نشریه شماره   190   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تضاد بخش آب با توسعه پايدار

هشدارهاي مكرر مسئولان در مورد لزوم صرفهجويي نيز تأثیری بر حجم مصرف نداشت بهگونهای كه حميدرضا جانباز مديرعامل شركت آب و فاضلاب كشور از 517 شهر نام ميبرد كه در مرحله تنش آبی قرار دارند، يعني توليد و مصرف آب در اين شهرها برابر است. در بين اين شهرها  نام 9 کلانشهر كشور نيز به چشم ميخورد.

تنها 20 درصد صرفهجويي

مسئولان آب كشور، صرفهجويي شهروندان را ستون فقرات راهكارهاي مديريت آب كشور ميدانند و هشدار ميدهند در صورت عدم صرفهجویی، آب جیرهبندی میشود؛ حسين هاشمي استاندارد تهران که با بيشترين مشكل كمآبي مواجه است تأکید دارد: اگر شهروندان بیست درصد صرفهجویی نکنند، حتماً با قطعی آب و جیرهبندی مواجه خواهیم شد.

مشكل آب شهرهاي كشور، مسئولان را به بهرهبرداري از منابع آب زيرزميني كشانده، که این روش نیز با انتقادهاي زيستمحيطي و بهداشتي همراه بوده است. احمدعلی کیخا، معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیطزیست،  در اواخر اردیبهشتماه اعلام کرد: برداشت از آبهای زیرزمینی ایران، از مرز فاجعه گذشته و به صد و هفتاد میلیارد مترمکعب رسیده است.

راهكارهاي مديريت آب

ايران يكي از پرمصرفترين كشورهاي جهان از نظر مصرف منابع آب است؛ بهگونهای كه گفته ميشود يك ايراني 4 برابر يك اروپايي آب مصرف ميكند، و اين در كشوري است كه از نظر منابع آبي، كشور خشك و نیمهخشک محسوب ميشود! "آب" همچون "خاك" و "نان"، هميشه نزد ايرانيان عنصري مقدس بوده است، اما فرهنگ استفاده از آن، در اين سالها نشاني از ارزشمندي آن ندارد. ستار محمودي قائم مقام وزير نيرو قيمت پايين تعرفه آب را يكي از موانع بر سر راه مديريت آب ميداند كه مصرف بيمهاباي اين عنصر حياتي را  موجب شده است.

بهجز مصرف بالاي شهروندان ايراني، فرسودگي زيربناي تأسیسات آبي كشور و نبود مطالعات و ارزيابيهاي تطبيقي مناسب، چالش ديگري است كه سد راه مديريت مصرفشده است. در شرايط اضطراري و بحراني كه تأمين آب بعضي شهرها به مديريتهاي ضربتي نیاز دارد، پرداختن به امور زيربنايي مجالي ندارد، ولي در ماههايي از سال كه شهرها شرايط تنش و بحران را سپري ميكنند، ميبايد در بسياري از طرحهاي بيبازده بازنگري كرد و در بسياري از تأسیسات فرسوده را مورد مرمت قرار دارد.

سوءاستفاده از تكنولوژي

پرويز كردواني استاد دانشگاه در اين رابطه ميگويد: واقعيت اين است كه ما از نظر آب فقير هستيم و بارندگی در کشور ما یک سوم دنیاست و ۹۵ درصد آب کشور هم برای کشاورزی مصرف میشود؛ حتی در گیلان و مازندران که آب فراوان است در اردیبهشت و خرداد بارندگی کم میشود و در تابستان برای آبیاریِ مزارع برنج با کمبود آب مواجه میشویم.

كردواني با اشاره به ثابت بودن منابع آبي ميگويد: اکنون توقع مردم از آب بالا رفته است، در حالی که درگذشته برای آب مصرفی خود، از آبانبارها استفاده میکردند.

وي به سوءاستفاده از تكنولوژي اشارهکرده و میگوید: درگذشته کارون و کرخه از رودهای پرآب کشور بودند که در آنها کشتیرانی میشد اما چون از تکنولوژی سؤاستفاده شده و انتقال آب صورت گرفته، در حال حاضر در کارون سبزیکاری میشود و وضع آب شهری مثل اصفهان و یزد نیز بدتر از گذشته شده است، زیرا این شهرها به کمآبی عادت کرده بودند و از میزان آبی که داشتند بهینه مصرف میکردند، اما با انتقال آب، یکباره کمبود آب رفع شد،  الگوی مصرف آنها دگرگون شد و  با قطع این روال، امکان صرفهجویی در مصرف آب سخت شد.

كردواني با تأکید بر اینکه باید برای همین منابع موجود آب برنامهریزی کنیم تا با مشکل مواجه نشویم، گفت: باید بهگونهای مدیریت داشته باشیم که از هرز رفت آب بارندگی که از ارتفاعات جاری میشود، جلوگیری کنیم و برای این منظور باید با یک برنامه صحیح سد بسازیم.

کردوانی بابیان اینکه باید "مدیریت انتقال آب" داشته باشیم، افزود: باید نسبت به تعمیر و تعویض لولههای فرسوده اقدام کنیم، از تجهیزات کم مصرف استفاده کنیم.

وی با اشاره به اینکه در آبیاری مزارع کشاورزی باید از آبیاری قطرهای استفاده کنیم، اظهار داشت: برای آبرسانی به مزارع کشاورزی نیز باید کانالهای سیمانی ساخته شود تا آب به خارج نفوذ نکرده و یا تبخیر نشود و همچنین به سمت کشت گیاهان که نیاز کمتری به آبدارند برویم.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه باید سراغ آبهای غیر متعارف برویم، گوشزد کرد: کشورهای پیشرفته از ۴۰ سال پیش از فاضلاب برای صنعت و کشاورزی استفاده میکردند، در حالی که فاضلاب تهران هدر  می رود و بهجای استفاده بهینه،کشاورزی را هم از بین میبرد.

وی همچنین استفاده از آب پشتبامها، شیرین کردن آب دریا و روی آوردن به آبانبارها، و احداث قنات را از دیگر راههای مقابله باکم آبی برشمرد.

مديريت آب در چهار حركت

فاطمه ظفرنژاد نيز با اشاره با تضادهاي بخش آب با اصل 44 قانون اساسي ميگويد: اين بخش با توسعه پايدار نيز در تضاد است.

اين كارشناس آب مديريت تقاضا را به چهار بخش تقسيم ميكند و ميگويد: اولين بخش شامل "برنامهريزي كاهش هدررفت آب" است. در شبکههای شهري طبق آمار سازمان ملل 50 درصد آب شهري هدر ميرود،  اما شبکههای كشاورزي ايران ميانگين هدر رفت آب 70 درصد است. دومين قسمت "برنامهريزي كاهش مصرف" است كه هماكنون نمود بيشتري در تبليغات دارد.

ظفرنژاد سومين بخش از مديريت تقاضاي آب را "كاربرد ابزارهاي مالي" مانند حذف يارانه دانست.

وي معتقد است يارانه آب به نفع قشر ثروتمند جامعه است و آنها براي استخرهاي آب و شستن زمين يا ماشين از اين آب یارانهای استفاده میکنند.

 همچنين "مشاركتهاي انجمنهاي غيردولتي و ذينفعان" در تصمیمگیری چهارمين بخش از مديريت تقاضاي آب است.