نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

رواج کم‌فروشی در ساخت و سازها

طی چند ماه اخیر به دلیل شرایط سخت اقتصادی و در سایه کسب سودهای غیرقانونی همه ما کموبیش طعم تلخ کمفروشی را در بسیاری از کالاها بهویژه نوع خوراکی آن حس کردهایم. اما ظاهراً این کمفروشی به عرصه ساختوسازها هم سرایت کرده و تأثیرات خود را در فرایند تولید واحدهای مسکونی و ساختوسازهای اخیر گذاشته است. اگرچه این نوع کمفروشی اثرات منفی بر کیفیت اجرای پروژههای ساختمانی داشته است اما بیش از همه این کمفروشیها خریدار یا همان شهروندان بیش از همه متضرر میشوند.

خودمختاری سازندگان غیرحرفهای و یا مهندس نماها در تهران برای فروش ساختمان موردنظر در هر مقطعی از ساخت و با هر نوع اقلام و مصالح ساختمانی باعث شده معضل کمفروشی در محدوده ساختوسازها به یک عرف تبدیل شود. بهطوریکه مجریان ساختمانی با پرداخت مبالغ ریزودرشت به نهادهای متولی ساختمان واحد مسکونی موردنظر را تحت هر شرایطی به یک مرحله ای از ساخت رسانده و پیشفروش میکنند.

با این وصف تنها پروژههای دولتی هستند که به یمن وجود دستگاه نظارت مقیم و تحت نظارت آزمایشگاه و کنترل کیفیت از استانداردهای مناسب ساخت بهرهمندند. درحالیکه بهجرات میتوان گفت بسیاری از سازندگان شهری که صاحب سرمایه هستند و علیرغم نداشتن مدرک تحصیلی مرتبط و برخی نیز نبود تجربه به ساختوسازهای فاقد استاندارد و کمفروشی مشغولاند،  و شرکتهای کاغذی و سازندههای درجهدو و سه در سودای کسب سود از این دستهاند.

شاید در گذشته ساختمانها در مرحله اتمام نازککاری به فروش گذاشته میشد اما اکنون هر سازندهای به بهانههای مختلف با جذابیت دادن به نمای ساختمان بدون استفاده از مصالح استاندارد و تجهیز امکانات داخلی آن و بهکارگیری مصالح بیکیفیت و نامرغوب، تجهیزات درجه سه در آشپزخانه و سرویسهای بهداشتی، نقص تأسیسات گرمایشی و سرمایشی و حتی گچ کاری نامناسب بدون نقاشی حرفهای، ساختمان موردنظر را وارد چرخه فروش میکنند.

این در حالی است که هزینه تمامشده احداث یک ساختمان، کمتر از قیمتی است که سازنده بابت ساخت واحد مسکونی به خریدار تعیین میکند.

استفاده از تجهیزات نامرغوب

استفاده از تجهیزات نامرغوب که بعضاً پس از یک یا دو ماه نیاز به تعویض پیدا میکند همانند ترکیدگی لولههای آب و سیستمهای گرمایش، عدم نصب برخی تجهیزات تکمیلی، دیوارهای نازک که حتی صدای کلید از واحد مجاور شنیده میشود، همه از مصادیق کمفروشی و نتیجه ساختوسازهای بیحسابوکتابی است که صرفاً برای کوتاهتر کردن زمان ساخت و فروش سریع انجام میشود.

اما این موضوع یک روی سکه است و روی دیگر آن، بهکارگیری مصالح غیراستاندارد و کاهش نسبی 10 تا 40 درصدی هزینه مصالح از قیمت واقعی مصالح است، و در کنار آن بهکارگیری کارگر ارزان فاقد تخصص برای کاهش هزینههای اجراست.

بتن از پرکاربردترین مصالح ساختمانی است. دوام نسبتاً زیاد آن در ساختمانها این ماده را بسیار پرمصرف نموده است اما انگیزه کاهش هزینه منجر به استفاده از بتن غیرقابل استاندارد و عدم تناسب حجم سیمان ، شن و ماسه و سایر تخلفات در تهیه بتن دستی بهجای کامیونهای میکسر از سوی سازندگانی شده که معتقدند اگر اینگونه عمل نکنند هزینهها دو برابر میشود.

همچنین در ساختمانهای فولادى که بخش قابلتوجهی از ساختوساز در ایران را تشکیل میدهند، یکی از مهمترین نکات، کنترل جوشکارى آن از دید مقاومت لرزهای است.

حالآنکه گرانتر بودن هزینه اجرا از عللی است که سازنده ترجیح میدهد در سایه نبود نظارت اصولی و دقیق بر اجرای جوشکاری تنها به منفعت خود فکر کند. بهطوریکه بسیاری از سازندگان تدابیر لازم برای مقابله با زلزله را موضوعی زائد میدانند و تلاش میکنند تا کمترین هزینه را صرف این کار کنند. با سرهمبندی اتصالات جوشکاری و پوشاندن معایب آن، بهجای صرف هزینه کنترل، آزمایش و نیروی متخصص آن، سرنوشت تخریب پس از وقوع هر حادثه برای آن دور از انتظار نیست.

در کنار این اجرای نادرست سازه، استفاده از مصالح نامناسب و سنگین از دیگر مواردی است که صرفاً جهت صرفهجویی در ساخت و کمتر کردن هزینه جایگزین مصالح استاندارد و سبک میشود.

دام فروشندگان مصالح غیراستاندارد

در گفتوگو با شماری از سازندگان عرصه ساختوساز آنچه بیش از همه توسط آنها مطرح میشود، ناهماهنگی مصالح ساختمانی در ساختمانسازی است.

احمدوند یک سازنده ساختمانی میگوید: در حال حاضر مصالح غیراستاندارد به خاطر ارزان بودن بهراحتی مورداستفاده قرار میگیرد. بهخصوص اگر سازندهای حرفهای نباشد و بخواهد با سرمایهای پایین و بیکیفیت ساختمانسازی انجام دهد بهطورقطع در دام یک از فروشندگان مصالح غیراستاندارد میافتد.

برخی نیز معتقدند: با توجه به اینکه توان مالی متقاضی این روزها ضعیف است، درنتیجه زیاد توجهی به تکمیل واقعی واحدها و یا بهکارگیری نوع مصالح ندارند و تنها به فکر دریافت تخفیف هستند.

فیاض، سازنده دیگری میگوید: به دلیل گرانی قیمت مصالح و افزایش حاملهای انرژی و یا دستمزد بالا رفته سازندگانی که ریسک ساخت را میپذیرند، برای جبران افزایش هزینههای ساخت بهراحتی پارامترهای مهم داخلی ساختمان را حذف و یا تعدیل کیفیت میکنند تا هزینههای نهایی ساخت کمتر شود.

وی میگوید: درست است که سازنده از چه مصالحی استفاده میکند ولی نکته مهمتر چگونگی استفاده از این مصالح است که معمولاً مشکلات بیشتر از این بعد ناشی میشود. این سازنده با بیان اینکه فونداسیون و اسکلت ساختمان از مواردی هستند که پس از نازککاری پوشیده میشوند، تأکید میکند: خریداران میتوانند هنگام خرید از نظرات متخصصان ساختمانی استفاده کنند که دراینباره باید گزارشهای نتایج آزمایشگاهی تست بتن برای ساختمانهای اسکلت بتنی و تست جوشکاری برای ساختمانهای اسکلت فلزی مدنظر قرار بگیرد.

جالب آنکه درنتیجه سوءاستفاده سازندگان اغلب فاقد صلاحیت، کمفروشی بهعنوان شیوهای جدید در ساختوساز رسمیت یافته است!

به هر ترتیب، فارغ از مسائل نظارتی مهندسان ناظر، بر اساس قانون نظاممهندسی، شرکتهاي کنترل و بازرسی ساختمان وظیفه نظارتی دارند اما در سالهاي اخیر که کمیسازی در اولویت قرار گرفته ، این شرکتها به حاشیه رانده شدند و تحت این شرایط سازندگان عرصه ساختوساز با کمفروشی سودهای کلانی به جیب میزنند و شاید به جرات بتوان گفت آیتم «هزینه ساخت» اولویت اول این نوع سازندگان است. حالآنکه در بسیاری از نقاط دنیا مهندسان ناظر جای خود را به فعالیت شرکتهاي کنترل و بازرسی ساختمان دادهاند و حفظ حقوق بهرهبردار یا خریدار در اولویت قرار دارد.

اما دغدغه بسیاری از شهروندان متقاضی واحدهای مسکونی این است که استراتژی متولیان در رسیدگی به کمفروشیهای ساختمانی چه خواهد بود و یا تخلف کمفروشی و جریمه آن در قانون چیست و آیا اعلام موارد کمفروشی در ساختوسازها قابلیت پیگیری قانونی دارد.