هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چـــرا در بهینه سازی مصــرف انرژی موفق نبوده ایم؟

*دکتر جواد نوفرستي

به نظر ميرسد هنوز در عمل و نه گفتار- اراده جدي براي بهينهسازي مصرف انرژي وجود ندارد و فقط حرف آن را ميزنيم و هنوز عمق بحران انرژي را باور نکردهايم. بهعنوانمثال، در همه گروههاي کالاها و محصولات انرژيبر (لوازم برقي، لوازم گازسوز، خودرو و ...)، شاهد توليد محصولات پرمصرف و با رده پايين برچسب انرژي و يا فاقد برچسب انرژي با وجود الزامي بودن آن هستيم.

با توجه به اينکه بخش ساختمان حدود 40درصد از کل مصرف انرژي کشور را به خود اختصاص داده، براي پاسخ به چرايي عدم موفقيت در بهينهسازي مصرف انرژي -با وجود تلاش بيش از دهساله و خرج بودجههاي عظيم- و درک واقعيتها و اولويتهاي فراموششده، در بهينهسازي مصرف انرژي در بخش ساختمان کمترين موفقيت را داشتهايم و همواره اين سؤالات مطرح است که:

با توجه به فاصله حداقل 5 برابري شاخص مصرف انرژي در هر مترمربع ساختمان در ايران با اروپا و وجود فرصت و پتانسيل صرفهجويي 80درصد مصرف انرژي در اين بخش، چرا به اين مهم بهصورت جدي و همهجانبه پرداخته نميشود.

استراتژيها يا راهبردهاي اصلي رسيدن به اين ميزان صرفهجويي چيست؟ چرا با وجود بيش از 10 سال سابقه اجرا، مبحث 19 مقررات ملي ساختمان که ناظر بر بهينهسازي مصرف انرژي در ساختوساز جديد است بهدرستي و کامل اجرا نميشود و مبحث 19 در عمل، محدود به اجراي پنجره دوجداره شده است؟

آيا اجراي ناقص و جزئـي مبحث 19، ريشه در برداشت سطحي از آن دارد ؟يعني آيا نسبت به اصل محوري مبحث 19 جهل و ناآگاهي وجود دارد؟ چطور واقف نبوده و نيستيم که اولويت در صرفهجويي انرژي در ساختمان "عايق ساختمان" است؟!

وقتي بر اساس يافتههاي علمي منتشرشده، به علت عايق نبودن پوسته خارجي ساختمان، بهطور ميانگين و تقريبي، حدود 35 درصد اتلاف انرژي از ديوارهاي جانبي، 25درصد از سقف و 10درصد از کف ساختمانها است و 20 تا 25 درصد اتلاف انرژي از پنجرهها و درهاست، چگونه اولويت عايق ساختمان فراموششده است؟ چرا عايق ساختمان که نقش بيشتر و چند برابري در صرفهجويي انرژي دارد، مغفول مانده است.

آيا نميتوان تجربه موفق در الزامي شدن تدريجي اجراي پنجره دوجداره "UPVC" در ساختمان ها را در عايق ساختمانها هم تکرار کرد؟

چرا ساختماني نميسازيم که کممصرف، عايق و دوستدار انرژي و محيطزيست باشد؟ چرا ساختماني ميسازيم که بايد سالهاي بعد براي بهينهسازي انرژي در آن هزينه کنيم، آن هم با اثربخشي و کارايي کم؟ يا بعضاً ناآگاهانه، مردم را به روشهاي غير ايمن (مانند درزبندي کامل)، براي کاهش مصرف تشويق کرده يا سوق دهيم. يا از مردم بخواهيم هر طور شده مصرف شان را کم کنند وگرنه جريمه ميشوند درحاليکه آنها نقش زيادي در مصرف بالاي انرژي ساختمان ندارند. اشکال در کيفيت ساختمان و سپس کيفيت و راندمان سيستم هاي انرژي بر گرمايشي و سرمايشي است.

به گفته آقاي مهندس ترکان رئـيس شوراي مرکزي سازمان نظاممهندسي ساختمان در همايش گراميداشت روز مهندس سال 92، "ما ساختمان بيکيفيت ميسازيم بعد از مردم ميخواهيم در مصرف انرژي صرفهجويي کنند درحاليکه اشکال کار جاي ديگر است". يا به قول آقاي مهندس زنگنه در همين همايش، "وقتي ساختماني بسازيم که عايق نيست، حال اگر بهترين وسيله انرژي بر سرمايشي يا گرمايشي با بالاترين راندمان و رده برچسب انرژي هم استفاده کنيم، بيفايده است". تأکيد ميشود که اولويت فراموششده در بهينهسازي و کاهش مصرف انرژي در بخش ساختمان، عايقبندي مناسب و استاندارد پوسته خارجي و تأسيسات است.

بديهي است، بعد از عايق حرارتي ساختمان، توجه به راندمان وسايل انرژي بر و استفاده از محصولات، سيستمها و فناوريهاي جديد کممصرف، بسيار تعيينکننده است. چرا بعد از 10 سال از الزامي و اجرايي شدن استاندارد برچسب انرژي بخاري، هنوز عمده بخاريهاي توليدي کشور، داراي ردههاي F يا G و حتي فاقد برچسب انرژي هستند و نظارت و برخوردي هم نميشود؟ چرا بعد از 10 سال، هنوز آبگرمکن مخزني توليد ميشود که با اجرايي شدن استاندارد برچسب انرژي که چند نوبت اجراي آن به تأخير افتاده و به توليدکنندگان مهلت دادهشده است- بالاي 90درصد آنها مردود ميشود؟ اجازه دادن به توليد و فروش کالا و محصول با راندمان پايين و پرمصرف يعني گرفتار شدن مصرفکننده در سالهاي استفاده از آن وسيله، که بايد تاوان آن را بپردازد. مسئول اين وضعيت کيست؟

آيا علت عدم اجراي عايق مناسب و استاندارد در ساختوساز جديد، هزينه سنگين آن بوده است؟ بررسيها نشان ميدهد حداکثر هزينهاي که براي اين اين کاربه هزينه ساخت اضافه ميشود 5درصد هزينه سرانه هر مترمربع است. آقاي مهندس ترکان در حاشيه اجلاس هفدهم سازمان نظاممهندسي ساختمان کشور اعلام کردند هر مترمربع تنها 25 هزار تومان افزايش مييابد. صرفنظر از اينکه اين هزينه از محل کاهش مصرف انرژي برگشت داده خواهد شد .آيا اين رقم هزينه اضافه نسبت به هزينه هر مترمربع حدود 300 هزار تومان در مسکن مهر يا 500 تا 700 هزار تومان متوسط هزينه ساخت و قيمت فروش هر مترمربع از يک تا 5 ميليون تومان (نرم اکثريت ساختوساز مناطق شهري کشور) سنگين است؟ اگر ساختماني با عايق مناسب ساخته شود، آيا فروشنده نميتواند هر مترمربع را بهصورت کاملاً قانوني و حتي با حمايت و هدايت دستگاههاي ناظر و مرتبط، به دليل عايق و کممصرف بودن آن با قيمت بهمراتب بالاتر (بيشتر از چند برابر هزينه اضافه بابت عايقبندي ساختمان نسبت به ساختمان فاقد عايق مثلاً متري 100 هزار تومان بالاتر) بفروشد. با اجرايي شدن شناسنامه فني ساختمان و برچسب انرژي ساختمان، توجه به اين مزيت ساختمانها در زمان خريد يا فروش ساختمان بيشتر خواهد شد.

بهراستي چرا در 10 سال گذشته، اراده جدي، الزام قانوني و نظارت جدي براي عايقبندي پوسته خارجي ساختمان و عايقبندي تأسيسات ساختمانها -مشابه الزام پنجرههاي دوجداره- وجود نداشت و هنوز هم وجود ندارد؟ پروژه بزرگ مسکن مهر، بدون پنجره دوجداره ساخته نشده و نميشود اما از عايق خبري نيست. به نظر ميرسد بيشتر از هر چيز، غفلت، ناآگاهي و جهل دست اندرکاران صنعت ساختمان و مسئولان نقش دارد.

با يک محاسبه ساده، اهميت موضوع را در مقياس ملي بررسي ميکنيم. اگر عايقبندي ساختمانها از 10 سال گذشته اجرايي شده بود، هماکنون قريب به يکسوم واحدهاي مسکوني کشور (حدود 7 تا 8 ميليون از 22 ميليون واحد موجود) که در اين دهه ساختهشدهاند عايق بودند و در نتيجه آن، متوسط مصرف انرژي براي تأمين سرمايش و گرمايش اين ساختمانها کمتر از نصف وضع موجود بود. اثر اين اقدام در مقياس ملي، صرفهجويي ساليانه بيش از 7 ميليارد مترمکعب گاز طبيعي (در پيک مصرف گاز در روزهاي سرد زمستان، روزانه بيش از 80 ميليون مترمکعب) و صرفهجويي ساليانه حدود 2 ميليون مگاوات ساعت برق (در پيک مصرف برق در روزهاي گرم سال، روزانه 12بيش از 10 هزار مگاوات ساعت) و در نتيجه کاهش مصرف سوخت مورد نياز براي توليد برق و ... جمعاً به ارزش بيش از 3 هزار ميليارد دلار است که متاسفانه اين فرصت را به دليل عدم اجراي عايق در ساختمانها در 10 سال گذشته از دست دادهايم. هر سال تأخير در اجراي اين مهم که اصل و اساس مبحث 19 مقررات ملي ساختمان است، يعني هزينه فرصت و هدر دادن و اتلاف انرژي به ارزش حداقل 300 ميليون دلار در سال! 

*مدرس دانشگاه، مشاور بهينه سازي و کارشناس اقتصاد انرژي