توسعه مديريت بحران نياز به زمان دارد

شمار نشریه : 189

گروه تاسيسات: زيرساختهاي شهري و ساختوسازهاي شهر تهران ناپايدارند و بر اين امر همه كارشناسان اتفاق نظر دارند. تاسيسات شهري حتي تاب توان پديدههاي عادي طبيعي را نيز ندارند، شاهد آن نيز مشكلاتي است كه با وقوع حوادث كوچكي همچون باراني كه به سيلاب و راهبندان ميانجامد و شريانهاي اصلي شهر را ميبندد، وضعيتي كه حتي در شرايط عادي نيز حادثه‌‌ساز ميشود. اين همه در دل كساني كه در هراس آن روز واقعه اخبار زلزلههاي دور و نزديك را رصد ميكنند دلهره ميافكند. ديدار با علي احمدي كارشناس مديريت بحران سازمان مديريت بحران شهرداري تهران مجالي به دست داد تا از آمادگي اين شهر در روزهاي بحراني بگوييم:

پيام ساختمان: كمي در مورد سازمان مديريت بحران بگوييد چه تدابيري براي تجهيز شهر تهران در مواقع بحراني از نظر زيرساختي و مديريتي انجام شده است؟

بايد قبول كنيم خيلي چيزها نياز به زمان دارند، نميتوان در عرض 10 تا 15 سال شهر را كاملاً امن كرد اما در اين بازه 10 تا 15 سال ميتوان مقدمات يك سري كارهاي اصلي را فراهم كرد. با توجه به تاريخ و سابقهاي كه سازمان مديريت بحران داشته است ما پيشرفت خوبي داشتهايم؛ اتاق بحراني كه وجود دارد، سامانههاي تشخيصي كه ايجاد شده است؛ سامانههاي تشخيص خسارت؛ ايستگاههاي مديريت بحراني كه در مناطق مختلف برقرار شده است؛ پايگاههاي مديريت بحران ويژه و منطقه و آموزش افرادي موسوم به گروههاي دوام كه نزيك به 51 هزار نفر ميشوند، آنها آموزش ديدهاند تا كار تخصصي بكنند و نه اينكه تنها جان خودشان را نجات بدهند. اينها و كارهاي ديگر از اين قبيل همه اينها نشانگر اين است كه روال كار به خوبي پيش ميرود.

الان در هر منطقه و در هر ناحيه يك پايگاه مديريت بحران ايجاد شده و در تلاشيم تا آن را به هر محله گسترش بدهيم. تبليغات و فيلمهاي آموزشي خوبي تدارك ديده شده كه به جنبه فرهنگي و فني و حتي جنبههاي اجتماعي موضوع پرداخته شده است. گمان من اين است كه با توجه به سابقهاي كه داريم تا حالا خوب پيش رفتهايم مضاف بر اينكه بايد صبور باشيم. وقتي چيز خوب را بخواهيد بايد آهسته و پيوسته تلاش كنيد تا به آن برسيد؛ هيچ چيز خوبي يكباره به دست نميآيد.

ما چند پروژه بينالمللي بسيار عالي انجام دادهايم همينطور اتاق بحران ما آنقدر تجهيز شده است كه آن را ميتوانيم با اتاقهاي بحران كشورهاي خيلي پيشرفته مقايسه كنيم. سامانههايي تهيه شده است كه بسيار خوب كار ميكنند و بر روي سامانههايي كار ميشود كه الان فقط در كشورهاي پيشرفته ميتوانيد مشابه آن را ببينيد. 

پيام ساختمان: قبول داريد كه در مورد آگاهيرساني و كارهاي تبليغي كم كار شده است و مردم با فعاليتهاي شما چندان آشنا نيستند؟ اگر اتفاقي بيفتد نميدانند كه چنين مراكزي وجود دارد و اصلاً اگر چنين اتفاقي بيفتد چنين كارهايي را بايد انجام دهند.

اينجا سازمان مديريت بحران شهر تهران است يعني ما كاري فراتر از اين شهر انجام نميدهيم. نميتوانم بپذيرم كه مردم تهران اطلاع زيادي راجع به فعاليتهاي اين سازمان و اصول ايمني و امنيت در شرايط بحراني نداشته باشند. شايد خيلي از مردم در شهرهاي ديگر به اين اصول آگاهي كمتري داشته باشند اما فكر ميكنم وضعيت تهران بهتر است، دليل آن نيز تمركزگرايي مديريت بحران در تهران بوده است. بهعلاوه اينكه آگاهيرساني و اطلاعرساني جزو چيزهايي است كه نياز به زمان دارد. نميتوانيم بگوييم كه الان 10 ميليون جمعيت تهران همگي به اصول ايمني در شرايط بحراني آشنا شوند. هرگز ظرف يكسال يا دو سال و يا حتي 5 سال چنين نخواهد شد. اين كارها روند افزايشي دارند و مسئله اساسي اينجا زمان است. در داخل سازمان اتفاقاً كارهاي تبليغاتي خيلي خوبي صورت گرفته كه بسياري از آنها را در سطح شهر ميبينيم. بروشورهاي  مختلف، فيلمهاي تبليغاتي و اطلاعرساني، كتابهاي مختلف كه به مردم آموزش ميدهد كه حتي سازههايشان و وسايل داخل خانه را چگونه بگذارند تا در مواقع بحراني مانند زلزله مقاوم باشد. بازيهاي كامپيوتري طراحي شده است كه متناسب با مديريت بحران است.

پيام ساختمان: در ماههاي گذشته اتفاقاتي روي داد مانند توان  بيسابقه در تهران  كه شهروندان را دچار مشكل كرد و دوباره در بين شهروندان اين شائبه ايجاد شد كه آيا شهر تهران در برابر حوادث آمادگي دارد يا به سادگي در وضعيت بحراني قرار ميگيرد؟

فكر ميكنم بيشتر اين شائبههايي كه ايجاد شده است جنبه انتقادي دارد و گويندگان در بيشتر مواقع نيمه خالي ليوان را ميبينند. در پديدههاي طبيعي مانند باد و توان  و يا سيلاب كسي مقصر نيست اينها حوادثي طبيعي هستند و طبعاً پيامدهايي نيز در پي دارند؛ اما اگر مديريت پس از حادثه باعث بحران بشود آنگاه ميتوانيم انگشت تقصير را به سمت مديريت بحران شهر تهران نشانه برويم. بادي آمده است و درختي را از جا درآورده و احتمالاً آن را بر روي خودرويي انداخته است، شايد شهرونداني نيز در اين حادثه زحمي شده باشند. حادثه وقتي اتفاق افتاده ميافتد پيامدهايي با خود در پي خواهد داشت و اينها پيامدهاي حادثه توان  است؛ پيامدهاي نوع مديريت پس از آن نيستند.

پيام ساختمان: در عرصه عمومي و بين مردم سؤالي اين است كه نه شهر تهران و نه مديريت آن ظرفيت اين اتفاقات را ندارد و با تلنگري به سادگي از شرايط عادي خارجي ميشود، باراني عادي ميتواند سيلابي درست كند. اين هراس ايجاد شده كه در مواجهه به اتفاقات بزرگتر بر سر شهروندان چه پيش خواهد آمد.

بهتر است به صورت فني و تخصصي صحبت كنيم. هنگامي كه به مديريتي ايراد گرفته ميشود بايد علمي و دقيق باشد و گفته شود به كدام جنبه ايراد و اشكال گرفته ميشود. ممكن است از نگاه عموم مردم باراني خيلي كوچك باشد يا پديدهاي طبيعي را خيلي عادي فرض كنند اما در نگاه فني اين شرايط و روال تأثيرگذار است. از نظر ما ممكن است يك بارندگي 10 ميليمتري با بارندگي 20 ميليمتر از نظر اثر و نتيجه هيچ تفاوتي نداشته باشند. با تلقي عمومي و شائبهها و شايعات كاري نداريم، اگر در اينجا مديريت كاري را ميتوانسته است انجام بدهند و چون انجام نداده كه اين پيامدها را داشته است آنگاه شما ميتوانيد آن مديريت را زير سؤال ببريد.

پيام ساختمان: ارزيابيهايي در مورد اتفاقاتي مانند زلزله و مانند آن داشتهايد كه چگونه در آن شرايط ميشود وضعيت را مديريت كرد؟ آيا اين آمادگي وجود دارد كه در آن شرايط حساس چه مراكزي وظيفه انجام مأموريت خطير را بر عهده دارند؟

در سازمان  مديريت بحران شهرداري تهران ارزيابيهايي كه وجود دارد به صورت مانور انجام ميشود. يا در شرايط خاصي مانند چهارشنبهسوري كه شرايط شهر كمي از حالت عادي كمي فراتر ميرود، مانورهايي صورت ميگيرد. اتاق بحران نيز طراحي شده كه تمام مديران دولتي براي مديريت آن بحران ايجاد شده گردهم بيايند. در مانورهاي مختلف اين اتفاق افتاده است و مديران جمع شدهاند و از اين اتاق استفاده شده است. سامانههايي كه وجود دارد مانند سامانه تخمين خسارت و سامانه موبايل GIS  كه براي جمع آوري اطلاعات و تخمين اينكه چقدر حادثه اتفاق افتاده است تدارك ديده شده است. اينها سامانههايي است كه هر روز ما داريم از آن استفاده ميكنيم و آن را توسعه ميدهيم. سامانه خسارت ميتواند تخمين بزند كه با يك زلزله احتمالي چقدر خسارت اتفاق ميافتد و چقدر خانه تخريب ميشود و در چه جاهايي تخريب گستردهتري اتفاق ميافتد. نفشههاي مختلف مديريت بحران تهيه شده و اطلسهاي مديريت بحران وجود دارد و نسبت به موضوع ميزان خسارات احتمالي و جاهاي پرخسارت آمادگي و شناختي كلي در سازمان وجود دارد. همين الان روي بسياري از سازههايي كه اشكال دارند و بافتهاي فرسوده كار ميشود و تدابيري دارد صورت ميگيرد كه بتوانيم اينها را كنترل كنيم. همينطور سازههايي كه روي گسلها قرار دارند را با بشود كنترل كرد و اگرنه آنها را جابجا كنيم. بر روي اين موضوعات دارد بررسي ميشود و تمامي اين سيستمها و دستاوردها در چندين مانوري كه سازمان برگزار كرده به كار گرفته شده است، خوشبختانه تا كنون مشكلي ايجاد نشده است.