هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   179   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نام "مهندس معماري" را غصب کرده‌اند

 روز پنجم اسفندماه هر سال به مناسبت بزرگداشت دانشمند ایرانی خواجه‌نصیرالدین طوسی روز مهندسی  نام گرفته است.واژه مهندس به معنای اندازه‌گیر، شمارگر ، هندسه دان ، مساح ، معمار ، طراح و دانای عملی به‌کار رفته است که بیشتر آنها در فرهنگنامه‌ها و لغت‌نامه‌ها درج شده است. در لغتنامه دهخدا تحت معانی واژه مهندس ، معمار و متخصص ساختمان آمده است. مهندسی توانایی انسان(مهندس) در انتخاب ، طراحی ، برنامه‌ریزی ، راهبری ، آینده سازی و نو آوری است که در ساخت، تولید ، دوباره‌سازی و نگهداری دستگاه‌ها، ابزارگان ، ابزارها ، بناها ، راه‌ها و کلیه نیازهای ابزاری جوامع انسانی با استفاده و دگرگون‌سازی طبیعت بهره‌گیری از مواد و انرژی با پشتوانه دانایی از علوم تجربی و انسانی و با توجه به محیط‌زیست و در راستای منافع جامع جهانی انجام می‌گیرد.
به مناسبت روز مهندس با دکتر سعید فلاح فر، معمار و پژوهشگر گفتگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می خوانید.
پیام ساختمان: اصلی‌ترین چالش های مهندسان معمار چیست؟
اگر منظورتان چه چيزي هست؟باشد، بايد بگويم؛ متأسفانه اغلب كساني كه اين روزها نام "مهندس معماري" را به ناحق غصب کرده‌اند، يا گرايش و تمايل شديد به بخش فني و اقتصادي ساختمان پيدا کرده‌اند و يا به هزينه كمتر، قيمت بالاتر و در نتيجه سود و مشتري بيشتر فكر می‌کنند. این افراد به هيچ سفارش سودآوري "نه" نمی‌گویند، اگر چه به هيچ يك از باورهايشان نزديك نباشد. می‌خواهند به هر قيمتی که باشد بارشان را ببندند.اینان فلسفه نمی‌دانند، رابطه‌ای با تعهد فردي و اجتماعي ندارند،با فرهنگ و ریشه‌های فرهنگي بیگانه‌اند و تمام استعدادشان در ليست كوتاهي از نمرات دانشگاهي خلاصه می‌شود. اين گروه غير از خودخواهي هاي كوته بينانه نمی‌توانند دغدغه‌های مهم و عميقي داشته باشند كه بتوان از ارج چالش‌هایشان صحبت كرد.
پیام ساختمان: اگر منظور "چه چيزي بايد باشد؟"چی؟
اما اگر منظور چه چیزی باشد؟ است ، بايد بگويم؛ مهندسان معمار بايد به مسئوليت هاي اجتماعي و فرهنگي خودشان توجه داشته باشند زیرا معماري مستقيماً بر فرهنگ و ساختار فرهنگي جامعه و بر كيفيت زيستي جامعه تأثیر می‌گذارد. بخش قابل‌اعتنایی از مكارم اخلاق اجتماعي، سلامت رواني، سلامت جاني و... جامعه در گرو عملكرد معماري و شهرسازي است. معمار بايد به اين تأثیرات واقف بوده و با شناخت عميق از جامعه و آرمان هاي انساني بداند كه مسير يا هدف غايي جامعه سالم كجاست. بايد بداند روش هاي رسيدن و موانع احتمالي چيست. معمار، به نوعي مصلح اجتماعي است كه به ابزار قدرتمند معماري مجهز است و لازم است قدر و منزلت و مسئوليت هاي اجتماعي خود را ـ بيشتر از سود و زيان شخصي ـ بشناسد و به آن پايبند باشد. به‌ویژه آنكه ماندگاري اثر اين مصلح اجتماعي، فراتر از زمان معاصر است. چنين اگر باشد موضوعاتي مثل؛ چه بسازيم؟ چرا بسازيم؟ كجا بسازيم؟ كي بسازيم؟ چگونه بسازيم؟ و... معناي ديگري پيدا می‌کند.
پیام ساختمان: انتظار شما از مسئولان برای ارتقای حرفه مهندسان معمار چیست؟
مهندسي بدون امضاء و دور از پاسخگويي و مسئولیت‌پذیری، از پس آوردها و دست آوردهاي نهادهاي مرتبط و به‌ویژه نظام و سازمان هاي حرفه‌ای مهندسي و معماري در دهه‌های اخير بوده است. (البته منظورم از امضاء؛ هويت معمارانه است نه حق امضای تفويضي.) در نظام ارگانيك نظارت سنتي، هر بنايي با باني، سازنده و معمار آن شناخته می‌شد. اگر كالبد يك ساختمان براي اهالي مزاحمت ايجاد می‌کرد يا طراحي آن موجب نزول كيفيات زيستي و زیبایی شناخته می‌شد و... نگاه‌ها متوجه سازندگان بنا بود و ايشان تا آخر عمر پاسخگوي مستقيم اقدامات معمارانه و مهندسي خود شناخته می‌شدند. اين دقت و حساسيت تا جايي بود كه بعد از سال‌ها هم،‌ کوچک‌ترین ايراد بنا به نام سازندگان آن تمام می‌شد. پس نه راهي مسدود می‌شد،نه فاضلابي بی‌سبب به كوچه می‌ریخت، نه ساختار بدنه شهري مخدوش می‌شد، نه پنجره‌ای مشرف بر حياطي بود، نه در مصالح كم فروشي می‌شد و نه استادي، زينتي را فداي دشواري و كج سليقگي پيمانكار و صاحب‌کار می‌کرد. ضمن اینکه سرعت ساخت‌وساز، نفس انديشه را نمی‌گرفت اما امروزه اين مسئولیت‌پذیری به چند ماده‌قانونی و چند برگ نامه و مجوز اداري و حق امضای حقوقي واگذار شده است. وجدان‌ها به بهانه اجازه نامه‌های كتبي بار از شانه بر می‌دارند و به اتكای همين مجوزها به صحت اقدامات خود اطمينان نشان می‌دهند و هر اعتراضي را، با عرضه نامه ممهور نهادي، ساكت می‌کنند. در ميان عامه مردم؛ كسي نمی‌داند اين بنا و ساختمان كار كدام طراح و معمار است. اصلاً اين مالكيت معنوي اهميتش را از دست داده است. هر مسئوليتي با تحويل كليد تمام می‌شود. بنابراين مسئولان بايد يا معادل قدرتمندي براي نظام نظارت سنتي پيدا كنند و يا با عزم و تلاش تازه ـ و پرهيز از اولويت هاي سودجويانه ساخت‌وساز ـ بخشي از همان حساسيتهاي عمومي و شیوه‌های مسئولیت‌پذیری گذشته را احياء كنند. وقتي می‌شود پنهان و بی‌نام‌ونشان، با اتكا به مدارك تحصيلي و اداري و مجوز و...، هر چيز بی‌هویت و بی‌کیفیتی را در شهر ساخت و رفت، تجارت غريبي به نام خریدوفروش برگه‌های مهندسي رونق پيدا می‌کند. مجموعه مهندسي معماري، شبكه مجازي اينترنت نيست كه هر كس با هويتي جعلي و يا قابل خریدوفروش وارد آن شود و به استناد هويت حقوقي ساختگي و مخدوش، بي ترس از طعنه و نقد و يا هر شماتت اجتماعي و حرفه‌ای، بسازد و بگذرد. فرهنگ "من مجوز دارم پس عملكردم بدون نقص و غيرقابل اعتراض است" يا بايد از سايه حمايت مسئولان و ادارات خارج شود و يا بايد اين مجوزها معادل خواسته‌های يك جامعه انساني، فرهيخته، سالم و رو به رشد باشد.
پیام ساختمان:پیام شما به مهندسان به مناسبت روز مهندسی چیست؟
مهندسان اين افتخار را دارند كه ذره‌ای از چرخه عظيم فركتال جهاني و خلقت شگفت آن باشند. شراكت با اين صفت حق تعالي، فراتر از آن است كه به معماري و مهندسي معماري تنها به‌عنوان يك شغل و منبع درآمد نگاه كنيم. خلقت، شغل نيست. سرود عاشقانه‌ای است براي آدمي و زندگي در دنيايي بهتر.