هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   199   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

معماري ايران اگرچه قرنهاست با فرهنگ اسلامي پيوند خورده، اما در گوشه و کنار کشور بناهاي کمنظيري نيز ديده ميشود که به يادگارهاي ماندني در دنيا تبديلشدهاند.

اين روزها که به آغاز سال نو مسيحي و تولد حضرت  مسيح  نزديک ميشويم، مناسب ديديم  در مورد کليساهاي شهر ايران تحقيق کنيم و بدانيم در هر شهر يا استاني کدام کليساها جنبه گردشگري دارند و ميتوان از آنها بازديد کرد.

مسلماً مسيحيان براي انجام فعاليتهاي مذهبي خود نياز به مکانهاي مذهبي چون کليسا داشتند و همين احساس نياز باعث احداث کليسا در نقاط مختلف ايران شد. ساخت کليسا در ايران بيشتر مربوط به سده هشتم هجري قمري و در زمان حکومت شاهعباس اول است. ساختار کليساهاي ايران ترکيبي از معماري ايراني و غير ايراني است.

کليساي برج ناقوس - قزوين

کليساي کانتور در قزوين واقع شده و کليساي کوچکي است اما همانند ديگر کليساها طرح چليپايي دارد و محراب آن رو به شرق است.  اين کليسا در زمان اشغال ايران در جنگ جهاني دوم توسط روس‌‌ها ساختهشده است. ورودي کليسا در ضلع غربي آن قرار دارد و شامل فضاي ورودي با سقف شيبدار و در ورودي است. پس از ورودي، پيش فضاي هال قرار دارد که بالاي آن برج ناقوس کليسا با ارتفاع حدود 11 متر به چشم ميخورد.

نمازخانه و محراب در هال قرار دارند و فضاي محراب نيز به شکل نيمدايره است و سقف بالاي آن نيز گنبدي است. اين کليسا، پلان چندضلعي نامنظم، نماي آجري قرمز و آجر لعابدار دارد و در فرمهاي تزئيني هندسي معماري آن نوآوري ديده ميشود. در محوطه اين کليسا دو مقبره قرار دارد که يکي متعلق به يک خلبان روسي است که بر اثر سقوط هواپيمايش در طول جنگ جهاني اول کشته شد و ديگري متعلق به يک مهندس راهسازي روسي است.

کليساي ننه مريم - اروميه

کليساي مريم مقدس در اروميه واقعشده است و برخي از تاريخ شناسان اين کليسا را دومين کليساي بزرگ جهان پس از کليساي بيت الحم فلسطين ميدانند. معماري اين کليسا با بقيه کليساها فرق دارد. در آن اثري از نيمکت و جايگاه اعتراف ديده نميشود و هر آنچه هست، دالانهايي تو درتويي است که با سنگ و ملات درست شدهاند.

محراب کليسا اتاقکي گنبدي شکل و تو در تو است که فقط کشيشها حق ورود به آن را دارند. روي پله و تاقچه کوچک جلوي محراب تصوير مسيح در حالتهاي مختلف و به شيوههاي متفاوت به چشم ميخورد.

کليساي ننه مريم صحن نسبتاً بزرگي دارد که از سال 1342 شمسي برجي جديد نيز بهعنوان سالن برگزاري مراسم رسمي به آن اضافهشده است. اين کليسا بيشتر بهعنوان محلي براي دعا و نيايش و يک بناي تاريخي حفظشده است. کليساي ننه مريم، کليساي شرق آشور هم ناميده ميشود و از قديميترين کليساهاي ايران و جهان به شمار ميآيد.

کليساي دزور دزور - ماکو

کليساي مريم مقدس در استان آذربايجان غربي واقعشده و به نام کليساي دزور دزور نيز معروف است و محل دقيق آن، ماکو و 12 کيلومتري شمال غرب قره کليسا است.

اين کليسا با سنگهاي تراشيده شده در حجمهاي مختلف ساختهشده است. نماي کليسا بسيار ساده و فقط اطراف پنجرهها و نورگيريها با ستونهاي کاذبي که به قوسي جناغي منتهي ميشوند تزيينشده است. سازندگان کليسا، سنگها را طوري تراشيده بودند که هر دو سنگ بهصورت چفتوبست به يکديگر متصل شدهاند. پلان کليساي مريم مقدس هم از داخل و هم از خارج صليبيشکل بوده و داراي گنبدي 16 ضلعي با 4 نورگير است.اين کليسا در سال 2008 ميلادي بهعنوان ميراث جهاني در فهرست يونسکو به ثبت رسيد.

کليساي وانک يا آمنا پرکيچ - اصفهان

کليساي وانک در محله جلفاي اصفهان قرار دارد و در زمان شاهعباس دوم ساخته شده است. وانک در زبان ارمني به معني جامع است. کليساي وانک به نامهاي سن سور و آمنا پرکيچ نيز ناميده ميشود و در سال1605  ميلادي در اراضي باغ زرشک احداث شد و پس از 50 سال توسعه يافت و بهصورت امروز درآمد. اين کليسا داراي گنبدي عظيم و ديوارهاي رفيع و تاقهاي بلند و زيباست. نمازخانه اصلي کليسا که به شکل متوازيالاضلاع است شامل دو قسمت چهارگوش است که قسمت اول شبستان بنا و قسمت دوم که زير گنبد خانه است، محل اجراي مراسم و سرودهاي مذهبي است.در گوشه حيات کليسا برج ناقوس زيبا و بزرگي ساختهشده که بر 4 ستون سنگي استوار است. دور تا دور گنبد داستان خلقت آدم و حوا است که به وسيله نقاشان ارمني ترسيمشدهاند.

کليساي سرکيس مقدس - تهران

کليساي سرکيس مقدس در خيابان کريمخان زند، ابتداي خيابان نجات الهي تهران واقعشده است. اين کليسا با هزينه شخصي فردي خير از ارامنه تهران به نام مارگار سرکيسيان به ياد همسرش و طرح مهندس اوژن آفتانديليانس در سال 1349 خورشيدي بنا شد.

از اين کليسا با عنوان نماد مسيحيت در تهران نيز ياد ميکنند. پلان بنا چه از داخل و چه از خارج شکل بازيليک دارد. همچنين يک گنبد در بالاي مرکز نمازخانه با نورگيرهاي بزرگ و دو برج گنبدي براي ناقوسخانه کليسا در قسمت غرب بنا و دو سمت ورودي اصلي کليسا قرار دارند. بناي يادبود کشتار ارامنه به دست حکومت عثماني در سال 1915 ميلادي نيز در محوطه کليسا قرار دارد.

کليساي قلب مقدس مسيح کرمانشاه

اين کليسا در سال 1914 ميلادي به دستور «اسقف يوحنانيان» در زميني به مساحت 280 مترمربع بنا و توسط ايشان تقدس شد. زيربناي اين کليسا با احتساب فضاي سرايداري، اتاقها و ساير تأسيسات يکصد و شصت مترمربع است. مصالح بهکاررفته در بنا، آجر و داراي مختصر تزيينات و آجرکاري است.

نماي خارجي ضلع غربي کليسا داراي سه تاق نما است. در تاق نماي مياني، ورودي کليسا قرار دارد و در تاق نماهاي طرفين دو پنجره ديده ميشود. اين در و پنجرهها با قالبهاي آجري که در بالا به قوسي زيبا ختم ميشوند، تزيين شدهاند. تزيين نماي خارجي اضلاع شمالي و جنوبي کليسا نيز تاق نما و پنجرههاي قوس داراست. با اين تفاوت که در ضلع جنوبي پنجرهها مسدود شده و از آنها بهعنوان تاقچه استفاده ميکنند. نماي اصلي کليسا با سنتوري که در وسط يک نورگير به شکل صليب تعبيهشده، تزيينشده است. بام بنا شيرواني و سقف آن از داخل با چوب کار شده است.

كليساي هُوانس مقدس- مراغه

اين كليسا يكي از كليساهاي ارامنه كاتوليك است و نام آن از اسم يكي از حواريون حضرت عيسي ( ع) به نام  يوحنا  كه ارامنه به آن هوانس ميگويند، گرفتهشده است. اين كليسا روي تپهاي و در 40 كيلومتري شمال غربي تبريز قرار دارد. هرچند قدمت بناي اين كليسا را به قرون پنج و شش ميلادي نسبت دادهاند ولي بناي اصلي بارها بر اثر ويراني تجديد بنا شده است.

قدمت بناي فعلي كه توسط معماران روسي و فرانسوي ساختهشده است، به سال 1840 ميلادي ميرسد. كليساي هوانس در اثر زلزله 1936 ميلادي آسيب جدي ديد و بعد از آن درها و پنجرههاي بنا به تاراج رفت. بنا بهصورت مستطيل در ابعاد 18.5 × 6.5 متر، با نماي آجري ساختهشده و شامل سه قسمت ورودي، تالار مركزي و محراب است . ايوان آجري بنا بهوسيله دو راهپله به برج ناقوس كليسا كه بهصورت ستارهاي 16 ضلعي است و 12 متر ارتفاع دارد، راه مييابد. پوشش تاق مركزي بهصورت استوانهاي و گنبد مخروطي است. محراب نيز در قسمت شرقي با گنبدي كوچك تر قرار دارد .