نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

توپ بحران آب در زمین‌های کشـــاورزی

92 درصد آب كشور در بخش كشاورزي صرف ميشود. با توجه به ميزان بسيار پايين بازدهي زمينهاي زراعي ، مصرف بالاي آب در زمينهاي كشاورزي آن هم  براي كشوري كه در بحران كمآبي به سر ميبرد،د بسيار هشداردهنده است. اين در حالي است كه متوسط مصرف آب بخش كشاورزي در جهان 70 درصد است و اين نشان از اختلافي 22 درصدي با متوسط جهاني دارد. ضمن اينکه مصرف آب در بخش شهري و آب شرب كشور نيز بهينه نيست و سرانه مصرف آب شرب در كشور حتي نسبت به بسياري از كشورهاي اروپايي بسيار بالاتر است. مصرف سرانه آب شرب در كشور 220 ليتر است يعني 3 برابر متوسط جهاني.

نصف شدن سهم آب كشاورزي

وضعيت بحراني آب وزارت نيرو را بر آن داشت تا براي پرمصرفترين بخش آب يعني كشاورزي تمهيداتي بينديشد. مشاور عالي وزير جهاد كشاورزي 15 شهريور سال جاري از نصف شدن آب اين بخش توسط وزارت نيرو خبر داد. اين تدبير از مهرماه يعني ابتداي سال زراعي جديد آغاز خواهد شد.

 محمدحسين شريعتمدار در مورد اين اقدام وزارت نيرو  گفت : قبلاً از سوي وزارت نيرو اعلام ميشد سالانه 85 تا 90 ميليارد مترمكعب آب در بخش كشاورزي مصرف ميشود ولي مسئولان اين وزارتخانه اعلام كردند كه سال زراعي آينده نهايتاً بايد روي حدود 50 ميليارد مترمكعب براي توليد محصول حساب كنيم.

وي همچنين با بيان آمارهاي ارائهشده از طرف وزارت نيرو گفت : اين آمارها چندان مورد تائيد نيست چرا که اين ميزان آب مصرفي در بخش کشاورزي در سالهايي که خشکسالي وجود داشته و آب رودخانهها بهشدت کاهشيافته است نيز اعلام ميشد؛ بنابراين ميتوان گفت اين آمار مورد مناقشه است.

وي همچنين به تغيير الگوي كشت بر اساس بهرهوري بيشتر آب اشاره كرد و گفت: بايد از تکنولوژيهاي امکانپذير استفاده کنيم تا راندمان بيشتري در زمينه مصرف آب داشته باشيم. همچنين تغذيه مناسب، کنترل بهموقع آفات و بيماريها، استفاده از مکانيزاسيون مناسب و غيره از ديگر راهکارها براي رسيدن به اين هدف است.

شريعتمدار به روش آب مجازي براي كاهش مصرف آب اشاره كرد و گفت: بر اساس اين استراتژي بايد منابع آبي در هر کشوري صرف توليد محصولي شود که از نظر اقتصادي درآمد بيشتري به همراه دارد و کمبود محصولات ديگر بايد از طريق واردات تأمين شود.

شريعتمدار اظهار کرد: در ايران سالانه بين 18 تا 20 ميليارد مترمکعب آب از طريق واردات محصولاتي مانند گندم، برنج، دانههاي روغني، ذرت و غيره صرفهجويي ميشود و اين بدين معني است که اگر بخواهيم اين محصولات را در کشور توليد کنيم بايد به همين ميزان آب مصرف کنيم.وي همچنين به امنيت غذايي اشاره كرد و گفت: نميتوان به هر قيمتي از منابع پايه براي توليد كشور استفاده كنيم بلكه بايد ميزان نياز كشور را كه در توان منابع كشور نيست از طريق واردات تأمين كنيم.

مجلس مخالف است

شكرخدا موسوي، عضو كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي كاهش آب بخش كشاورزي را به صلاح نميداند و ميگويد: ما براي کم شدن بحران آب شرب با مقداري کاهش در سهم آب کشاورزي موافقيم ولي اين ميزان کاهش به صلاح نيست. وي ادامه ميدهد: ما بايد بتوانيم مصرف آب کشاورزي را کنترل کنيم و چون بيشتر کشت کشاورزان ما در فصل پاييز است ميتوانيم از آب باران هم استفاده کنيم؛ در نتيجه کاهش مقداري از سهم آب کشاورزي براي تأمين آب شرب خللي به کار کشاورزان وارد نميکند اما اگر اين کاهش بخواهد از 90 ميليارد به 50 ميليارد مترمکعب باشد، به صلاح نخواهد بود. 

ناصر صالحينسب ،عضو ديگر كميسيون كشاورزي مجلس، اين كار وزارت نيرو را خلاف اقتصاد مقاومتي ميداند و ميگويد: اقتصاد مقاومتي يعني از کشاورزي حمايت شود اما در صورت کم شدن سهم آب بخش کشاورزي مطمئناً توليد کم ميشود.وي ادامه ميدهد: اگر ميخواهيم براي کم شدن مصرف زمينهسازي کنيم بايد از روشهاي نوين بهرهوري از آب استفاده کنيم و صرفاً شعار دادن مشکلي را حل نميکند و باعث ناهنجاري ميشود.

كشاورزي در مظان اتهام

در اين ميان گروهي كه بيش از همه در مظان اتهام استفاده از اين عنصر حياني در جهت منافع خود هستند ،كشاورزان و صاحبان باغها  ميباشند. همانها كه با زدن چاههاي عميق غيرمجاز سبب پايين آمدن سطح آبهاي زيرزميني شدند. سيستم قديمي و سنتي آبياري با راندمان بسيار پايين و مصرف بسيار بالا سبب انتقاد بسياري از كارشناسان بوده است؛ بااينهمه در 4 دهه اخير با چندين برابر شدن سطح زيركشت زمينهاي كشور تلاش مؤثري براي آموزش و همگاني كردن سيستمهاي آبياري با راندمان بهتر صورت نگرفته است. اين در حالي است که کشاورزان نيز مصر به استفاده از کودهاي شيميايي هستند که در مقايسه با کودهاي ارگانيک، مستلزم استفاده بيشتر از آب است. آمارهاي دولتي نشان ميدهد که فقط يکسوم آب کشاورزي در ايران بهطور مؤثر مورداستفاده قرار ميگيرد.

راه حل درکشاورزي است

دولت به اين نتيجه رسيده است كه مناسبترين و منطقيترين راه مبارزه با کمآبي اصلاح الگوي مصرف در بخش كشاورزي است. صرفهجويي در مصرف آب با استفاده از روشهاي نوين براي آبياري مانند: قطرهاي، باراني، کوزهاي، تراوا، زيرزميني، تانکر و ... ميتواند بسيار تأثيرگذار باشد.

بر اساس تعريف كميسيون جهاني محيطزيست ،توسعه پايدار توسعهاي است كه «بدون مخاطره انداختن توان نسلهاي آينده براي رفع نيازهاي خود، پاسخگوي نيازهاي حال حاضر باشد»  چنين توسعهاي در بخشهاي كشاورزي با حفاظت زمين، آب و ذخاير ژنتيكي گياهي و جانوري همراه است و تخريب زيستمحيطي به همراه ندارد، از نظر اقتصادي بالنده و پايدار و از نظر اجتماعي موردقبول است.»