نشریه شماره   198   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری ایرانی در حرم امام حسین (ع)

نخستين نشانه محل دفن پيکر امام حسين (ع) يک درخت سدره بود و امروز معماري باشکوه حرم اين امام، يکي از پرازدحامترين مکانهاي مقدس شيعيان است؛ بنايي که بارها مورد هجوم دشمنان قرار گرفت، اما امروز با نشانههايي از هنر هنرمندان ايراني، مانند يک نگين در کربلا ميدرخشد.

چند روز پس از واقعه عاشورا، پيکر امام حسين (ع) در همان محلي که به شهادت رسيده بودند، توسط قبيله بنياسد به خاک سپرده شد. از همان زمان براي قبر سيدالشهدا (ع) يک درخت سدره را نشانه گذاشتند تا محل دفن اين بزرگوار براي زيارت شيعيان مشخص باشد.

آنچه که امروز بهعنوان بناي اصلي آرامگاه امام حسين (ع) در کربلا وجود دارد، به دوره آلبويه متعلق ميدانند. ويژگي منحصربهفرد حرم امام حسين (ع) ششگوشه بودن ضريح است که بر اساس روايات گوناگون به دليل وجود قبر حضرت علياکبر (ع) در پايين پاي ايشان، حرم اينگونه ساختهشده است.

قرابت معماري ايراني با معماري حرم امام حسين (ع)

حميدرضا عظمتي ، معمار و عضو هيئتعلمي دانشگاه ، درباره معماري حرم امام حسين (ع) اظهار کرد: آنچه بهطور مشخص ميتوان درباره معماري حرم امام حسين (ع) گفت، اين است که اين حرم بهشدت متأثر از معماري ايراني ساختهشده است. بهطورکلي، معماري حرمها و بقاعي که در سطح کشور و در قلمرو ايران وجود دارد، بسيار نزديک به معماري اينگونه بناها در خارج از کشور است.

وي افزود: عصر صفويه يکي از دورههايي بود که معماري در کشور ما گسترش خوبي داشت و تکنولوژيهاي پيشرفتهتري به اين عرصه وارد شد. اين موضوع در معماري ساختمانهاي مهم دولتي، آموزشي و مذهبي مشهود است. تأثيرات اين تکنولوژي را ميتوان در حوزه معماري کشورهاي اطراف جستوجو کرد. بسياري از معماريهاي کشورهاي همجوار مانند پاکستان، افغانستان و کشورهاي آسياي ميانه و بهطور خاص، کشور عراق که قبور برخي ائمه (عليهمالسلام) در آنجا قرار دارد، تحت نفوذ معماري ايراني در دوره صفويه بودند.

سرپرست دانشگاه تربيت دبير شهيد رجايي درباره نزديکي معماري اين حرم با معماريهاي مشابه در ايران نيز گفت: امروز وقتي يک ايراني به حرم امام حسين (ع) و ساير بقاع متبرکهاي که در کشور عراق وجود دارد، وارد ميشود، بههيچعنوان احساس غربت نميکند، چون در معماري آنها قرابت بسيار زيادي با معماري بقاع داخل ايران وجود دارد. معماري ايران صد درصد در معماري اينگونه بناها در خارج از کشور نقش داشته است و معماران ايراني از سالها پيش بهعنوان هنرمندان ممتاز اين عرصه به کشورهاي ديگر ميرفتند و بهصورت مستقيم و غيرمستقيم در ساخته شدن شاهکارهاي معماري دنيا نقش داشتند. نمونه اين بحث، ساختمان تاجمحل در کشور هند است.

عظمتي ادامه داد: حتي همين حالا هم به دليل حساسيتهاي خاصي که ايرانيها به امامان شيعه دارند، معماري ايراني در ساخت و تعميرات و تزيينات حرم مطهر امامان (ع) نقش پررنگي دارد. وي درباره ويژگيهاي معماري حرم امامان (ع) گفت: ساختمان اين حرمها معمولاً يک نشانه براي شهر است. اين بناها همواره طوري ساخته ميشوند که بهعنوان يک نشانه در شهر در نظر گرفته ميشوند. درعينحال که بسيار باشکوه هستند، تناسبات انساني هم در آنها رعايت شده است. از ديگر ويژگيهاي معماري اين بناها ميتوان به محل نمازخواندن و نيايش زائران اشاره کرد که در آنها وجود سقفهاي بلند نشان از نزديکي به آسمان دارد. تزيينات متعددي که در اين بناها بهکاربرده ميشود نيز ناشي از توجهات و تعلقات ويژه و تا حدودي وجود تکنولوژي در زمينه معماري داخلي است.

اين استاد دانشگاه همچنين به نقاط مشترک معماري حرم امام حسين (ع) با ساير حرمهاي ديگر از جمله حرم حضرت ابوالفضل (ع) و امام علي (ع) در کشور عراق اشاره و تصريح کرد: ويژگي مشترک اين بناها اين است که يک بناي بزرگ هستند که روي آن يک گنبد مستقر است. اطراف گنبد رواقهاي جانبي براي نيايش تعبيهشده و بلافاصله بعدازآن با يک حياط مواجه ميشويم و بعد هم ديوار بلندي که به نظر ميرسد نقش حفاظتي و امنيتي در برابر هجوم دشمناني داشته که در دورههاي مختلف بهقصد تخريب بنا به آن حمله ميکردند.