نشریه شماره   159   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بوی شیراز آید همی


گروه معماری و دکوراسیون: شهر شیراز مرکز استان فارس، یکی از کلان‌شهرهای ایران و از مهم‌ترین شهرهای توریستی ایران است. فاصله شیراز تا تهران حدود 919 کیلومتر است.این شهر از لحاظ پتانسیل گردشگری و جذب توریست از مهم‌ترین شهرهای کشور بوده و از لحاظ طبیعت گردی فرهنگی، آثار باستانی و اماکن زیارتی کم نظیر است. از مهم‌ترین آثار تاریخی این شهر می توان ؛ باغ دلگشا، باغ ارم، نارنجستان قوام، باغ عفیف‌آباد، باغ زیبای جهان‌نما، حافظیه، آرامگاه سعدی (سعدیه)، ارگ کریم‌خان، آستانه مبارکه حضرت شاه‌چراغ، دروازه قرآن، بازار وکیل، آرامگاه سیبویه، آستانه سید علاءالدین حسین، حمام وکیل، آرامگاه خواجوی کرمانی، بقعه هفت‌تنان، بقعه چهل‌تنان، موزه پارس، مسجد جامع عتیق، عمارت کلاه فرنگی و... را نام برد. با توجه به برگزاری پانزدهمین نمایشگاه صنعت ساختمان در شیراز بر آن شدیم تا آثار و مراکز دیدنی این شهر زیبا را از نظر بگذرانیم:

 

آرامگاه سعدی

آرامگاه سعدی یا سعدیه؛ آرامگاه یکی از بزرگ‌ترین شاعران قرن هفتم و تاریخ ادبیات فارسی، افصح المتکلمین، ابو محمد شیخ مشرف الدین بن مصلح‌الدین سعدی شیرازی است که در شمال شرقی شیراز، در انتهای خیابان بوستان و در مجاورت باغ دلگشا واقع شده است. بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرف انجمن آثار ملی در سال 1331 ه. ش. با تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی، در میان عمارتی هشت‌ضلعی با سقفی بلند و کاشی‌کاری شده ساخته و بازگشایی گردید.

باغ جهان‌نما

باغ زیبای جهان‌نما از آثار دوران کریم‌خان زند است که در خیابان حافظ واقع شده است. ساختمان کلاه فرنگی این باغ به شکل هشت‌ضلعی و همانند ساختمان کلاف فرنگی باغ نظر ساخته شده است و طرح و اسلوب این باغ شبیه باغ نظر بوده و سروهای کهنی آن را آراسته است. باغ زیبای جهان‌نما از آب رکن‌آباد مشروب می‌شده است.

نارنجستان قوام

نارنجستان قوام یا باغ قوام از عمارات دوره قاجاریه شیراز است که در محله بالاکفت و در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع است. احداث این بنا توسط علی‌محمد‌خان قوام الملک (1267-1257 ه. ق.) شروع‌شده و در حدود سال 1300 ه. ق. توسط میرزا محمدرضا خان، نوه قوام الملک اول و پدربزرگ قوام تکمیل شده است. ساختمان نارنجستان در حدود 940 مترمربع در زمینی به مساحت 3500 متر در دو قسمت شمالی و جنوبی بنا شد.

ارگ کریم‌خان

ارگ کریم‌خان یا زندان کریم‌خان، قصر سلطنتی و اندرونی کریم‌خان زند؛ حاکم شیراز بوده است که در سال 1180 ه. ق. به دستور وی ساخته شده است. در ساختن ارگ، معماری نظامی و معماری مسکونی هر دو باهم به‌کاررفته است، چرا که ارگ، خانه پادشاه بوده و باید از ضریب امنیتی بالایی برخوردار باشد.

باغ عفیف‌آباد

باغ عفیف‌آباد که آن را باغ گلشن نیز می‌نامند، در مغرب شیراز و در جنوب خیابان قصرالدشت و در انتهای خیابان عفیف‌آباد واقع است. این باغ در دوره صفویه از جمله باغ‌های آباد شیراز و مقر پادشاهان وقت بوده است. سازنده عمارت فعلی باغ با 17000 مترمربع زیربنا، میرزاعلی محمدخان قوام الملک دوم می‌باشد که آن را احداث نموده و قنات "لیمک" را که در 15 کیلومتری باغ و در محل قصر قمشه بود برای مشروب نمودن باغ خریداری کرد.

مسجد جامع عتیق

مسجد جامع عتیق (معروف به مسجد جمعه، مسجد جامع و مسجد آدینه)، از کهن‌ترین مساجد شیراز است که در شرق شاه‌چراغ قرار دارد. این مسجد دو ایوانی در سال 281 ه. ق. به دستور عمرو لیث صفاری ساخته شد. ساختمان مسجد که اولین هسته تاریخی شهر شیراز است، مشتمل بر بنایی مرتفع است که دارای چندین حجره و شبستان می‌باشد.

دروازه قرآن

دروازه قرآن شیراز، در نزدیکی تنگ الله‌اکبر و در میان کوه‌های بابا کوهی و چهل مقام، واقع شده و یکی از زیباترین دروازه‌های اسلامی می‌باشد. این تاق در زمان حکومت عضد الدوله دیلمی در فارس، ساخته شد و قرآنی نیز در آن جای داده شد تا مسافرین به برکت عبور از زیر آن، سفر را به سلامت به پایان برسانند که به مرور زمان تاق شکسته و تخریب شد.

شاهچراغ

شاهچراغ یا شاه‌چراغ آرامگاهی معروف و متبرک که امروزه به صورت یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی شیراز تبدیل شده ، محل خاک‌سپاری میر سید احمد، پسر امام موسی کاظم، امام هفتم شیعیان است و از این رو زیارتگاه بسیاری از شیعیان می باشد.

باغ ارم شیراز

تاریخ ساخت و بنیانگذار اولیه باغ ارم شیراز، به درستی مشخص نیست ولی توصیف‌هایی از آن در سفرنامه‌های متعلق به قرن دهم و یازدهم هجری آمده است. این باغ تنوع گیاهی بسیار بالایی دارد و انواع مختلف و متنوع گیاهان از اقصی نقاط جهان در این باغ کاشته شده است؛ به گونه ای که باغ به شکل نمایشگاه انواع گل‌ها و گیاهان درآمده است.

حافظیه

خواجه شمس الدین محمد شیرازی، غزل‌سرای بزرگ، متخلص به حافظ در آغاز سده هشتم هجری در شیراز متولد و در سال 792 ه. ق. در شیراز درگذشت.حافظیه حدود 65 سال پس از وفات حافظ( یعنی در سال 856 ه. ق. مصادف با 1452 م). شمس الدین محمد یغمایی، وزیر میرزا ابوالقاسم گورکانی؛ حاکم فارس، برای اولین بار عمارتی گنبدی شکل بر فراز مقبره حافظ بنا کرد و در جلوی این عمارت، حوض بزرگی ساخت که از آب رکن‌آباد پر می‌شد. در سال 1187 ه. ق. کریم‌خان زند بر مقبره حافظ، بارگاهی به سبک بناهای خود ساخت و بر تربتش سنگی مرمرین نهاد که امروز نیز باقی است.

حمام وکیل شیراز

حمام وکیل با 11 هزار مترمربع مساحت، 8660 متر زیربنا، 120 متر طول و 80 متر عرض در سال 1187 ه. ق. توسط کریم‌خان زند در محله درب شاهزاده، خیابان طالقانی فعلی و در حد فاصل حمام وکیل و بازار وکیل ساخته شده است. این حمام بزرگ،از پیشرفته‌ترین اصول معماری زمان خود برخوردار است.

عمارت کلاه فرنگی

عمارت کلاه فرنگی (آرامگاه وکیل) در میان باغ زیبایی بنا شده است. بنا به وصیت کریم‌خان زند (وکیل الرعایا)، جسد وی را در شاه‌نشین شرقی عمارت دفن کردند و آن را آرامگاه وکیل نامیدند. این عمارت به صورت هشت‌ضلعی بوده و به وسیله ازاره های سنگی یکپارچه و تزیینات کاشی‌کاری با نقوش اسلیمی، گل و مرغ، مناظر شکارگاه و صحنه‌های الهام گرفته از قصه‌ها و داستان‌های قدیمی تزیین شده است.

بازار وکیل

این بازار از شاهکار معماری دوره زندیه است که هنوز پر جنب و جوش به حیات خود ادامه داده است. بازار وکیل در محله درب شاهزاده جنب مسجد وکیل واقع گردیده و از ویژگی‌های این بازار می‌توان به زیبایی و معماری خیره‌کننده و تاق‌های ضربی با حفره‌های تعبیه‌شده در آن اشاره نمود که به منظور تهویه هوا ساخته شده است.

مسجد وکیل شیراز

مسجد وکیل از آثار مشهور دوره کریم‌خان زند است که جزو هنرمندانه‌ترین بناهای تاریخی شیراز محسوب می‌شود. این مسجد در حد فاصل موزه پارس و بازار وکیل واقع شده است. منبر 14 پله آن که از سنگ مرمر یکپارچه ساخته‌شده از دیدنی‌های کم نظیر بناست و عرض وسیع صحن مسجد در شبستان جنوبی آن، 48 ستون سنگی یکپارچه با حجاری‌های مارپیچ شیاردار دارد که در نوع خود بی‌نظیر است.

باغ دلگشا

این باغ در شمال شرقی شیراز و در نزدیکی آرامگاه سعدی واقع شده است. باغ دلگشا در دوره صفویه از باغ‌های معروف شیراز به شمار می‌آمده است. عمارت ارزنده‌ای از زمان قاجاریه در میان این باغ دیده می‌شود.