نشریه شماره   196   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آپارتمان و تقویت فرد گرایی

با توجه به تأثير انکارناپذير فضا بر بُعد اجتماع و عليالخصوص سرمايه اجتماعي که در خانواده بهعنوان مهمترين نهاد جامعه از طريق خانه حاصل ميشود و به تقويت همبستگي، مشارکت و اعتماد و روابط درونگروهي ميانجامد، در شکل سنتي، خانه با اِلمانهاي ايراني طراحي فضاها، بهمنظور تعريف و تقويت سرمايه اجتماعي بوده و هست. اگر بررسي‎‎هاي عميقتري در نوع پلان خانه‎‎هاي سنتي داشته باشيم، کارکردهاي فضايي اغلب در جهت تقويت و برقراري روابط اجتماعي بوده است. بهعنوانمثال، پلان معماري خانه به شکل اندروني و بيروني نه به جهت کمبود فضا، بلکه به جهت اعتقاد به ارتباط اعضا با هم و ايجاد حس يگانگي و انسجام خانوادگي و اعتماد بوده و ملاک جداسازي (به معناي اندروني و بيروني) نه به خاطر فرديت افراد، بلکه بر اساس يک ارزش ديني بوده است. اما طراحي آپارتمانهاي امروزي بهگونهاي است که سبب فردي شدن خانه و گسستن اعضاي خانواده از يکديگر ميگردد. بهعبارتديگر، آپارتمان و زندگي آپارتماني تبديل به يکي از عرصههاي فردگرايي شده است. ميل به جدايي گزيني از خانواده و تخصيص فضاي خصوصي به هر يک از افراد خانه (اتاق فرزندان، اتاقخواب والدين)، اهميت يافتن کارکرد حريم خصوصي و محدود شدن روابط خانوادگي سبب فردي شدن خانواده شده است. از اين منظر شايد يکي از دلايل توسعه فضاهايي مانند خانههاي سالمندان، توسعهآپارتماننشيني و فردگراييِ ناشي از آن باشد.

طراحي فضا بايد بهگونهاي باشد که موجب افزايش تعامل روحي اعضاي خانواده شود؛ يعني در برگيرنده فعاليتهاي مشترک خانواده باشد و نيز امکان گرد هم آمدن افراد خانواده براي مقاصد متعدد و متنوع را فراهم آورد.