نشریه شماره   197   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مقـدمه ای بر سیـستم مدیریت کیفیت در سازمان ها

امير فؤاد محسني * 

بدونشک كيفيت از ديرباز واژهاي بسيار دلنشين در تمام ابعاد زندگي انسان بوده است. از زماني كه انسان كالا را براي خود خلق ميکرده تا زماني كه مبادله پاياپاي بهعنوان انقلابي در تاريخ بشريت ايجادشده، همواره كيفيت به هر عنوان مطرح بوده است. در همه آن زمانها و بيشتر در زمان ما كيفيت در لواي قيمت پنهان مانده و نقش خود را كمرنگ كرده است ولي در عصري كه قدرت انتخاب براي هر انسان از حد و حدود كشور به گستره جهاني ميل كرده واژه كيفيت ارزشي دوچندان يافته است. در اين حين، استانداردهاي ملي و بينالمللي در مسير سير تعالي و كسب درجات كيفي، نقش مؤثري را ايفا نموده است. اين استانداردها با ارائه مفهوم دقيقتري از كيفيت و بيان ديگر ابعاد كيفيت همچون انعطافپذيري در برابر خواستههاي مشتري، تحويل بهموقع، مرغوبيت و انطباق با الزامات فني و هزينه، توانسته است عمق خواسته و نيازهاي مشتريان سازمان را شناسايي و در مسير دستيابي به آنها، حركت نمايد. بسياري از سازمانها و شرکتهاي فعال در صنايع توليدي و خدماتي در سراسر جهان، با بهرهگيري از الزامات استانداردهاي موجود، فرآيندهاي خود را بهبود بخشيدهاند و توانستهاند با بهکارگيري هر چه مناسبتر اين بايدها، به اهداف متعالي خود دست يابند. شايد بتوان گفت، از دستاوردهاي بارز اين الگوهاي استانداردشده، بهينهسازي فرآيندها، كاهش هزينههاي آشكار سازمان، كنترل هزينههاي پنهان، افزايش خوشنامي سازمان و بسياري موارد ديگر ميباشد كه جز در سايه اجراي درست فعاليتهاي صحيح محقق نميشود.

اساساً، استانداردهاي كيفي از ديرباز مطرح بودهاند ولي دوره علمي مهندسي كيفيت به سالهاي 1900 ميلادي به بعد بر ميگردد. همچنين منشأ شکلگيري سازمان بينالمللي استاندارد و استانداردهاي كيفيت در سالهاي جنگ جهاني دوم ريشه دارد. به عبارتي بشر، نياز به حفظ كيفيت را در تقابل با افزايش توليد و مصرف و گسترش خدمات، در اين دوران مشاهده نمود. لذا سري اول اين استانداردها تحت عنوان BS 5750 با هدف كنترل كيفيت تدوين گرديد.

هماکنون نيز ويرايش چهارم استاندارد مديريت كيفيت ISO9001:2008 كه قابليت كاربرد در تمامي سازمانهاي خصوصي، دولتي، توليدي و خدماتي را دارد، داراي اعتبار ميباشد و پيش نويش ويرايش پنجم نيز كه در سال 2015 منتشر خواهد شد، عرضه گرديده است. آنچه در كليه سازمانهاي استانداردسازي شده، بهوضوح ميتوان مشاهده نمود، وجود مكانيزم هاي مدون اجرايي جهت انجام امور سازمان ميباشد. در دنياي امروز كه عصر فناوري اطلاعات نام دارد، وجود سيستمهاي مديريتي مدرن نيز جايگاه خود را يافته است و در اين اثناء، تعامل با سرويسهاي فناوري اطلاعات، توان خروجي اين سيستمها را افزايش ميدهد.

بهکارگيري استانداردهاي مديريتي در دنيا عمدتاً از سال 1990 گسترش يافت. در ايران نيز خوشبختانه اين استانداردها در حال گسترش ميباشند و بعضاً ارگانهاي دولتي شرکتهاي تابعه و تأمينکنندگان خود را ملزم به اخذ اين سيستمهاي مديريتي نمودهاند كه بهزودي ميتوانيم شاهد گسترش اثرات مثبت آن در محصولات و خدمات ارائهشده سازمانها و يا محصولات آنها باشيم. به نظر ميرسد همه افراد ميتوانند اثرات اين سيستمها در ايجاد يك سيستم منظم كاري را رؤيت نمايند. نظامهاي يكپارچه اطلاعاتي در سازمانهاي دولتي،سيستمهایاطلاعاتي الكترونيكي، يكپارچگي شبکههاي اطلاعاتي بانکها و نظاير آن، برخي از اين دستاوردها ميباشد.

* کارشناس مديريت