هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   186   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

برج علی‌آباد

گروه معماری ودکوراسیون: برج علیآباد مربوط به سده ۸ ه. ق است. این بنا در فاصله ۵ کیلومتری شمالی جاده اصلی بردسکن به شهرستان خلیلآباد در میان روستای کشمر واقع است. این بنا بر فراز بقایا و آوارهای قلعه کهن به نام کوشک بنیان شده و از دیدگاه معماری با برج رادکان قابل مقایسه است.

قدمت این منطقه به دوره کیانیان و اشکانیان میرسد و اعتقاد بر این است که این برج یک مقبره بوده است. به همین خاطر به مقبره کشمر نیز معروف شده است. اینکه مقبره چه شخصیتی است به خوبی مشخص نیست. یا به یادبود زرتشت یا طغرل سلجوقی ساختهشده و یا مقبره یکی از این افراد بوده است. این برج ۱۸ متر ارتفاع دارد و محیط خارجی آن ۴۲ متر و محیط داخلی آن ۲۱ متر میباشد. نمای خارجی بنا دارای پوششی مخروطی شکل است و از آجر ساخته شده است. این بنا دو پوششه میباشد و علاوه بر سقف مخروطی خارجی سقفی گنبدی به شکل عرق چین در داخل دارد و این دو گنبد از بخش میانی به هم متصل و در مرکز این پوششها دو روزنه تعبیهشده که به منظور روشنایی و تخلیه هوا میباشد. پوشش دوم بسیار بلندتر از پوشش اول بوده و ارتفاع آن از ۵ متر بالاتر است. این بنا دوجداره و از جدار داخلی تاقهایی به داخل بنا ساخته شده است. راهروی پلکانی و مارپیچ بین دو جدار صعود به پوشش اول را مهیا میکند و حدود ۵۰ پلکان دارد. بدنه بنا دارای دو قسمت است که قسمت پایین دوازده ضلعی است و پایه بنا را تشکیل میدهد قسمت بالای بدنه اصلی، دارای ۴۸ ترک به شکل نیم ستون میباشد. همچنین دوازده قاب آجری به شکلهای لوزی در آن تعبیه شده است. بر روی این ترکها و قابها اشکال هندسی از آجر و کاشی دیده میشود که جلوه خاصی به بنا داده است. کاشیها نیز به رنگ فیروزهای میباشد. در بدنه برج روزنههایی به منظور روشنایی داخل بنا تعبیه شده است. بنا از داخل دارای سه طبقه است و ارتفاع تیزه اصلی گنبد تا کف ۳۱ متر است. معماری آن به شیوه معماری برج رادکان است و این برج به آتشکده زرتشت نیز معروف است. از برج کشمر کتیبهای در دست نیست اما درِ ورودی بنا دارای کتیبهای بوده است که فعلاً اثری از آن نیست. این برج به شیوه معماری اواخر قرن هفتم هجری ساخته شده است و به سبک معماری دوره سلجوقیان نزدیک است.

محققین با مطالعاتی که روی آن انجام دادهاند به این نتیجه رسیدهاند که لحظه تحویل سال شمسی را از روی این برج در محل یکی از تاقچههای آن با استفاده از نور خورشید تعیین میکردهاند. این برج به هر منظوری ساختهشده بر کنار راه معروفی بوده که مرکز ایران را به نیشابور متصل میکردهاست و مسافران زیادی در گذر از این منطقه از آن دیدن کردهاند.

ترمیم

این بنا قبلاً بارها ترمیمشده ولی در ترمیم آن مصالح امروزی مثل سیمان استفاده شده است. عدم حمایت و توجه به آن، باعث شده کاشیکاریهای اطراف آن که تا چند سال پیش سالم بوده امروز از بین برود.