نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

فاینانس چینی برای پروژه‌های زیرساختی

گروه گزارش: حکایت فاینانس چینی برای پروژههای عمرانی کشورمان ازآنجا آغاز شد که اعمال تحریمهای غرب علیه ایران در سالهای اخیر باعث شد تا انتقال پولهای حاصل از فروش نفت به کشور با موانعی روبهرو شود. این شرایط موجب شد تا یکی از کشورهای خریدار نفت ما، یعنی دولت چین پیشنهاد اجرای پروژههای عمرانی از طریق منابع بلوکهشده کشورمان را بدهد. بر همین اساس، آبان ماه سال گذشته بود که علی لاریجانی، رئیس مجلس روانه چین شد تا علاوه بر چانهزنی بر سر برخی مسائل اقتصادی و سیاسی، تسویهحساب بدهی نفتی چین به ایران را نیز پیگیری کند. در آن سفر بود که خبر رسید، توافقات مناسبی در این زمینه صورت گرفته و قرار بر این شد که 18 میلیارد یورو بدهی چین به ایران (معادل 22 میلیارد دلار) تسویه شود. بعدازآن اسدالله عسگراولادی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین، در گفتگویی رسانهای اعلام کرد که قرار شده به ازای هر یک دلار از بدهی ایران، سه دلار فاینانس چینی در اختیار ما قرار گیرد.

اگرچه این خبر از سویی امیدوارکننده بود تا فعالان درگیر با پروژههای زیرساختی و اقتصادی بتوانند در شرایط رکود تورمی و سه قفله شدن بانکها برای تزریق منابع ارزی و ریالی، دسترسی مناسبی به منابع داشته باشند؛ اما ناراحتی و گلایهمندی برخی از فعالان صنایع زیرساختی، نظیر پیمانکاران پروژههای عمرانی را هم موجب شد.

فاینانس خوب است ولی نه چینی آن!

در همان ایامی که تازه قرارداد پروژههای زیرساختی با تأمین فاینانس چینی منعقدشده بود، پیام ساختمان با رئیس کانون سراسری پیمانکاران عمرانی ایران گفتگو کرد و نظر پیمانکاران را در خصوص قرارداد مذکور جویا شد. حسن سعادتمند در آن گفتگو با طرح این موضوع که اصل فاینانس، روشی خوب و شیوهای متداول در همه دنیا برای انجام کارهای مشترک بین کشورهاست، اعلام کرد: در شرایطی که ما شرکتهای متعدد بسیار توانمند داخلی داریم که ظرفیت بسیاری از آنها خالی است، سپردن انجام پروژههای عمرانی به شرکتهای خارجی، سیاستی مفید برای منافع ملی ما محسوب نمیشود.

اشکالی دیگر موضوع از دید مهندس سعادتمند، کشور فاینانس کننده بود که شرکتهای پیمانکاری آن در مقایسه با شرکتهای ایرانی، نه تنها توانمندی بیشتر و فناوری بهروزتری ندارند، بلکه اجرای طرحهای عمرانی ایران توسط شرکتهای پیمانکار چینی موجب افت سطح کیفیت پروژهها خواهد شد.

اینگونه انتقادات مبنی بر متضرر شدن ما از اجرای غیرکیفی پروژهها و ضرورت استفاده از شرکتهای خارجی در پروژههای عمرانی که تکنولوژی روز را به ایران آورده و باعث پیشرفت و ارتقای سطح پیمانکاری در کشور شوند همچنان ادامه داشت تا اینکه بحث منتفی شدن فاینانس چین و جایگزین شدن کشورهایی دیگر مطرح شد.

فاینانس روسی، هندی و کرهای میآید!

عضو کمیسیون برنامهوبودجه مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه فاینانس چین بهصورت یکطرفه از سوی ایران قطعشده است، گفت: احتمالاً ایران کشورهای جدیدی مانند روسیه، هند و کره را جایگزین چین خواهد کرد.

جعفر قادری در ارتباط با وضعیت فاینانس چین و چرایی عدم تأمین اعتبار آن از سوی بانک مرکزی، اظهار داشت: بر اساس گزارشهای دریافتی، بانک مرکزی ایران یکطرفه این فاینانس را قطع کرده است.وی با بیان اینکه چین از شرایط پیشآمده سوءاستفاده میکند، تصریح کرد: کشور چین حتی در بسیاری از موارد پول خودمان را هم نمیدهد چه رسد به اینکه مبلغ اضافهتری را در قالب فاینانس به ایران پرداخت کند.

این عضو کمیسیون برنامهوبودجه مجلس افزود: بانک مرکزی ایران فعلاً فاینانس چین را متوقف کرده تا مشکلات حل شود و در صورت عدم رفع این مشکلات ایران کشورهای دیگری را جایگزین چین خواهد کرد.قادری همچنین تأکید کرد: احتمالاً کشورهایی مانند روسیه، هند، کره و ... در تأمین خط اعتباری جایگزین چین شوند.

یکی از اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس نیز با اشاره به این موضوع عنوان میکند، همیشه از طرف چینیها سنگاندازی و مانع در بحث مطالبات پول نفت مطرح بوده و چین به عنوان یکی از بزرگترین شرکای نفتی باید سرعت عمل و برآورد سازی درآمدهای نفتی را انجام دهد. البته گاهی اوقات برخی مشکلات از طرف کشورهای غربی اعمال میشود.

ایرج ندیمی با تائید گذاشتن شرط و شروط ارائه فاینانس از سوی چینیها تأکید میکند: قطعاً درآمدهای نفتی باید به کشور بازگردد و با توجه به مشکلات نقلوانتقال پول در عرصه بینالملل پذیرفتیم که این درآمدها از طریق فاینانس جذب شود، اما رفتار چینیها نیز مشکلاتی را ایجاد کرده و اکنون در حال مذاکره برای حل آن هستیم.

علینعمت چهاردولی، عضو کمیسیون عمران مجلس نیز گفته است: تقریباً 17 هزار میلیارد تومان فاینانس (در چین) داریم که تاکنون توانستهایم از 5000 میلیارد تومان آن استفاده کنیم.

بر اساس گفتههای سایر نمایندگان مجلس؛ ما در سال 93 هیچگونه فاینانسی از چین نداشتهایم. ظاهراً چینیها در فضای کنونی تحریم و مشکلات نقلوانتقال درآمدهای ارزی به کشور با استفاده از بهانههای واهی سعی در کند کردن جریان ورود منابع و این درآمدها به کشوردارند.

می خواهیم از دولت حمایت کنیم اما...

اگرچه نمایندگان مجلس عموماً دولت چین را به کارشکنی و سنگاندازی در موضوع اجرایی شدن قرارداد فاینانس متهم میکنند اما رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین از عدم همکاری و همراهی بانک مرکزی میگوید.

آنگونه که اسدالله عسگراولادی، در گفتگو با رسانهها اعلام کرد، تنها بخش کوچکی از این فاینانس گشایش شده و در مقاطعی، بانک صنعت و معدن و نیز بانک تجارت، بخشی از این فاینانس را تأمین اعتبار کردند.

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین افزود: بانک مرکزی چین آمادگی کامل برای اختصاص این فاینانسها را دارد اما گشایش آن، بین 15 تا 20 درصد «ریال» نیاز دارد که متأسفانه بانک مرکزی ایران، این میزان ریال را تأمین نمیکند.

وی تصریح کرد: بانک مرکزی در این مورد همکاری نمیکند و اگرچه ما میخواهیم از دولت حمایت کنیم، اما برخی از حرکتها ما را در این مسیر سست میکند، این در حالی است که دلیل این عدم رغبت بانک مرکزی مشخص نیست.

عسگراولادی معتقد است نباید فقط به مذاکرات با اروپاییها خوشبین بود و چین را از یاد برد.

از حضور چینیها استقبال میکنیم!

همه این مسائل در حالی است که معاون وزیر راه و شهرسازی در دیدار با سفیر چین در ایران با تأکید بر گسترش همکاری با این کشور، گفت: هشت پروژه مهم حملونقل آماده سرمایهگذاری چینیهاست.

علی نورزاد ابراز امیدواری کرد تا در پروژههای زیرساختی حملونقل بهخصوص ساخت راهآهن با شرکتهای چینی همکاریهای گستردهای صورت گیرد. وی گفت: حضور شرکتهای خارجی و مخصوصاً چین در پروژههای عمرانی کشور ایران مورد استقبال دولت بوده و زمینههای لازم برای مشارکت در این حوزه فراهم شده است.

وی راهآهن سریعالسیر قم-اصفهان را یکی از پروژههای اولویتدار وزارت راه اعلام و ابراز امیدواری کرد: با طی شدن مراحل اجرایی این قرارداد، سفارت چین اقدامات و همکاریهای لازم برای تسریع در آغاز عملیات اجرایی این پروژه را انجام دهد.

مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور با اشاره به پروژههای آماده سرمایهگذاری در بخش زیرساختهای حملونقل گفت: هماکنون 8 پروژه مهم زیرساختی حملونقل در کشور آماده جذب سرمایهگذار است که سفیر چین میتواند زمینه را برای سرمایهگذاری در این پروژهها از سوی سرمایهگذاران چینی فراهم کند.

کلام آخر

حدود 9 ماه از توافق برای اختصاص میلیاردها دلار فاینانس چینی به طرحهای ایران میگذرد و هنوز مشخص نیست که فاینانس چینی پایش به طرح‌‌های سرمایهگذاری و تولیدی ایران باز میشود یا خیر؛ موضوعی که از سوی روسای دولتهای دهم و یازدهم و رئیس مجلس پیگیری شد تا بدهی نفتی چینیها به ایران تسویه شود و در مقابل، به ازای هر یک دلار آن، سه دلار ارز خارجی بدون تورم و فشار پولی، آن هم در شرایط بیماری مهلک رکود تورمی روانه اقتصاد ایران شود.

اگرچه شروع این موضوع از روزهایی بود که به گفته رستم قاسمی، وزیر نفت دولت قبل، بشکههای نفت ایران روی آب مانده بود و مشتری نداشت و چینیها هم که تقریباً تنها خریداران نفت ایران بودند امکان جابهجایی پول نفت و واریز آن بهحساب ایران را نداشتند، اما به نظر میرسد حال که شرایط کشور بهواسطه توافق ژنو و مذاکرات پسازآن در حال بهبود است، دولت دیگر تمایلی به استفاده از راهکار اجرای پروژههای عمرانی توسط چینیها برای وصول بخشی از مطالبات نداشته باشد. اما به گفته آگاهان نباید این فرصت را از دست داد و این منابع مالی را، در شرایط فعلی که هنوز قفل تحریم بر نظام بانکی و تجاری ایران پابرجا است، از دست داد.