هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تخلفات وسیع؛ راه‌های گریز زیاد

این روزها تخلفات متعدد از تغییر کاربریهایی که در آن اراضی بنا به وجود واسطههای مختلف بلعیده و اغلب نیز تغییر کاربری مسکونی داده میشوند کم نیست. سوژههای متعدد پروندههای تغییر کاربری و فروش ازجمله پروژههای خيابان ایرانزمین، اطلس مال، میلاد 2، بوستان مادر، اراضی قيطريه، اراضی سوهانک، اطراف دریاچه چیتگر، کاربری تجاری زمین 18 هزاریمتری ونک، بلندمرتبهسازی در پنج نقطه شمالی شهر تهران، برجی در پارک جمشیدیه، تغییر کاربری پهنه سبز و باغات شهر تهران و... که همگی این پروندهها باانگیزه فروش تراکم، شهر فروشی، پارک فروشی و ... پيش روي شهرداری تهران باز است.

تغییر کاربری با حذف طرحهای شهری

تغییر کاربری یا همان کسب جواز استفاده از زمین بهگونهای متفاوت از آنچه در طرحهای مصوب شهری پیشبینیشده است، که گاهی بنا بر خواست مالک و بعد اعلام شهرداری و موافقت کمسیون ماده ۵ و 100 و گاهی بدون اطلاع مالک در اجرای طرحهای شهری صورت میگیرد.

بهاینترتیب دو طرح مهم در برنامهریزی و مديريت شهري زیر پای شهرداری تهران است، یکی طرح جامع که طرح بلندمدت بوده و در آن نحوه استفاده از اراضي و منطقه بندي مربوط به حوزههای مسکوني، صنعتي، بازرگاني، اداري و کشاورزي و تأسیسات و تجهيزات و تسهيلات عمومي مناطق نوسازي، به سازي و اولویتهای مربوط به آنها تعیینشده است.

دیگری طرح تفصيلي است که بر اساس معيارها و ضوابط کلي طرح جامع شهر، نحوه استفاده از زمینهای شهري در سطح محلات مختلف شهر، موقعيت و مساحت دقيق زمين براي هر يک از آنها، وضع دقيق و تفصيلي شبکه عبور و مرور، ميزان تراکم جمعيت و تراکم ساختماني در واحدهاي شهري و اولویتهای مربوط به مناطق به سازي، نوسازي، توسعه و حل مشکلات شهري و موقعيت تمامی عوامل مختلف شهري در آن تعيين میشود.

درحالیکه انتظار میرفت با بازنگری و اجرای جدیتر این ضوابط بخش زیادی از مشکلات تهران حل شود یا حداقل مشکل جدیدی به آن اضافه نشود اما در عمل این طرحها نه تنها آنطور که باید بهویژه در بخش ساختوساز اجرا نشدند بلکه قادر به مسدود کردن منافذ تخلفات ازجمله تخلفات ساختمانی، مالی و عمرانی هم نشدند.

قوانینی که نادیده گرفته میشود

اگرچه بارها و بارها شورای شهر بهعنوان نهاد نظارتی نسبت به مشکلات مربوط به ساختوساز بیرویه همچون نداشتن ظرفیت این میزان از ساختوساز در تهران واکنش نشان داده است، اما با سوء مدیریت شهری این روند همچنان ادامه دارد و درنتیجه بیتوجهی به محدودیت منابع شهری موجب شده است تا امروز بسیاری از شهروندان تهرانی با مشکلات ترافیک و آلودگی هوا دستوپنجه نرم کنند.

حال سؤال این است که چگونه مدیریت شهری در تمامی شهرهای پیشرفته دنیا از یک سری قوانین و استانداردهای مشخص پیروی میکند اما در پایتخت یک کشور تا این میزان مصوبات و قوانین با تصمیمگیریهای جهتدار مدیرانی انگشتشمار نادیده گرفته میشود.

اکنون اینگونه اقدامات بهجایی رسیده که علیرغم کاهش سریع باغها و فضاهای سبز تهران طی این سال ها، نوبت به پارکها رسیده است، و در شیوههایی جدید عدهای برای فضاهای عمومی شهر یا پارک هم برنامه چیدهاند! از سویی قانونگریزی در پروندههایی ازایندست توسط شهرداری تهران چنان علنی است که این روزها علیرغم سؤال رسمی از شهردار تهران و ورود کمیسیون اصل نود مجلس و سازمان بازرسی کل کشور به پرونده تخلفات شهرداری، متأسفانه معلوم نیست که چه چیزی به ادامه تخلفات شهرداری تهران مصونیت می بخشد تا شهردار بهتنهایی برای شهر 12 میلیون و 550 هزار نفری تهران تصمیم بگیرد و منتقدان و متخصصان شهری را هم به هیچ انگارد.

از نیمه دوم سال گذشته، اعضای جدید شورایشهر عمده مشکلات امروز تهران را نتیجه فروش مقررات ساختمانی به خصوص فروشتراکم دانسته و مطلع شدند برای برخی ساختمانسازیها، تسهیلاتی مغایر آنچه پیشتر از سوی شورا و حتی شورای عالی شهرسازی در قالب طرح تفصیلی تعریفشده، در نظر گرفتهشده است و ساختوسازها بعضاً در چارچوب مقررات از قبل تصویبشده نیست.

تناقض در مدیریت یکپارچه شهری

ورود چندین مقام دولتی، صدور دستور توقف برای مجوزهای مغایر در شورای عالی شهرسازی و معماری، تذکرات پیدرپی اعضای شورای شهر بابت سهلانگاری مدیران شهرداری، تأکیدات مقام رهبری برای حفظ فضای سبز و حتی پیشنهاد برنامهریزی سیاستهای جدید برای جبران هزینهای و درآمدی شهر تهران ازجمله مواردی است که انتظار  میرفت منجر به تغییر شرایط شهر تهران در نیمه دوم سال شود، اما ظاهراً این امر تاکنون محقق نشده است.

نمونه آن، موضوع کاربری قطعه زمینی هفت هکتاری بوستان مادر یا مجتمع تجاری نور است که با توجه به مانور بیشتر رسانهها و اعتراض شهروندان در مورد آن، شورای عالی شهرسازی و معماری در جلسه ۲۳ تیرماه خود مصوب کرد که همه فعالیتهای ساختمانی پروژه نور واقع در بوستان مادر منطقه ۵ شهرداری تهران میبایست بلافاصله تعطیل شود، این در حالی است که طبق آخرین گزارش ها عملیات ساختوساز در اراضی پارک نور تشدید شده است.

آیا وقت آن خواهد رسید تا بهطورجدی تر عملکرد شهرداری مورد بررسی قرار بگیرد و یا برای شهروندان تهران چارهای نمانده جز آنکه مستقیماً به مقابله با تخلفاتی ازایندست بپردازند. سوالی که اخیرا بیشتر تبدیل به مطالبات شهروندان شده این است که فلسفه وجودی شورای شهر چیست؟ بهویژه در برخی موارد گفتگوی رسانهها با اعضای شورای شهر و نداشتن اخبار تخلفات نشانگر این است که اعضای شورا از سوی شهرداری بهراحتی جا گذاشتهشدهاند و آنجا نیز که اعضا نقد یا تصمیمی برای بررسی بیشتر میگیرند آن سوتر، شهرداری تهران بر اساس تصمیمات خود عمل کند که این خود به نوعی تناقض در اجرای سیاست های مدیریت یکپارچه شهری است. این رفتارها معنایی جز فاصله بسیار معنادار میان شورای شهر و شهردار تهران نمیتواند داشته باشد.

درحالیکه شهردار توسط شورای شهر انتخاب میشود اما عدم تمکین شهرداری از مصوبات این شورا حیرت انگیز است، به نظر میرسد شورای شهر وظایف محدودی دارد و در بسیاری از تخلفات شهرداری امکان اعمالنظر و توان نظارتی ندارد، مثال آن نیز تخلفات پروژههای ایرانزمین و باغ جمشیدیه بود که برخلاف تصور بسیاری، شورای عالی معماری و شهرسازی مجوز این پرونده ها را لغو کرد و نه شورای شهر، با این وصف در حال حاضر اختیار شورا از یک سازمان مردمنهاد کمتر است چراکه سازمانهای مردمنهاد حق شکایت از دستگاهها را دارند، اما شورا ندارد. بر این اساس، انتقادات از درآمدزایی تراکم فروشی تا ساختوسازهای غیرقانونی در باغات همچنان به قوت خود باقی است درحالیکه در عمل هیچ تغییری در رفتار و عملکرد شهرداری مشاهده نمیشود و علیرغم وجود دستگاه های عریض و طویل نظارتی همان میزان که حجم گسترش تخلفات در شهرداری وسیع است راه های گریز از آنها نیز زیادتر است.