هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   191   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اتلاف انرژی در ایران نگران کننده است

متاسفانه علیرغم همه تاکیدات و پی گیری های مستمر انجمن نفت ایران طی پانزده سال گذشته ، کماکان روند غیر منطقی رشد میزان اتلاف انرژی در بخش های دولتی و وابسته به دولت به صورت بسیار نگران کننده ادامه دارد. در نتیجه میزان شدت انرژی  که شاخص قابل قبول بینالمللی برای سنجش مصرف انرژی است، در ایران بسیار بالاست. برای مثال شدت انرژی در کشور ما بالغ بر 12 برابر شدت انرژی در انگلستان بوده و در بیست و پنج سال گذشته برخلاف بقیه کشورها به صورت مداوم اين روند در حال افزایش است.

به دلایل ساختار مدیریتی و اقتصادی کشور و عدم وجود مدیریت واحد مصرف در بخش انرژی و پایین بودن قیمت فروش حامل های انرژی، انگیزه و اراده کافی و لازم در جامعه از جمله در مدیریت سیستمهای مرتبط با مصرف انرژی، برای اصلاح ساختارها و بهینهسازی مصرف انرژی مشاهده نمیشود .این واقعیت تلخ می بایستی توسط مدیریت قانون گذار و اجرائی کشور صورت پذیرد ولیکن اقدامات فوری و مؤثر و پیگیر در جهت جلوگیری از اتلاف انرژی در کشور به عمل نیاید، از دهه آینده به بعد نه تنها در امر صادرات انرژی به خارج، بلکه در امر تامین انرژی مورد نیاز داخل کشور نیز با مشکل جدی مواجه خواهیم شد.

متاسفانه اقتصاد کشور، بدلیل عدم مراعات مبانی اقتصادی تا آیده قابل پیشبینی متکی به درآمد ارزی حاصل از صادرات نفت است. در صورت تداوم وضع موجود قطعاً و بدون شک درآمدهای ارزی کشور از بابت صادرات انرژی در آینده قطع خواهد شد. حذف درآمدهای ارزی صادرات نفت که حاصل عدم وجود مدیریت و درایت در مهمترین قطب اقتصاد کشور که بالاترین منبع درآمدی و بالاترین رقم هزینه کشور را تشکیل ميدهد از یکطرف و دوبرابر شدن تعداد خانوارها طی دو دهه آینده و وارد شدن بالغ بر 35 میلیون نفر به بازار کار و مشکلات و دغدغههای روحی و اقتصادی خانوارها بدلیل بیکاری جوانان فاجعه اسفباری را برای کشور بوجود خواهد آورد و در نتیجه ایران به عنوان یک الگو برای جهانیان درخواهد آمد که نشان میدهد عدم مراعات اصول مدیریتی چقدر میتواند برای یک اجتماع بزرگ فاجعه به وجود بیاورد.

این در حالی است که در صورتی که طبق پیشنهاد انجمن نفت ایران سازمان مدیریت مصرف انرژی زیر نظر بالاترین مقام اجرائی در کشور تشکیل بشود، اهداف مورد نظر مبنی بر مهار و کاهش میزان اتلاف انرژی در برنامه زمانی یک تا سه ساله محقق شده و منجر به صرفه جویی بالغ بر 70 میلیارد دلار در سال خواهد شد که می تواند علاوه بر ساماندهی اقتصاد کشور، به منظور اشتغالزایی برای 35 میلیون نفر که طی بیست سال آینده وارد بازار کار خواهند شد به کار گرفته بشود.

انجمن نفت ایران به موازات ارائه پیشنهاد و پیگیری تشکیل سازمان مدیریت مصرف انرژی به منظور اعمال مدیریت مؤثر در مهار میزان اتلاف و اصلاح الگوی مصرف انرژی در کشور، تاکنون اقدام به برگزاری چهار همایش تخصصی تحت عنوان کنگره ملی انرژی و اقتصاد نموده و در این کنگرهها با ارائه سخنرانیها ،مقالات تخصصی/تحقیقی و تشکیل میزگردهای هم اندیشی، توجه مسئولین و کارشناسان کشور را به روابط انرژی و اقتصاد و همچنین لزوم و راهکارهای کاهش اتلاف و منطقی نمودن مصرف انرژی جلب نموده است.

اتلاف در سازمانهاي دولتي

بخش عمده مصرف بالای حاملهای انرژی در کشور به دلیل اتلاف انرژی توسط سازمانهای دولتی و یا وابسته به دولت در بخشهای مختلف مصرف کننده است. روند بسیار بالای میزان اتلاف انرژی عمدتا به دلیل غیر استاندارد بودن سیستمهای انرژیبر، عدم توجه به طراحیهای مناسب برای بهینهسازی مصرف انرژی در نیروگاهها، شبکههای انتقال و توزیع نیرو، صنایع خودروسازی، ماشینها، دستگاهها و وسایل انرژی بر ساختمانها است.

مدیریت مصرف انرژی کلیه موارد مربوط و از جمله راندمان تولید و انتقال نیرو، صنایع اتومبیل و موتورسیکلت سازی، صنایع ساخت لوازم برقی و گازی، اصلاحات در فرآیند مجتمعها و کارخانجات صنعتی، نظام معماری و تاسیسات مربوطه، لزوم گسترش سیستمهای حمل و نقل عمومی و غیره را با هدف جلوگیری از اتلاف و بهینه سازی مصرف انرژی شامل میشود.

انجمن نفت ایران در سال 1374 مطالعات مربوط به چشم انداز موازنه انرژی را برای یک دوره سی ساله یعنی تا سال 1404 انجام و نتایج مطالعات را به صورت گزارشی تحت عنوان " موازنه منطقی تولید و مصرف انرژی" در اختیار مسئولین وقت وزارت نفت قرار داده است.

نتایج بررسیها نشان داد که در صورت تداوم موازنه تولید و مصرف ( به سیاق زمان بررسی)، در آینده کشور با مشکل قطع صادرات نفت مواجه میشد و با توجه به اینکه اقتصاد کشور در آن زمان و تا آینده قابل پیشبینی کماکان متکی به درآمد ارزی حاصل از فروش نفت و مشتقات نفتی است، نتایج حاصل از این مطالعه، مسئولین انجمن نفت را بسیار نگران کرد.

به همین دلیل انجمن نفت در قالب مطالعه مذکور یک سناریوی منطقی در بخشهای تولید و مصرف انرژی تحت عنوان "موازنه منطقی تولید و مصرف انرژی تا سال 1404" ترسیم و ارائه نمود. انجمن نفت در این راستا باید طوری ارائه طریق می نمود که کشور بتواند کماکان به صادرات نفت ادامه دهد تا حداقل سرمایه موردنیاز برای انجام پروژهها و کارهای زیربنائی جهت اصلاح ساختار اقتصادی کشور فراهم باشد.

در نتیجه مطالعات مذکور سه راهکار از طرف انجمن نفت مشخص و ارائه شد که شتاب دادن به افزایش تولید، پالایش و انتقال گاز طبیعی برای اینکه بتوان با جایگزین کردن مصرف فرآورههای نفتی با گاز طبیعی به صادرات نفت ادامه داد یکی از این راهکارها بود.

ولی راهکار اصلی ، ایجاد و ساماندهی مدیریت مصرف انرژی درکشور درجهت کاهش میزان اتلاف انرژی بود.این راهکار از دو راهکار دیگر مهمتر تلقی شد زیرا چنانچه مصرف مهار نشود هرچقدر به تولید اضافه کنیم باز با مشکل مواجه خواهیم شد. وارد کردن ذغال سنگ به سبد انرژی علیرغم ملاحظات زیست محیطی و اینکه کاربرد ذغال سنگ تبعات نامطلوبی در گرمایش کره زمین دارد ولی صرفاً به دلایل اقتصادی 50 درصد برق در آمریکا و حدود سه چهارم برق مجموعه کشورهای جهان با استفاده از سوخت ذغال سنگ تولید میشود ، راهکار سومی پیشنهادی انجمن نفت بود.

اجرائی کردن راهکار اول یعنی شتاب دادن به جایگزینی نفت با گاز طبیعی به دلیل وجود مشکلات تحریم و چالش های سرمایه گذاری و فناوری بالای موردنیاز پروژه های توسعه تولید وپالایش و انتقال گاز طبیعی از دو راهکار دیگر بسیار مشکل تر بود. خوشبختانه وزارت نفت که تولید و توزیع انرژی کشور را به عهده دارد موفق کشد میزان تولید، پالایش و انتقال گاز طبیعی را که در سال 1374 کمتر ازمعادل 580 هزار بشکه نفت در روز بود به بیشتر از معادل 5/2 میلیون بشکه نفت یعنی بیشتر از چهار برابر افزایش بدهد.

همچنان مصرف بالا است

اخیرا انجمن های نفت و مهندسی گاز ایران وضعیت موازنه تولید و مصرف انرژی را در شرایط جدید تا افق 1404 مجددا بررسی نمودند و به نتایج نگران کننده تر از 1374 رسیدهاند.

این مطالعات نشان می دهد که متاسفانه میزان اتلاف و مصرف غیر منطقی انرژی در کشور در کلیه بخشها کماکان ادامه دارد و بخش عمده مصرف بالای حاملان انرژی به دلیل اتلاف انرژی در بخش های مختلف مصرف کننده است.

از طرف دیگر کشور علیرغم دستاوردهای چشمگیر در بخش افزایش تولید و عرضه گاز طبیعی ،عمدتا به دلیل میزان و رشد بی رویه اتلاف انرژی همواره با موازنه منفی تولید و مصرف انرژی مواجه است .بدیهی است در این شرایط ضرورت دارد که بیشترین توجه به ساماندهی مدیریت مصرف به منظور جلوگیری از اتلاف و اسراف درمصرف انرژی معطوف بشود.

ساماندهی مدیریت مصرف انرژی کلیه موارد مربوط و از جمله بازده تولید و انتقال نیرو ، صنایع اتومبیل و موتورسیکلت سازی ، صنایع ساخت لوازم برقی و گازی، اصلاحات در فرآیند مجتمع ها و کارخانجات صنعتی، نظام معماری و تاسیسات مربوطه، لزوم گسترش سیستمهای حمل و نقل عمومی و غیره را با هدف جلوگیری از اتلاف و بهینهسازی مصرف انرژی شامل میشود.

تمام کشورهای جهان به ترتیب با افزایش راندمان سیستم های انرژی بر ، میزان مصرف انرژی را کاهش میدهند؛ متاسفانه در کشور ما عملا تاکنون برعکس شده است. برای مثال مقایسه آمار مصرف بنزین در ایران در سال 1355 با کشورهای ترکیه و فرانسه نشان می دهد که در آن زمان مصرف بنزین در کشور ما و ترکیه تقریبا برابر و حدود 8 میلیون لیتر در روز بوده است. در فرانسه نیز مصرف بنزین 6 برابر ایران بوده است ، اما با گذشت 30 سال از آن زمان آمارها نشان میدهد که مصرف بنزین در فرانسه در سال 1385 بدلیل افزایش راندمان، معادل نصف مصرف این فرآورده در ایران است. در واقع با این میزان اتلاف انرژی، سرمایههای نسلهای بعدی کشور به هدر میرود و کسی هم از آن سود نمیبرد.

انرژی حائز بالاترین رقم درآمد و هزینه مملکت بوده و مهمترین قطب اقتصاد کشور را تشکیل میدهد .بنابراین ضرورت دارد که مسائل مربوط به انرژی و بخصوص منطقی نمودن موازنه تولید و مصرف حامل های انرژی مورد توجه و اقدام ویژه و در خور قرار بگیرد.