نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

انتظـار از رئیس جدید شورای تهـران

احمد محيط طباطبايي *

بين بافت فرسوده و بافت تاريخي تفاوت وجود دارد، بخشي از بافت فرسوده ارزش تاريخي و ميراثي دارد اما، بين وضعيتي که ما در ايران داريم و آثار ميراثي و باستاني در کشورهاي مقصد گردشگري در دنيا تفاوتهايي وجود دارد. بنابراين، دولت تدبير و اميد بايد رويکرد جديدي را در حوزه ميراث فرهنگي در پيش گيرد که بر اساس آن، جدا از اماکن تاريخي نفيس و بزرگ که به ثبت جهاني رسيده  يا در نوبت ثبت هستند، هزاران مکان تاريخي ثبتنشده ديگر در کشور داريم که شامل خانههاي تاريخي،کاروانسراها، آبانبارها و ... ميشود که بايد اين اماکن را با حفظ هويت فرهنگي و تاريخي در اختيار بخش خصوصي بگذارند تا تبديل به رستوران سنتي، مراکز اقامتي، کلاسهاي فرهنگي يا موزههاي شخصي شوند که اين کار هم هزينههاي دولت را کم ميکند و هم ميتواند ايجاد درآمد و اشتغال کند.

بنابراين ما ميتوانيم هويت تاريخي اين اماکن را حفظ کنيم و مرمت آنها را توسط بخش خصوصي با نظارت سازمان ميراث فرهنگي انجام دهيم و سپس براي فعاليتهاي اقتصادي با رويکرد فرهنگي از آنها استفاده کنيم. اين کار در دنيا انجام ميشود و در ايران هم از چند سال پيش حرکتهاي محدودي در اين زمينه شروع اما خيلي زود متوقف شد. بههرحال، ميراث فرهنگي کشورمان با وضعيت نابساماني مواجه است. باوجود اين، بايد در نظر داشت که ميراث فرهنگي بهتنهايي نميتواند هويت تاريخي کشور را  بازگرداند. بهويژه در رابطه با شهر تهران براي رسيدن به وضعيت مطلوب در اين زمينه، همکاري اعضاي شوراي شهر لازم و ضروري است.

صرفنظر از نام و اسم شخصي خاص، شوراي شهر تهران طي يک سال گذشته به موضوع ميراث فرهنگي که همانا سرمايه اصلي شهر است توجه بسزايي داشته و در اين رابطه بايد گفت اين شورا هر کاري که کرده به وظيفه خودش عمل کرده است. در يک سال اخير از طرفي شاهد تهرانگرديهاي رئيس شوراي شهر تهران و توجه او به هويت تاريخي تهران بوديم و از طرف ديگر، شاهد موضعگيريهاي اين شورا و بهويژه هيئترئيسه به بناهاي ميراثي بوديم. در رابطه با ساختوساز سراي دلگشا اين مسئله بيشتر از همه ديده شد. اين فعاليتها بعد از تغيير و تحولات در شورا بايد ادامه يابد.

اگر تا قبل از آن اقدامات اين چنيني ديده نميشد اهمال وجود داشته است، ازاينرو اميدواريم با تغيير نام روساي شوراي شهر سياست آنها در اين زمينه تغيير نکند و ما در ادامه کار اين شورا باز هم شاهد اقدامات مؤثر در حوزه ميراث فرهنگي و گردشگري شهر تهران باشيم. البته، دراينباره نبايد راهکار و چارچوبي براي رئيس اين شورا ديکته کرد چراکه، اين موضوع و نحوه عملکرد آن بحثي سليقهاي است که هر کس بايد مطابق سليقه خودش رفتار کند اما، آنچه مسلم است اينکه توجه به ميراث فرهنگي شهر تهران بهطورکلي بههيچوجه نبايد سليقهاي بوده و بايد در رأس سياستگذاريهاي مديران و مسئولان شهري قرار بگيرد. بهبيانديگر اينکه بايد اين رويکرد وجود داشته باشد يا نه؟ محل بحث ما نيست بلکه نحوه انجام آنکه بتواند نتيجه مطلوبي براي ما داشته باشد محل بحث است.

ازاينرو، در مباحثي مانند توسعه شهري بايد ميراث فرهنگي که سرمايه شهري محسوب مي‌‌شود اصل تلقي شود و تمام برنامهريزيهاي شهري بر مبناي آن صورت گيرد. درهرصورت، آن چيزي که در اين مدت توسط شوراي شهر تهران، انجامشده درست بوده و بايد توسعه پيدا کرده و به ساير بخشهاي حوزه هم تعميم داده شود. بايد سعي همه دستاندرکاران حرکت در راستاي وضعيت مطلوب در عرصه ميراث فرهنگي باشند زيرا هويت شهري نماد هويت ملي و شناسنامه مردم آن شهر است. اين در حالي است که، هويت شهر تهران بهطورجدي در معرض تهديد است و بر اين اساس از رياست جديد شوراي شهر تهران انتظار مي‌‌رود توجه ويژهاي به اين موضوع داشته و در سياستگذاريهاي شورا بخش عظيمي را به اين مهم اختصاص دهد. موضوع ديگر که بايد به آن توجه ويژهاي شود، بحث خانههاي قديمي و تاريخي موجود در شهر تهران است که در حال حاضر شرايط بحراني دارد. خانههاي تاريخي و قديمي تهران يکي پس از ديگري نابود مي‌‌شوند؛ خانههايي که هويت پايتخت هستند.

در بسياري از اين خانهها کسي ساکن نيست و افراد بيخانمان و معتادان ميهمانان دائمي آنها شدهاند و هر روز شاهد هستيم که اين بناها يکي پس از ديگري طعمه بولدوزر و بيل مکانيکي مي‌‌شوند. خانه و باغ اتحاديه که چندي پيش موضوع آن مطرح شد، تنها يکي از نمونههاي خانههاي تاريخي تهران است که روزهاي آخر عمرشان را سپري مي‌‌کنند و مشابه آن در شهر زياد است که در حال حاضر به يکي از آسيبهاي جدي موضوع ميراثفرهنگي و حوزه تاريخي شهر تهران تبديلشده است.

*کارشناس ميراث فرهنگي