نشریه شماره   191   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

در انتظار تدبيري براي خشكسالي

گروه تاسيسات: ايران كشوري است كه در مدار 30 تا 50 درجه جغرافيايي قرار دارد. كشوري خشك و نيمه خشك با متوسط بارش 250 ميليمتر در سال كه پس از خشكساليهاي پياپي مشكلات بسياري پديد آورده است. جمعيت رو به ازدياد كشور نيز در سالهاي پس از انقلاب كه منابع آب را يكان يكان اسخراج كرد به گونهاي كه به گفته حميدرضا جانباز مديرعامل شركت آب و فاضلاب كشور ديگر هيچ آبي براي استخراج باقي نمانده است. شهرهايي كه آبهاي سطحي، 600 سد كوچك و بزرگ و هزاران چاه زيرزميني را صرف مي كند؛ كشاورزي با راندمان بسيار پايين كه 90 درصد آبهاي كشور را ميبلعد به همراه و شبكه فرسوده  و اشتباه نگهداري، انتقال و توزيع آب شرايطي را پديد آورده كه 517 شهر كه 9 كلانشهر در بين آنها هستند دچار تنش آبي شوند.

خشكسالي بدتر از زلزله

خشكسالي شديد علاوه بر خسارتهاي آشكاري كه به طور معمول به كشاورزي، فضاي سبز و دامپروري ميزند خسارتهاي ناپيداي جبرانناپذيري به همراه دارد. در امان ماندن از پديدههايي مانند زلزله، آتشفشان، سيلاب و مانند اينها نياز به تدابيري دارد و با رعايت آنها در مدت دوره قبل و در زمان حادثه آدمي را از بلا دور نگه ميدارد. اما در صورت بروز خشكسالي شديد كل يك جامعه در يك دوره زماني طولاني دچار خسران خواهد شدو گريز از آن بدون برنامهريزي ميسر نخواهد شد. کاهش بارندگی ها باعث فصلی شدن بسیاری از رودهای دائمی جاری در این سرزمین مانند زایندهرود شده، بهره وری زمینهای کشاورزی سرزمین پهناور ایران با اضافه شدن مشکل کم آبی به خاکهای نه چندان حاصلخیز، پایین آمده و این باعث شده از آخرین جشن خودکفایی گندم سالها گذشته باشد و انتظار و برنامه ریزی برای برگزاری دوباره این جشن تا کنون ادامه یابد.

از شش حوزه آبي جاري در فلات ايران 4 حوزه با مشكلات جدي دست در گريبان هستند. پيشبيني فاجعه آميز بعضي كارشناسان مبتني بر اين است كه در آينده وضعيت اقليم ايران مشابه بعضي از كشورهاي آفريقايي شود كه آنها نيز در گذشته شرايطي مشابه داشتند ولي اعتنايي به محيطزيست و منابع آبي خود نكردند.

گرچه شرايط آب ايران از ديگر كشورهاي منطقه برتر است آن هم به دليل سدسازي بيرويه و خشكسالي بيسابقه و بيتدبيري در اعطاي مجوزهاي چاه است به گونهاي كه آبهاي زيرزميني با پسرفت روبرو شدند. پيشرفت تكنولوژي در اين زمينه به عاملي منفي بدل شد به گونهاي كه چاههايي تعبيه شد كه با قدرت زياد آب فراوان را از عمق چند صد متري به سطح زمين ميكشاندند. به اينها بيمسئوليتي برخي و چاههاي غيرقانوني و كشاورزي پرمصرف را هم بايد افزود با اينحال شرايط بد آبي تنها مروط به ايران نيست و بحران آب در منطقه ما در حال تبدیل شدن به بحران اصلی است. پیشبینی ميشود در آینده کشورهای خاورمیانه بر سر حوزههای آبی مشترک دچار مشکل شوند.

چاره ناچار كنيم

عباس پاپیزاده سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس در اين رابطه ميگويد: یکی از مشکلات اصلی در این حوزه نبود آمارهای دقیق و تکیه بر برآوردهاست.

وي ادامه داد: کاهش بارندگی امری نیست که مقصر داشته باشد اما نبود پیش بینیها و پیشگیری برای پایین آمدن هزینههای این بلای طبیعی موضوعی است که بخشهای مربوطه میتوانند با انجام آن معضل را کاهش دهند.

پاپيزاده افزود: خطر و خسارت های ناشی از خشكسالی به مراتب بیشتر از سایر بلایای طبیعی مانند: سیل، طوفان، آتش فشان و حتی زلزله است ولی به دلیلی كه مشاهده ی تاثیر تخریب خشكسالی نیاز به زمان به نسبت طولانی دارد، مطالعه و تحقیق و نحوه ی برخورد با آن كمتر مورد توجه قرار گرفته است.

عبدالرضا عزیزی رییس کمیسیون اجتماعی مجلس نيز گفت: پدیده خشکسالی سالیان اخیر شرایط بحرانی و حساسی را برای کشور و به ویژه روستاییان رقم زده بطوری که اکنون کم آبی در روستاها بیداد می کند و اقتصاد روستاییان تضعیف شده است.

نماینده مردم شیروان در مجلس شورای اسلامی افزود: 30 درصد جمعیت کشور در مناطق روستایی سکونت دارند، شغل بیشتر آنان کشاورزی و دامداری است لذا بحران بیآبی، تداوم خشکسالی و کاهش تولیدات زراعی و باغی آنان را متحمل خسارت فراوان میکند. خشکسالی از 16 سال قبل آغاز شده، امسال این معضل در کشور به حد بحرانی رسیده و تداوم آن در سالهای اخیر موجب مهاجرت روستاییان به شهرها، از دست دادن شغل و بیکاری آنان شده است.

وي افزود: به دنبال بحران بیآبی صنایع از جمله پتروشیمی و صنایع وابسته به آب تعطیل میشود و این نیز خود زمینهساز بیکاری و آسیبهای اجتماعی بعدی است.

او افزود: مسوولان باید به دنبال اعتبارات ویژه برای حل بحران آب، اجرای پروژه های آبرسانی، مرمت و احیاي قناتها و چشمهها و ایجاد مجتمعهای آبرسانی برای رهایی از این معضل باشند.