چالش بزرگ آینده اوپک

شمار نشریه : 198

پس از يکصد و شصت و ششمين نشست مشترك اعضاي اوپك، عبدالله سالم البدري رئيس قبلي اوپك در جمع خبرنگاران حاضر شد و به سؤالات آنها پاسخ داد. طبق پيشبينيها تثبيت توليد اوپك در همين ميزان، بيش از نياز بازار است كه با كاهش قيمت نفت از بشكهاي 100 دلار به بشكهاي 80 دلار در ابتدا همراه شد و اينك همان طور كه كارشناسان پيش بيني ميكردند اين قيمت به 60 و 66 دلار براي هر بشكه كاهش خواهد يافت. تصميم اعضاي اوپك در نگهداشت سقف توليد با واكنش هيئت روسي نيز مواجه شد چراكه اين تصميم بر اقتصاد روسيه، ايران و ونزوئلا تأثير منفي خواهد گذاشت. بر اساس اين تصميم توليد نفت در كشورهاي عضو اوپك در سقف 30 ميليون بشكه نفت در روز باقي خواهد ماند.

واكنشها به تصميم اوپك

آنتوان سيلونوف، وزير دارايي روسيه گفت: نياز است مسكو با توجه قرار دادن قيمت تازه نفت در مورد بودجه خود به بازنگري بپردازد و«بايد برنامهها و طرحهاي اقتصادي و مالي خود را با لحاظ كردن شرايط جديد اقتصاد كلان طراحي كنيم، البته به اعتقاد ما اين تغييرات به سرعت صورت نخواهد گرفت .». بر اساس گفته ماكسيم اورشكين، يكي ديگر از اعضاي هيئت روسي اين تصميم تأييد ميكند كه روسيه قبلا بايد بودجه خود را با در نظر گرفتن قيمت كمتر از 100 دلار تنظيم ميكردهاست. وي ميگويد: «براي مدت زماني طولاني اين قيمت پايين تثبيت خواهد شد، ما ميبايست بودجه را با قيمت پايينترين تنظيم ميكرديم.»

ارزش روبل، ارز رسمي روسيه با قيمت دلار ارتباط نزديكي دارد. همان روندي كه در روزهاي اخير بر قيمت ريال ايران هم تأثير گذاشتهاست. به گونهاي كه ارزش ريال در مقابل دلار کاهش يافتهاست. اين به آن معني است كه نزول قيمت نفت و ارزش ريال، تورم را افزايش خواهد داد؛ آن هم در شرايطي كه پس از يك سال تلاش مستمر، تورم نقطه به نقطه كشور کاهش يافتهاست.

بيژن زنگنه، وزير نفت جمهوري اسلامي ايران نـيز در گفتگو با شبكه تلويزيوني

« سي ان ان» در مورد تصميم فعلي اوپك گفت: فکر نميکنم که اين پيشنهاد به نفع همه کشورهاي عضو اوپک باشد؛ چون برخي از کشورهاي عضو اوپک با اين توافقنامه مخالف بودند اما براي وحدت و همبستگي اوپک ما تصميم گرفتيم اقدامي خلاف اين تصميم انجام ندهيم.

زنگنه با بيان اينكه برخي از توليدكنندگان اوپك فكر ميكنند اين اقدام براي بالا بردن ماسه نفتهاي آمريكا است، گفت: ماسه نفتهاي (شيل) آمريکا يک چالشي بزرگ براي آينده اوپک است و نفت شيل اکنون با نفت متعارف و عادي رقابت ميکند و باعث کاهش سهم کلي اوپک از بازار ميشود.

اكوادور، ونزوئلا، ايران و. آمريكا

دراين بين كشورهاي اكوادور، ونزوئلا و ايران بيشترين صدمه را خواهند ديد. در اين كشورها بودجه كاملا بر اساس درآمد نفت بسته ميشود و قدرت اجراي برنامههاي اجتماعي همانند يارانهها در ايران و ونزوئلا بسيار كاسته ميشود. بر اساس نظرات كارشناسي ونزوئلا براي تنظيم بودجه و انجام پروژههاي اجتماعي و عمراني خود به نفتي با قيمت 150 دلار براي هر بشكه و ايران به نفتي با قيمت 140 دلار براي هر بشكه نياز دارد.

بازنده ديگر اين شرايط ايالات متحده آمريكا است. گرچه ماسه نفتهاي امريكا به قيمت پايينتر، بازار را آسان به دست خواهد آورد اما بازار شيل با كاهش قيمت نفت، كاسته خواهد شد. به نظر ميرسد تنها برنده اين اوضاع در حال حاضر عربستان سعودي است كه همچنان حتي اگر قيمت نفت پايينتر از اين نيز برسد به سود بالايي خواهد رسيد. عربستان به صورت حساب شده در راستاي خارج کردن شيل از گردونه بازار حركت كردهاست و ارزش ماسه نفت شركت شيل به پايينترين سطح خواهد رسيد كه به تثبيت موقعيت عربستان در بازار نفت خواهد انجاميد. ضمن اينکه اگر پروژههاي شيل در آمريكا متوقف شود به نظر ميرسد نقش شركت نفت عربستان افزايش يابد.

در تصميمات جديد اوپك گويا سياست نقش بيشتري بازي كردهاست تا اقتصاد، هرچند سياست هميشه در تصميمات اوپك نقش داشتهاست. يونگ يكي از متخصصان نفتي نگاه متفاوتي دارد. وي ميگويد: مشكلي كه در آمريكا وجود دارد اين است كه اين كشور هميشه براي افزايش بيشتر توليد كوشيدهاست و اگر كارتل اوپك ناگهان قيمت را پايين بياورد شيل (‌Shale‌) اين شكاف را پر خواهد كرد.

اما شركت نفتي تيكون اين اقدام اوپك را تصميمي عليه آمريكا ميداند كه با كم شدن قيمت نفت به بشكهاي 70 تا 80 دلار براي هر بشكه محصولات اين شركت را غيرقابل رقابت ميكند. به گفته لئونيد فدون يكي ديگر از كارشناسان نفتي در گفتگو با سايت خبري بلومبرگ با رفع خطر بازار حاشيهاي نفت آمريكا اوپك در سال 2016 دوباره قيمت نفت را بالا خواهد برد. لازم به ذكر است نشست بعدي اوپك ژوئن 2015 برگزار خواهد شد.

موضع ايران

وزراي نفت ايران و عربستان سعودي در ابتداي نشست وين به ديدار هم رفتند تا راهي براي جلوگيري از كاهش غيرمنتظره نفت پيدا كنند. در ملاقات علي النعيمي و بيژن زنگنه كه طبق گزارش خبرگزاريها بسيار گرم و صميمانه بود زنگنه درخواستي در مورد كاهش سقف توليد اوپك نميكند و پيداست كه مواضع از قبل روشن شدهاست. در اين ديدار النعيمي بيشتر نگران اين موضوع بود كه غير اوپکيها به ويژه روسيه همكاري لازم را در مورد كاهش نفتشان انجام ندهند و سهم بازار اوپك از دست برود.

الکساندر نواک، وزير انرژي روسيه پيش ازاين اعلام کرده بود که اين کشور به عنوان بزرگترين صادرکننده انرژي جهان هيچ برنامهاي براي کاهش توليد نفت براي بالا بردن قيمتها ندارد.

موضع عربستان سعودي و آينده نفت

بخشي از انگيزه ايران براي توافق بر سر كاهش عرضه نفت، به پيشرفت توافقهاي هستهاي بازمي گردد. بااين حال ايران لابيهايي براي نگهداشتن قيمت نفت با روسيه و عربستان سعودي انجام داد. اما رويكرد عربستان متفاوت است و از ابتدا هم انتظار ميرفت كه اين كشور دخالت زيادي براي كاهش سقف توليد داشته باشد. وزير نفت عربستان در اين زمينه به خبرنگاران گفت: «ما قيمت نفت را تعيين نميكنيم بلكه بازار تعيين کننده قيمت است.»