هر کارخانه آجرپزي از روزانه 50 تا 70 تن به 10 تا 15 تن آجر کاهش يافتهاست.

بر اساس اين گزارش، صنعت گچ نيز يکي ديگر از اين محصولات است که بعد از سيمان بيشترين مصرف را در صنايع ساختماني داشته و اين روزها با کم شدن تقاضا، توليد داخلي به نصف کاهش يافتهاست. در حال حاضر کارخانههاي توليدکننده گچ در کشور با 50درصد ظرفيت توليدي خود مشغول فعاليت هستند به گونهاي که ظرفيت بالقوه توليد کشور حدود 16ميليون تن در سال است اما به دليل شرايط فعلي توليد سالانه گچ در کشور به 8 تا10 ميليون تن ميرسد. هم اکنون واحدهايي هستند که با کمترين ظرفيت توليد خود فعاليت کرده و حتي برخي نيز مجبور به تعطيلي فعاليتهاي خود شدهاند.

مشکلات حمل ونقلي در بازارهاي هدف

دراين بين بازارهاي هدف ايران براي صادرات تنها محدود به کشور عراق نيست بلکه، صادرات به کشورهاي آسياي ميانه هم وجود دارد اما به شرط آنکه مشکلات زيرساختي حمل ونقل ريلي و جادهاي که هنوز براي صادرکنندگان ايراني تسهيل نشده، حل شود.

اين موضوع باعث شده تا عملا ايران قدرت رقابت با ساير کشورها را نداشته باشد، ضمن اينکه وجود تعرفههاي گمرکي براي ورود به اين بازارها بنا به گفته فعالان آن، به گونهاي است که اين اقدام براي آنها مقرون به صرفه نيست!

اما تنگناهايي که در اين فرآيند وجود دارد چگونه بايد رفع شود تا دستيابي به اين هدف تسهيل گردد؟ اين پرسشي است که مسئولان بايد به آن پاسخ دهند. در يک جمع بندي کلي ميتوان گفت؛ در صورت ادامه روند رکود حاکم بر صنعت ساخت وساز، بسياري از فعالان و کارآفرينان صنايع محصولات توليدي در آيندهاي نه چندان دور به جرگه بيکاران خواهند پيوست، اين در حالي است که اگر دولت در زمان مناسب به صنايعي که به دليل مشکلات فعلي در حال خروج از بازار هستند، کمک کند، بخش مهمي از مشکلات رکود عرصه ساخت وساز و بيکاري حل خواهد شد.