نشریه شماره   184   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

فرياد تشنگي زمين

گروه تأسیسات: كشور ايران سالهاي سختي را به خاطر بحران آب ميگذراند. پس از13 سال خشكسالي، افزایش جمعيت و تراكم شهرهاي بزرگ كه بيشتر در مناطق نیمهخشک كشور قرارگرفتهاند، افزايش بيرويه بهرهبرداری از سفرههاي آب زيرزميني ، مسئولان كشور را به چارهانديشي در مورد راههاي جايگزين براي آب شرب، صنعتي و كشاورزي وا داشته است.

تجربه تاريخي به ساكنان اين فلات نیمهخشک شيوههاي بهرهوري بهتر از آب را آموخته بود و هراز چندي يكي از اين تجربيات در قالبي ديگر رخ مينمايد كه چگونه ميتوانند مددكار انسان باشند آن هم در عصري كه راههاي صرفهجويي به جاي توليد افزونتر از اهميت بيشتري برخوردار ميشوند.

داستان قناتها و آبانبارها در اكثر مناطق ايران حكايتي آشنا است. وجود دستگاه پيچيده آب شيرينكن در بندر سيراف بوشهر که مربوط به سه هزار سال پيش است نشان از اين دارد كه انسان آن زمان همانند همنوعان امروزی خود به منبع عظيم آب دريا براي مصارف شرب و كشاورزي نظر داشته است.

اكنون اما به دلايل متعددي در ساخت و تجهيز مناطق خشك جنوبي به دستگاه‌‌هاي آب شيرينكن از همسايگان جنوبي خود عقب افتادهايم، به گونهاي كه كشور عمان، اكثريت آب شرب خود را از اين منبع به دست ميآورد و كشورهاي عربستان و امارات متحده عربي دستگاههاي بسيار بزرگ آبشیرینکن را در مناطق خشك و كم آب شمالی خود و در كنار خلیجفارس كار گذاشتهاند.

مديريت آب و تشويق مردم

سید سعيد حيدري طیب، عضو كميسيون انرژي مجلس شوراي اسلامي شیرین کردن آب دريا را به صرفه نميداند. نماينده مردم كرمانشاه تنها راه مقابله با كم آبي را مديريت مصرف و تشويق مردم به بهتر مصرف كردن ميداند.

وی گفت: به نظر بنده اين کار هزينه زيادي دارد و به صرفه نيست . آنچه براي ما اهميت دارد، مهار آبهای مرزي است که در حال حاضر از کشور خارج ميشود. حیدری تصریح کرد: براي جبران کمبود آب ناشي از خشکسالي ها بايد علاوه بر کنترل آبهای سطحي نسبت به نحوه مصرف و ابزار آبياري زمینها توجه ويژه داشته باشيم.

بحران آب جدی تر از همیشه

اظهارات این نماينده مجلس بیراهه نيست چرا كه بیشتر متخصصان شيرينسازي آب نيز به هزينه بسيار بالاي توليد، نصب و بهرهبرداري از دستگاههاي آبشيرينکن از دريا براي مصارف شرب اذعان دارند.

آرزو وليزاده كارشناس آب ميگويد: در مناطق جنوبي كشور از دستگاههاي آبشیرینکن استفاده ميشود ولي نه براي مصارف شرب به اين صورت كه به منازل لولهكشي شود بلكه به صورت صنعتي و براي مصارف كارخانههايي كه به آب نیاز دارند. ولي زاده معتقد است: هزينه اوليه نصب دستگاههاي آب شيرينكن بسيار بالاست و با توجه به بودجه شهرداريها هيچكدام از آنها این هزینه را متقبل نخواهند شد اما اگر اين طرح اجرايي شود براي اهالي  هم از نظر سلامتي و هم از نظر محيطزيستي بسيار خوب خواهد بود.»

وي به اشتغال نه چندان جديدي به نام آب فروشي در مناطق جنوبي كشور اشاره ميكند و میگوید: شايد براي اهالي ديگر مناطق كشور دور از ذهن باشد ولي مشكل آب باعث شده در مناطقي از کشور ساکنان آنجا آب شیرین را خریداری کنند. بدون شك اگر دستگاههاي آب شيرينكن در این مناطق نصب شود حتي با قيمت بالاي نصب آن ، در نهايت به سود مشتركاني است كه هماكنون آب را دو برابر قيمت ميخرند.

ولي زاده مشكل اصلي شيرين كردن آب درياي جنوب را TDS بالاي خلیجفارس ميداند و میافزاید: TDS  به معني ميزان جامدات محلول در آب است (Total Dissolved Solids) كه در مورد خلیجفارس عدد بالاي 42 هزار است. البته ما براي مصارف صنعتي در کنار آب خلیجفارس آب شيرينكن ساختهايم و  هرچند هزينههای اوليه بالاست،اما دیگر هزینهها بسیار ناچیز است.

همه چشمها به جنوب است

مهديه مصطفوي کارشناس آب ميگويد: در مناطق جنوبي كشور مانند جزاير خلیجفارس منابع آبي شرب ديگري نيست و به ناچار بايد به اين سمت حركت كرد. وي میافزاید: بحران آب جدي است و سطح آبهاي سطحي و چاهها كم شده است به گونهای كه كارخانهها نيز پسابشان را تصفيه کرده و به سيستم بازميگردانند.

مصطفوی به گفتههاي مسئولان وزارت نيرو در مورد جيرهبندي آب اشارهکرده و ميگويد: وقتي حرف از جيرهبندي است و اين گمانه حتي در مورد تهران وجود دارد بايد آب دريا يا آب فاضلاب را تصفيه کرد و براي مصارف صنعتي و حتي شرب مورد استفاده قرار داد.

وي در مورد ورود شركتهاي خصوصي به اين پروژهها معتقداست: اگر به صورت BOO  (تأسیس و بهرهبرداري) باشد حتماً بايد شركتهايي باشند كه بتوانند سرمايهگذاري بالايي انجام دهند و شركتهايي اقدام به این کار کنند كه طولانی بودن دوره بازگشت برايشان مهم نيست. اين روش احتمالاً بازدهي بالاتري نيز خواهد داشت چون در درازمدت قيمت آب را بالاتر برده و سود زیادی خواهد داشت.

باز هم تحريمها

مسئله تحریمها ايران گويا به لوازم و قطعات آب شيرينكن هم رسيده است. عليرضا محجوبي كارشناس آب ميگويد:«از آنجا كه ايران توليدكننده اين قطعات نيست و قطعات فقط مونتاژ ميشود مجبور هستيم آنها را از خارج وارد كنيم که بعضي از آنها مشمول تحريم هستند و اين موضوع مشكلاتي ايجاد كرده است. اما از نظر ساخت، استفاده و بهرهوري هيچ مشكلي نداريم.»

محجوبي در مورد هزينه این طرحها میگوید: این دستگاهها هزينههايي بالايي در بر دارد . دستگاههاي تصفيه ظرفيتهاي متغيري دارند و از 10 مترمکعب در روز تا هزار مترمکعب در روز آب تصفیه میکنند و هرچقدر حجم اين دستگاهها بزرگتر باشند نياز به هزینههای بیشتری دارد است.در بسياري از نقاط دنيا  شرکتهای آب و فاضلاب سرمايهگذاري اوليه را در اختيار متقاضیان قرار ميدهند .

چشم مسئولان به منابع آبی خلیج فارس

در تماسی که با شركت آب و فاضلاب كشور داشتیم از مسئولان مربوطه سؤال شد كه با توجه به نگاه مثبت آقاي حميدرضا جانباز به دستگاههای آبشیرینکن، برنامههاي اين سازمان براي بهره از اين منبع بزرگ بخصوص براي مناطق جنوب كشور چيست؟

مسئول مربوطه كه نخواست نامش ذکر شود به تعداد زياد آب شيرينكنهايي اشاره كرد كه تاكنون در مناطق جنوبي كشور احداثشده و تعداد آنها رو به افزایش است و گفت: «يك قالب قراردادي داريم به نام BOO و يك رديف اعتباري به نام خريد تضميني دایر كردهايم كه كمك دولتي است و  به سرمايهگذار تضمين ميدهد تا آب شيرين کن را خريداري كند.»

وي ادامه داد: تأكيد شركت آب و فاضلاب كشور بر جذب سرمايهگذار و انجام پروژهها به صورت مشاركتي است. پروژههاي ما هم چه در زمينه آب و فاضلاب و چه در زمينه آبشیرینکن رو به افزایش است

این مقام مسئول در مورد پروژههاي انجامشده گفت:در خيلي از جزاير خلیجفارس -مانند جزيره هنگام- براي اينكه آب آشاميدني آنها تأمين شود بايد دستگاههاي آب شيرينكن نصب کرد. اين دستگاهها نيز منطقهاي هستند و آب توسط لولههايي به مناطق مسكوني منتقل ميشود.  همچنین در حال حاضر از احداث پروژههاي كوچك به سمت پروژههاي بزرگ كه 100 هزار مترمکعب در شبانهروز توليد ميكند، حركت ميكنيم.