نشریه شماره   181   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ز خاک سعدی شیراز بوی عشق آید

گروه معماری ودکوراسیون:اول اردیبهشت‌ماه روز بزرگداشت شیخ مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسنده بزرگ قرن هفتم هجری قمری است.به همین مناسبت به بررسی معماری آرامگاه این شاعر بزرگ پرداخته‌ایم.
آرامگاه سعدی در انتهای خیابان بوستان و کنار باغ دلگشا در دامنه کوه در شمال شرق شیراز قرار دارد.
 این مکان در ابتدا خانقاه سعدی بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا می‌گذرانده و سپس در همانجا دفن شده است. برای اولین بار در قرن هفتم توسط شمس‌الدین محمد صاحب دیوانی وزیر معروف اباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد. در سال ۱۱۸۷ ه. ق. به دستور کریمخان زند، بنایی  معروف به عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر بالای مزار سعدی بنا گردید.
محسن فروغی معمار مدرنیست ایرانی طرح آرامگاه را با همکاری علی‌اکبر صادق و با الهام گرفتن از عناصر معماری سنتی ایران،در سال 1330 طراحی می‌کند. ساختمان به سبک ایرانی است با ۸ ستون از سنگ‌های قهوه‌ای رنگ که در جلوی مقبره قرار دارند و اصل بنا با سنگ سفید و کاشی‌کاری مزین است. بنای آرامگاه از بیرون به شکل مکعبی است اما در داخل هشت‌ضلعی می‌باشد با دیوارهایی از جنس مرمر و گنبدی لاجوردی.
ورودی مجموعه در راستای ورودی آرامگاه است که معمار آن آندره گدار فرانسوی است. بر روی در ورودی سعدیه این بیت به چشم می‌خورد:
ز خاک سعدی شیراز بوی عشق آید/هزار سال پس از مرگ او گرش بویی
زیربنای اصلی آرامگاه حدود ۲۵۷ مترمربع می‌باشد. ساختمان اصلی آرامگاه شامل دو ایوان عمود بر هم می‌باشد که قبر شیخ در زاویه این دو ایوان قرار گرفته است. بر روی آرامگاه گنبدی از کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ ساخته شده است. سنگ‌های پایه‌های بنا، سیاه رنگ است و ستون‌ها و جلوی ایوان از سنگ گرانیت قرمز مخصوصی ساخته شده است. نمای خارجی آرامگاه از سنگ تراورتن و نمای داخلی آن از سنگ مرمر است.
سنگ قبر در وسط عمارتی هشت‌ضلعی قرار دارد و سقف آن با کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ تزیین شده است. در هفت ضلع ساختمان، هفت کتیبه قرار دارد که از قسمت‌هایی از گلستان، بوستان، قصاید، بدایع و طیبات شیخ انتخاب گردیده و به خط «ابراهیم بوذری» نوشته شده است. در اضلاع مختلف آرامگاه ابیات مختلفی از این شاعر بزرگ به چشم می‌خورد.مثلاً در  ضلع شمال غربی ایوان (نزدیک آرامگاه شوریده شیرازی) غزلی از طیبات به خط شاهزاده ابراهیم سلطان فرزند شاهرخ تیموری و با این مطلع حک شده است:
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست/عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست