هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   186   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

فانوس دریایی كویر

گروه معماری ودکوراسیون:در فاصله 1 کيلومتري جنوب روستاي خسروگرد مناره آجري بسیار زیبایی با ارتفاع بيش از 30 متر وجود دارد که به ميل خسروگرد (مناره خسروجرد، منار خسروجرد، میل خسروجرد) معروف است. ميل يا مناره خسروگرد مهمترین و بزرگترین اثر تاريخي و جاذبه گردشگري خسروگرد و حتي سبزوار و اطراف آن است. اين ميل همچنين به لحاظ ارتفاع بلندترين اثر تاريخي استان خراسان رضوي بوده و قدمت، شهرت و ارزش تاريخي اين ميل به حدي است که در تاريخ 15/10/1310 به شماره 160 در فهرست آثار تاريخي کشور به ثبت رسيده است.

محمد عبدالله زاده، باستانشناس درباره این میل گفت: بر اساس کاوشهای باستانشناسی، مناره خسروگرد میل تك و منفردی است كه به منظور راهیابی كاروانیان بر سر راه جاده موسوم به ابریشم احداثشده و همچون فانوس دریایی در كویر نقش راهنمای كاروانیان را بر عهده داشته است. وی قدمت میل خسروگرد را مربوط به قرن ششم هجری قمری ذكر كرد و گفت: این میل به سال 505 هجری قمری به دستور 'تاج الدوله ابوالقاسم بن سعید' مصادف با حكومت سلجوقیان احداث شده است.

عبدالله زاده با اشاره به اینکه ؛ میل خسروگرد سازهای آجری است و ارتفاع آن 28 متر است در مورد معماری این مناره گفت: مناره خسروگرد دارای سه جزء پایه ، بدنه و رأس است كه پایه آن مستطیل شكل و محاط در یك سازه آجری نیم هشت بوده و در پخیهای این هشتضلعی چهار حجره اتاق مانند تعبیه شده است.

این كارشناس باستانشناسی با بیان اینكه بدنه میل مدور و قطر آن از سطح قاعده به سمت رأس كم میشود، اظهار داشت: این بدنه دارای تزئینات آجری با آرایههای لوزی نیم بیضی است كه دور آن منقش به رشته كتیبه كوفی و اطراف آن با آجرکاری تذهیب شده است.

عبدالله زاده افزود: رأس این میل بر روی تونگان یا نعلبكی قرار دارد كه بدنه آن دارای تزئینات آجرکاری موسوم به مئاندر (دارای پیچ و خم )میباشد.وی به جنبه زیباشناسی این میل اشاره كرد و گفت: تنها بنای قدیمی شهرستان سبزوار كه مراحل سفتکاری و نازککاری آن همزمان اجرا شده میل خسروگرد است كه به شیوه استادانه و به سبك رازی در قرن ششم هجری قمری انجام شده است.وی افزود: اجرای آجرهای قالب زده با تكنیك سایه روشن و كم شدن از قطر میل تا رأس موجب شده در بنا ریتم و حركت ایجاد شود كه این حركت در بنا و چرخش هارمونی ناشی از تكرار و توالی نقش هندسی لوزی است تا چشمنواز ویژهای به رهگذران بدهد.

این كارشناس اظهار داشت: اجرای سایه روشن آجرها موجب شده گزند آفتاب كمتر به بدنه بنا برخورد كند و در نتیجه بنا در شلاق سوزان آفتاب كویر محو نشده و از فواصل دور قابل رویت باشد.وی افزود: همچنین به منظور هدایت كاروانیان به سوی آبادی در شب، متصدی میل با روشن كردن مشعلی بر بلندای مناره كاروانیان شب رو را به سوی آن فرا می خوانده و علاوه بر آن، آب انبار و حوض انبارهای كنار جاده هم كاروانیان را به سوی میل هدایت می كرده است.

عبدالله زاده همچنین با اشاره به وجود نقش سوستیكا به شكل (+)در قلب هر شمسه لوزی، افزود: این نقش تحت عنوان گردونه مهر در بسیاری از نقاط جهان از هزاره سوم قبل از میلاد شناسایی شده كه تپه باستانی موسوم به دامغانی سبزوار و قدیمیترین بنای تاریخی این شهرستان یعنی آتشكده آذر برزین مهر كه این نقش موجب شکلگیری حجم بنا شده از آن جمله است .

این باستانشناس مناره خسرو گرد را تنهای بنایی معرفی كرد كه در یك شهر برای خوش آمدگویی به مردمان سوای رنگ ، پوست ، نژاد ، خون ، ملیت و مرزهای جغرافیایی برپاشده و در سرما و گرما مسافران را تنها به صرف مسافر بودن به سوی آبادی هدایت می كرده است.

وی افزود: این بنا همچنین تنها بنا در استان خراسان است كه در خارج از شهر واقعشده و اكنون نیز در ورودی استان به مسافران خوشآمد میگوید.

عبدالله زاده مناره خسروگرد سبزوار را نمادی از مهرورزی ، دوستی و مهماننوازی مردمان كویر دانست و گفت: این میل نشانهای از هزاران گوهر محبت و دوستی انسانهای كویراست كه عاشقانه و عالمانه به زندگی در این كویر پرداختهاند.