نشریه شماره   178   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مهندسی ترکتازی های نظام مهندسی

 مهندس اکبر ترکان به‌موجب حکم رئیس‌جمهور در اجرای ماده 22 قانون نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان مصوب 29/11/74 مجلس شورای اسلامی، به مدت سه سال به‌عنوان رئیس جدید شورای مرکزی سازمان  نظام‌مهندسی ساختمان منصوب شدند. هرچند از انتشار این خبر چند روزی می‌گذرد و شاید موضوع روز تلقی نشود ولی با توجه به تاریخ چاپ نشریه پیام ساختمان (26 بهمن) ناگزیر دو رویداد پس و پیش از انتصاب مهندس ترکان و فرا رسیدن روز مهندسی (پنجم اسفندماه) را که مناسبت تنگاتنگی با هم دارند در این شماره بررسی می کنیم.
رئیس جدید شورای مرکزی نظام‌مهندسی پیش از انتصاب توسط رئیس‌جمهور و پس از انتخاب اعضای نظام‌مهندسی که حائز اکثریت آرا در انتخابات نظام‌مهندسی شده بودند، نقطه نظراتشان نسبت به ارتقای جایگاه نظام‌مهندسی را چنین مطرح کرده بودند : " دولت باید تصدی‌های خودش را کم کند و نهادهایی مثل نظام‌مهندسی باید مسئولیت قبول کرده و سایر نهادها هم نقش بزرگ‌تری ایفا کنند." ایشان بدون اینکه اطلاع داشته باشند چند ماه پس از ابراز این مطالب خود بر مسند ریاست شورا تکیه خواهند زد و کسی که این مطالبات را باید بشنود و عمل کند خودشان خواهند بود، تاکید کرده بودند؛ دوستان باید بیشتر به این موضوع یعنی کاهش تصدی‌گری دولت بپردازند.
همفکران رئیس جدید شورای مرکزی نظام‌مهندسی هم اعتقاد به بازتعریف نظام‌مهندسی و احیای مجدد سازمان دارند. آنها از اینکه نظام‌مهندسی به‌عنوان یک اداره و واحد کمکی وزارت راه و شهرسازی عمل می‌کند و همه‌چیز دست وزارتخانه است و خود نظام‌مهندسی کاری نمی‌تواند بکند به شدت آزرده‌خاطر هستند. این گروه حداقل چیزی را که برای مهندسان می‌خواهند، قائل شدن جایگاهی هم شأن و همتراز با جایگاه‌ نظام پزشکی برای نظام‌مهندسی است. برخی دیگر همراه با طرح مطالبات جایگاهی و صنفی مهندسان، آموزش حرفه‌ای و مالیاتی و نیز برقراری ارتباط با مشابه نظام‌مهندسی در خارج از کشور را برای آنان ضروری دانسته و این مقدمات را لازمه ارتقای کیفیت ساخت‌وساز و از بایدهای رشد و بهره وری این حرفه می‌دانند.اما در مقابل،کسانی که خارج از نظام‌مهندسی به شکل حقیقی هستند - مانند انبوه‌سازان، کاردان‌ها و پیمانکاران- رفتار نظام‌مهندسی را در اجرای قانون نظام‌مهندسی و در همکاری با آنها نامناسب ارزیابی کرده و حتی از عبارات سوءاستفاده و مصادره به مطلوب از قانون نظام‌مهندسی به نفع مهندسان خاص نه عام که در همه این گروه‌ها مشغول به مهندسی‌اند، استفاده می‌کنند. این گروه معتقدند  تاکنون از توان تشکل‌ها آن طور که باید و شاید استفاده‌نشده و به عبارتی سهم آنها از قانون نظام‌مهندسی آن‌گونه که خود می‌خواهند و در قانون آمده، داده نشده است.
پیمانکاران، اجرای کارهای زیر بنایی عمرانی در کشور را حاصل زحمات قشر زحمتکش خود دانسته و از زدن انگ سودجویی در حوزه ساخت‌وساز و وارد شدن به خریدوفروش مسکن به خاطر کسب منافع بیشتر به هم حرفه‌ای های خود ابا نمی‌کنند.
کاردان‌ها و معماران تجربی، هم از نادیده گرفته شدن سهم خود در اجرای پروژه‌های ساختمانی چه توسط انبوه‌سازان و چه مهندسان که امضا و نظارت بر اجرای صحیح ساخت‌وساز بر عهده آنها گذاشته‌شده، دلگیر هستند و شاکی که علیرغم داشتن جایگاه در قانون نظام‌مهندسی به نوعی در حقشان تضییع می‌شود.
انبوه‌سازان معتقدند همیشه در گود ساخت‌وساز بوده و اجرای پروژه‌های بزرگ را آنها رقم می‌زنند اما حق امضاء و نظارت را مهندسان می‌گیرند. این گروه خواهان نظارت مهندسان ولی اجرای ساخت وساز توسط خودشان هستند و این خواسته را به عنوان مطالبه اصلی خود از رئیس جدید شورای مرکزی نظام‌مهندسی مطرح کرده‌اند.
به این انتقادات، اضافه کنید انتقادهای وزیر راه و شهرسازی را که از تبدیل‌شدن نظام‌مهندسی به سازمان شهرداری‌ها سخن گفته و نیز نظام فنی و اجرایی را سازمان مهندسی دولتی خوانده است. دکتر آخوندی "کنترل"را به‌عنوان یک رسالت از وظایف نظام‌مهندسی اقدامی کوچک دانسته و معتقد است؛ باید در ماهیت نظام‌مهندسی تغییر اساسی صورت گیرد.ایشان با این دیدگاه و نیز نقدی که بر تبدیل‌شدن نظام‌مهندسی به سازمان شهرداری‌ها و نظام فنی و اجرایی به سازمان دولتی دارند،حرکت این دو نظام فنی را موازی کاری دانسته و احتمالاً برای یکپارچه‌سازی آنها پس از انتصاب مهندس ترکان به‌عنوان رئیس جدید شورای مرکزی نظام‌مهندسی اقدامی عملی انجام خواهدداد.البته عملی شدن احتمال فوق وقتی قوت می‌گیرد که قانون نظام‌مهندسی فعلی که برای اصلاح به مجلس فرستاده شده است در حال حاضر منتظر دریافت دیدگاه همه تشکل‌های دخیل در امر ساخت‌وساز می‌باشد. هر چند پس از ارسال درخواست اصلاحیه به مجلس توسط نظام‌مهندسی و تصویب کلیات آن با فوریت در مجلس صدای سایرگروه‌های ساختمانی اعم از انبوه‌سازان ، پیمانکاران و کاردان‌ها بلند شد و احتمالاً هم این سروصدا مزید بر علت شد تا نظرات کارشناسی سایر اصناف هم گرفته شود اما شنیده‌ها حکایت از آن دارد که مهندس ترکان برای جامه عمل پوشاندن به مطالبات همه گروه‌ها و نیز برآورده شدن دغدغه‌های وزیر راه و شهرسازی در یکپارچه‌سازی نظام فنی و اجرایی به این سمت منصوب شده است.
انتظار می رود با سکانداری مهندس ترکان که کوله باری از تجربه مدیریت در رأس دستگاه‌های اجرایی و وزارتخانه‌های متعدد را همراه داشته و تعاملی که در درون دولت دارند از یک طرف، ترکتازی های پیشین و البته ناصواب نظام‌مهندسی که اعتراض بخشی از جامعه ساختمانی کشور را برانگیخته بود و از طرف دیگر، سهم خواهی های نابحق گروه‌هایی که موجبات واگرایی مجموعه بزرگ ساختمانی‌ را فراهم آورده بودند ، مهندسی مجدد و باز تعریف شود تا با "هم افزایی"بیشتر نه "سهم خواهی" بیش‌ازپیش امکان  ارتقای کیفیت ساخت‌وساز کشور به‌دست و کمک همه گروه‌ها نه یک گروه خاص فراهم آید.
قادر نصیری