آينــــــــــده انــــرژي

شمار نشریه : 192

گروه تأسيسات: از آغاز انقلاب صنعتي 200 سال پيش تاکنون بشر به سوخت فسيلي وابسته بوده و اين نظريه كه ميتوان اين وابستگي را انکار کرد، بسيار دور از ذهن است. انرژيهاي سبز ممكن است تنها يك ادعاي بزرگ باشد، اما سؤال اساسي اينجاست كه آيا استفاده از ابزارهايي كه به آسايش انسان ياري ميرسانند امكانپذير است؟ آيا جايگزيني جدي براي انرژي فسيلي وجود دارد؟!

مهمترين مباحث پيرامون مسئله تغيير آبوهوا شكل ميگيرد. پيام دوستداران محيطزيست استفاده كمتر از انرژي، لزوماً به سمت حل اين مسئله نميرود و حتي باعث توقف رشد اقتصادي ميشود. آنها ميگويند اگر اين اتفاق نميافتد (كه نخواهد افتاد) صرفهجويي و افزايش بهرهوري صورت گرفته با افزايش مداوم مصرف انرژي به ازاي هر نفر، لوث خواهد شد. حتي گزينههاي کوتاهمدت تنها تسكين موقتي را به همراه خواهند آورد. اگر اين پيشگويي طرفداران محيطزيست به واقعيت بپيوندد، قيمت سوخت بيشك افزايش خواهد يافت؛ ضمن اينکه آيندهاي در انتظار خواهد بود كه بيشتر به پايان جهان ميماند.  

بههرروي هماکنون انگارههاي اميدواركنندهاي وجود دارد. براي گروهي از فيزيكدانان، زيستشناسان و مهندسان دنياي جايگزيني در حال شكل گرفتن است. بر اساس گزارشها طرحهاي جديدي براي پايان دادن به اقتصاد نفت محور آغاز شده است، طرحهايي كه چندان رياضت بخش نيز نيستند. طرحهايي كه بهجاي هراساندن مردم پيامآور انرژيهاي نوين هستند  كه مردم را شگفتزده خواهد كرد. وعده آنها در مرحله اول تغيير همهچيز است اما درعينحال سطح رفاه در همان حد باقي خواهد ماند و حتي شايد بهتر هم بشود.

اين بار جدي است

انرژي بادي و خورشيدي به نظر نميرسد راههايي مطمئن براي توليد مقدار كافي الكتريسيته باشد تا دنياي شلوغ و  خودخواه ما را روشن كنند؛ همچنان كه توربينهاي بخار و كورههاي امروزي آن را روشن ميكنند. ماشينهاي برقي در اين ميان تقريباً خندهدار هستند: بيشتر شبيه ورقهاي شناوري هستند تا مثلاً اتومبيلي مثل مازراتي. اما طرفداران انرژي جايگزين به نظر جدي ميآيند، گرچه به نظر ميآيد بسياري از آنها طرفدار محيطزيست باشند و انگيزه اصلي آنها پول است.  مقدار زيادي پول بر روي ايدههايي كه فكر ميكنند ممكن است در آينده براي آنها سودآوري داشته باشد و اين گروه سرمايهگذاري كردهاند و اهكارهايي كه به دنبال آن ميگردند بايد ارزانترين و آسانترين جايگزين باشد.

حساسيت قيمت روي جايگزينهاي نفت به نظر مشكل كمتري ميآيد. سوخت گياهي و باتريها كه نيروي جايگزين اتومبيلها را در آينده تأمين ميكنند با قيمت امروزي نفت  قابلمقايسه نيستند. البته مسلم است كه قيمت امروز قيمت فردا نيست و قيمت نفت نيز ممكن است سقوط كند اما قيمت سوختهاي گياهي هم از همين حكم پيروي ميكند؛ مخصوصاً كه نوآوريهاي جديد كيفيت سوخت و  پروسه توليد را تحت تأثير قرار ميدهد.  

به هر تحليلي انرژي برق در آينده قابل پيشبيني از انرژي فسيلي ارزانتر باقي خواهد ماند. در آينده اتومبيلها بهسادگي با برق شارژ خواهند شد همانطور كه امروز با سوخت در جايگاهها پر ميشوند. بر خلاف اتومبيلهايي كه با سوخت هيدروژني كار ميكنند، كه نمونهاي از آن هم به تازگي توسط شركت هوندا به بازار آمده است، باتريهاي اتومبيل به جايگاه سوخت و لولهاي براي سوخترساني نيازي ندارند. 

قيمت مناسب است

هر چه زمان ميگذرد اين نوع انرژيها بيشتر و بيشتر مقبول ميشوند. انرژي بادي بهتدريج جاي گاز طبيعي را ميگيرد كه قيمت آن در رابطه تنگاتنگي كه با نفت دارد در حال بالا رفتن است. قيمت نفت تقريباً نزديك به قيمت زغالسنگ است. انرژي خورشيدي نيز گرچه چند سال عقبتر است اما در تكنولوژيهاي جديدتر وعده رسيدن به قيمت انرژي باد دادهشده است. در واقع در دو صنعت چنان موفق هستند كه توليدكنندگان نميتوانند از اين دو منبع دست بكشند. البته موانعي وجود داردكه باعث ميشود قيمت انرژي باد و خورشيد بيشازحد بالا برود.

دهه 1970 زماني بود كه توسعه انرژيهاي جايگزين موردبحث قرار گرفت. افزايش يکباره قيمت نفت در آن دوره همزمان شده بود با محدوديت قريبالوقوع منابع طبيعي. روزنامهها پر از مقالاتي در مورد انرژي خورشيدي، جوش هستهاي، و تغيير اقتصاد به سلولهاي سوختي و سوخت هيدروژني بود.  البته در آن زمان مشكل محدوديت منابع نفتي نبود و بيشتر مباحث سياسي موردنظر بود. حتي در دوره حاضر نيز كمبود منابع زيرزميني عنوان نشده است .تفاوت اين دو دوره تنها در دو چيز است؛ نخست اينكه قيمت سوخت امروز با تقاضاي بيشتر بالاتر رفته  و در سراسر جهان درخواست بيشتري براي انرژي وجود دارد و اين موضوع به ايجاد راهكارهايي براي انرژي جايگزين اهميت فراواني بخشيده است. ديگر اينكه اكنون 35 سال است كه از پاشيدن تخم تكنولوژيهاي سوخت جايگزين ميگذرد. عدهاي به جوش هستهاي معتقدند و فكر ميكنند قدرت راكتور شكافت هستهاي دوباره مد روز شود. برخلاف نظر شركت هوندا ، تكنولوژي هيدروژني بهسرعت در حال محو شدن بوده  و بعد از 35 سال بهسازي، انرژي باد و انرژي خورشيدي و باتريهاي با تكنولوژي بالا بسيار جذابتر هستند.

اين انرژيهاي جايگزين بهصورت اساسي افزايش يافتهاند و اميدهايي را ايجاد كردهاند تا در آينده  درمقياسهاي اقتصادي توسعه پيدا كنند و مهندسان تجهيزات ارزانتر و بهتري خلق كنند. بعضيها حتي گمان ميكنند انرژي‌‌هاي جايگزين حادثهاي بزرگتر از انفجار تكنولوژي اطلاعات در اواخر قرن بيستم بود.

ترجمه از نشريه الكترونيكي اكونوميست