نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مزيت‌هاي صنعت پتروشیمی ايران

گروه تاسيسات: در چند دهه اخیر جلوگیری از مصرف بیرویه انرژی برای کشورهای توسعه یافته و کسب حداکثر سود و بهرهوری از این منابع برای کشورهای صاحب منابع انرژی بهویژه سوختهای فسیلی اصلیترین دغدغه بوده است.

در این میان، صنعت پتروشیمی به عنوان فراهم آورنده فرصت برای آفرینش ارزش افزوده و تبدیل مواد خام به محصولات با ارزش در کشورهای خاورمیانه و بخصوص در ایران که دارای ذخایر عظیم هیدروکربوری و گاز طبیعی است، جایگاهی ویژه یافته است .از ویژگیهای این صنعت، تنوع محصولات آن و تأمین مواد اولیه هزاران کارگاه و کارخانه صنایع پایین دستی است که از نظر اشتغالزایی و کسب درآمدهای ارزی و قطع وابستگی نقش بسیار مؤثری در اقتصاد کشور دارد.

مزیت نسبی ایران

چهار مشخصه صنایع پتروشیمی عبارتند از: وابستگی به منابع هیدروکربوری به عنوان خوراک، سرمایهبری بالا، سود بیشتر در قیاس با دیگر صنایع بالادست، ایجاد ارزش افزوده بالا در پایین دست، اشتغالزایی مستقیم و محدود نسبت به دیگر سرمایهگذاریها در بالادست و ایجاد اشتغال بالا نسبت به سرمایهگذاری صورت گرفته در پایین دست، فناوری و دانش محور بودن و نیاز مبرم این صنایع به مقوله پژوهش و فناوري.

ایران در صنعت پتروشیمی نسبت به بسیاری از کشورهای جهان دارای مزیت نسبی است چراكه نخست به منابع غني گاز و ميعانات گازي با قيمت رقابتي دسترسي دارد. خوراك پتروشيميها مبتني بر نفت خام به دو صورت تأمين ميشود الف) گازهاي همراه نفت خام خروجي از چاه كه در پروسهاي به صورت متان، اتيلن، پروپيلن  اتيلن در ميآيد. ب) نفتا که یکی از محصولات پالایشگاههاست. قیمت این خوراک تابع نوسانات قیمت نفت خام است. بنابراین محصولات پتروشیمی مبتنی بر آن نیز از این نوسانات متاثر خواهد بود. از طرفی، استفاده از این خوراک به دلیل صادرات نفت خام، ظرفیت پالایشگاههای داخل و نیاز روزافزون کشور به سوخت محدود بوده و نمی توان به توسعه پتروشیمی مبتنی بر آن فکر کرد!. خوراک پتروشیمی مبتنی بر گاز طبیعی، به دلیل فراوانی منابع گاز کشور محدودیتهای بخش نفت را ندارد و پتروشیمی مبتنی بر گاز طبیعی کمتر تحت تاثیر تحولات جهانی بوده و نوسانات قیمت در آن کمتر است.

دومين مزيت دسترسی به آبهای آزاد بینالمللی برای صادرات آسانتر محصولات پتروشیمی است كه از طريق آبهاي جنوب كشور مهيا شده است. سوم سواحل طولاني كشور براي ساخت بنادر صادراتي است كه چندين بندر مهم در جنوب كشور براي اين مهم ايجاد شدهاند. قرارگرفتن منابع گازي خوراك پتروشيمي در سواحل خليج فارس و در كنار اين بنادر صادراتي مزيت ديگري است كه صادرات و استفاده از صنعت پتروشيمي را از نظر اقتصادي بهصرفهتر ميكند. قرار گرفتن در موقعيت جغرافيايي مناسب و نزديكي به بازارهاي درحال رشد چين و هند از طريق اقيانوس هند و اروپا از طريق تركيه مزيتي است كه رقباي تجاري ايران كمتر از آن بهرهمند هستند. وجود شركتهاي توانمند داخلي و نيروي انساني متخصص و باتجربه در كشور برتري را براي سرمايه گذاري در بخش پتروشيمي ايجاد كرده است. هشتمين و آخرين مزيت نسبي صنعت پتروشيمي كشور رژيم مالياتي مناسب و سازگار جهت صادرات و سرمايهگذاري است.

چالشها

دکتر ولفگانگ فالتر مدیر شرکت مشاوره استراتژی رولندبرگر در ششمین همایش پتروشیمی در ایران گفته است که تحولات توسعه صنعت پتروشیمی در ایران به نوعی نشاندهنده غفلت از اتخاذ رویکردی سیستمی و بیتوجهی به زنجیره ارزش است.

 گویا متاسفانه چیزهایی را که فالتر سالها پیش از این به آنها اشاره کرده بود همچنان گریبانگیر صنعت پتروشیمی ایران است. صنایعی که در انتهای زنجیره ارزش قرار دارند اگرچه از لحاظ کمی در حد قابل قبول هستند ولی از لحاظ کیفی و توان رقابتپذیری و مشتری محوری در سطح پایین قراردارند.مجتمعهای پتروشیمی به نیازهای صنایع پایین دستی خود توجهی ندارند؛ در بسیاری از موارد صنایعی مانند لوازم خانگی که در انتهای زنجیره ارزش قرار دارند، قطعاتی را که از مواد پلیمر خارجی ساخته شدهاند، ترجیح میدهند؛ با آن که برخی از این پلیمرها در کشور تولید میشوند. مسائلی از قبیل خدمات پس از فروش، تنوع محصول، تولید سفارشی محصول، تحویل بهموقع محصول و قیمتگذاری مناسب از جمله مسائلی است که در مجموعه پتروشیمی ایران توجه کافی به آنها نمیشود. بنابراین شاید یکی از مهمترین مسائل در توسعه صنعت پتروشیمی توجه به زنجیره ارزش و این باشدکه تلاشهای خود را در چه بخشی از زنجیره متمرکز کنیم. در این راستا توجه به ارتباط و تعامل صنایع جانبی، پسین و پیشین پتروشیمی ضروری به نظر میرسد.